نهادهای دموکراتیک عراق

هیات رییسه مجمع ملی
بنابراین در نشست سوم مجمع که پنج روز بعد از جلسه دوم برگزار شد، هیات رییسه مجمع ملی انتخاب شدند. در بین اعضای مجمع شایع شده بود که غازی عجیل یاور رییس‌جمهور موقت عراق صاحب این پست خواهد شد ولی خود او از قبول این سمت سرباز زده بود و گفته بود می‌تواند در جای دیگری در بدنه دولت مفیدتر باشد. ائتلاف یکپارچه و کردها توافقی به عمل آوردند که طی آن کسانی که در انتخابات حضور فعال نداشتند یعنی سنی‌ها از ادامه روند سیاسی عراق باز نمانند و به همین دلیل برای ریاست مجمع ملی، شورای ریاست‌جمهوری و نخست‌وزیر و معاونانش طرح مثلث شیعه - سنی - کرد را ارایه کردند، بدین ترتیب که رییس مجمع ملی یک سنی با یک معاون شیعه و یک معاون کرد باشد، رییس‌جمهور کرد با یک معاون شیعه و یک معاون سنی و نخست‌وزیر شیعه با یک معاون کرد و یک معاون سنی باشد.
دو جلسه اول مجمع ملی عراق که هسته اصلی شکل‌گیری نظام سیاسی این کشور به شمار می‌آمد توسط رییس سنی اداره شد. شیخ زهری الفیاض 87 ساله و پیرترین نماینده مجمع رییس سنی مجمع بود. بعد از عدم قبول غازی یاور سنی‌ها از مجمع 48 ساعت وقت خواستند تا کمیته‌ای هفت نفره متشکل از احزاب اهل سنت فردی را برای این پست معرفی کنند.
آنها ابتدا مشعان الجبوری سنی مذهب را که مورد حمایت یاور و علاوی و تنها راه یافته فهرست مجمع آشتی و آزادی به مجمع بود معرفی کردند. الجبوری نه تنها نتوانست موافقت اعضای مجمع را کسب کند بلکه با مخالفت شدید آنها مواجه شد. الجبوری یک بعثی طرفدار صدام بود که از جانب شخص صدام برای کار در روزنامه الثوره ارگان حزب بعث به کار گمارده شده بود و در این روزنامه مقالاتی در تمجید صدام می‌نوشت و حتی پس از سقوط رژیم دیکتاتور بعث در جلسه‌ای خدمت به حزب بعث و صدام را از افتخارات خود ذکر کرده بود. او از نزدیکان عدی پسر صدام بود که در دوران تحریم با او در واردات و صادرات غیر قانونی همکاری می‌کرد و از این راه 43 میلیون دلار به جیب‌ زده بود. جبوری همچنین خواستار حضور صدهزار نفر ارتشی‌های رژیم بعث برای محافظت از تاسیسات کلیدی عراق شده بود و از کسانی بود که برای تعویق 6 ماهه انتخابات تلاش بسزایی کرد. پیشینه الجبوری باعث شد وی نتواند رییس مجمع شود. وی از مخالفت اعضای مجمع با وی به شدت عصبانی شده بود و دست به تهدید هم زده بود. بعد از الجبوری سنی‌ها حاجم الحسنی از فهرست العراقیون غازی یاور را برای ریاست مجمع نامزد کردند. در نهایت در سومین جلسه مجمع که با حضور 241 نماینده برگزار شد حاجم‌الحسنی با 215 رای به عنوان رییس مجمع ملی انتخاب شد. حسین شهرستانی شیعه از ائتلاف یکپارچه با 157 رای نایب رییس اول و عراف طیفور از فهرست کردها نایب رییس دوم شد. در این جلسه 43 عضو سنی مجمع از جمله ایاد علاوی غایب بودند و رای‌گیری بدون حضور آنها انجام شد که این غیبت دسته جمعی در مخالفت با ریاست الجبوری بسیار معنادار بود. حاجم الحسنی سنی مذهب متولد 1954 کرکوک بود که در سال 1979 برای ادامه تحصیل به آمریکا رفت و مدرک دکترای خود را در رشته صنایع از دانشگاه نیراسکا گرفت. وی که در صف مخالفان صدام فعالیت می‌کرد به عضویت دفتر سیاست حزب اسلامی عراق درآمد و از اعضای برجسته این حزب شد. وی در شورای حکومت انتقالی به عنوان مشاور فعالیت داشت و وزیر صنایع و معادن دولت علاوی بود. حسنی پس از انتصاب به ریاست مجمع از حضور مردم عراق در انتخابات قدردانی کرد و قول داد که در جهت مبارزه با فساد اداری و حل مشکلات مردم عراق تلاش کند. حسین شهرستانی 62 ساله دانشمند شیعه و متخصص در امور هسته‌ای که از همکاری با صدام در برنامه هسته‌ای رژیم بعث سر باز زد و به همین خاطر در سال 1979 زندانی شد. وی در سال 1991 از عراق گریخت و به کانادا رفت و در همانجا در حین ادامه تحصیل ازدواج کرد. وی سال‌های تبعید خود را برای سازمان‌های حقوق بشر کار می‌کرد و طرح‌های بشر دوستانه اجرا می‌کرد. وی پس از سقوط صدام به عراق بازگشت و به عنوان عضو مجمع موقت فعالیت کرد. شهرستانی نامزد مستقل فهرست ائتلاف یکپارچه و یکی از نامزدهای پست نخست‌وزیری بود. عارف طیفور کرد هم در کردستان عراق فعالیت‌هایی داشته ولی شرح دقیق آنها در دسترس نیست پس از انتخابات هیات رییسه مجمع کار اصلی مجمع آغاز شد به طوری که در همان جلسه و بعد از انتخاب رییس، اعضای کمیسیون بررسی آیین نامه داخلی شامل 11 نفر، اعضای کمیسیون انتخاب محل تشکیل نشست‌های مجمع شامل 6 نفر و کمیسیون بررسی مشکلات اعضای مجمع شامل 7 نفر انتخاب شده و آغاز به کار کردند.