دستاوردهای عملیاتی شدن بودجه

شریف خسروی
بخشنامه بودجه سال 85 بالاخره به امضای رییس جمهور رسید. این بخشنامه از آن رو مهم است که برای اولین‌بار سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی تصمیم گرفته است تا با احصای فعالیت‌ها، نتایج و محصولات هر یک از دستگاه‌های اجرایی و استقرار نظام کنترل، نتیجه و محصول به جای کنترل مراحل کار، بودجه سالیانه را بر اساس حجم فعالیتها و قیمت تمام شده آنها ببندد. این حرکت میمونی است که جسارت ویژه‌ای می‌طلبد.
آنچه در بخشنامه بودجه تحت عنوان "راهبرهای اساسی..." مورد تاکید قرار گرفته عبارت‌های زیبا و قشنگی است که اگر اجرایی شوند در دستاوردهای مهم آن برای کشور هیچ شکی نیست اما باید مراقبت لازم صورت پذیرد تا مجریان حتما این اهداف کیفی را به هدف‌های کمی و قابل اندازه‌گیری تبدیل نمایند تا درصد تحقق آنها مشخص شود. آنچه همگان را نسبت به برنامه‌ریزی‌های دولت که تقریبا همه اقتصاد و حوزه اجتماعی و سیاسی و فرهنگی را در سیطره خود دارد بدبین نمود، عدم وجود اراده لازم در مجریان برای برآورده نمودن خواسته‌های منظور شده در برنامه است.
بودجه سال 85 در واقع سال دوم برنامه چهارم توسعه است که قرار است در آن تورم و بیکاری به عنوان 2 معضل اساسی اقتصاد کشور مهار و نرخ رشد آنها یک رقمی شود اما گام اول تاکنون در راستای هدف مذکور نبوده است یعنی نرخ تورم در سه ماهه اول سال جاری برابر با آمارهای اعلام شده توسط بانک مرکزی 9/15 و نرخ بیکاری نیز نزدیک 12 درصد بوده است، هر چند مردم در عمل تورم‌های بیشتری از آمارهای مذکور را تجربه می‌نمایند.
کسری بودجه 10 هزار میلیارد تومانی مشکل دیگری است که بودجه سال 84 با آن روبروست اگر این کسری از محل طرح‌های عمرانی جبران شود مشکل بیکاری تشدید خواهد شد و اگر از طریق رشد نقدینگی حل شود، نرخ تورم افزایش خواهد یافت. تنها راه، برقراری شدید انضباط مالی و کنترل موثر بر نحوه انجام هزینه‌هاست تا در فرصت باقیمانده بتوان این کسری بالقوه را کاهش داده و یا به صفر نزدیک نمود زیرا اگر این معضل حل نشود، بودجه سال 85 را نیز از اثرات نامطلوب خود متاثر خواهد نمود.
اما آنچه مایه مسرت است این ‌که قرار است بودجه سال 85 عملیاتی شود، اگر این امر محقق شود علاوه بر شفاف شدن هزینه‌ها و مشخص شدن پرت‌های فعلی، به نحو قابل ملاحظه‌ای در هزینه‌ها نیز صرفه‌جویی شود و با حذف فعالیت‌های صوری از اختصاص اعتبار اضافی به دستگاه‌ها جلوگیری نمود.
پیامدهای عملیاتی نمودن بودجه درخور توجه است اما باید اراده لازم در دستگاه برنامه‌ریزی کشور شکل گیرد تا پس از سال‌ها تاخیر و یا تعلل بودجه‌نویسی از حالت سنتی خارج شود.