سیاست «صندلی‌های خالی»!

یوسف محسن‌زاده
یکی از مفاهیم مطرح در تعاملات دیپلماتیک عبارت از پیروی از سیاست «صندلی‌های خالی» می‌باشد. این سیاست، بطور کلی عدم تمایل کشور مشخصی به شرکت در اجلاس‌ها و نشست‌ها و همایش‌های بین المللی را گوشزد می‌کند. این رویکرد، الزاما به معنی دنبال کردن روش خود انزوایی در فضای بین‌المللی و در مناسبات منطقه‌ای و خارجی نیست. بلکه عمدتاً، به عنوان راهکاری شناخته می‌شود که برخی از دولت‌ها بطور موقت برای تعامل خود با دنیای خارج برمی‌گزینند و طبعا متوقع هستند از این طریق، برخی از اهداف خود را محقق نمایند. بدیهی است منافع ملی و رویکردهای ثابت و تغییرناپذیر حاکم بر سیاست خارجی کشورها، اصلی‌ترین عامل تعیین کننده در مورد حضور یا عدم حضور در کنفرانس‌ها و نشست‌های بین‌المللی محسوب می‌شود. باید دید آیا حضور در یک کنفرانس بین‌المللی، تأثیری در محقق ساختن اهداف ملی یک کشور را دارد و یا اینکه این حضور از منزلت و جایگاه واقعی یک کشور. می‌کاهد؟ اینها محاسباتی است که کارشناسان دیپلماتیک درباره مشارکت در کنفرانس‌ها و یا سطح مشارکت مطرح نموده و نتیجه لازم را اخذ می‌کنند.
از طرفی، کنفرانس‌های بین‌المللی، دو وجه عمده دارند. این نوع کنفرانس‌ها یا از سوی سازمان ملل متحد برگزار می‌شود و دولت‌ها بنا به دعوت دبیرکل سازمان ملل و یا یکی از نهادهای تابعه در آن شرکت می‌کنند و یا اینکه از سوی دولت‌ها برگزار می‌شود که معمولا رییس جمهور کشور میزبان، دعوت‌نامه‌ها را برای رؤسای سایر کشورها ارسال می‌نماید.
معمولا، کشورها برای شرکت در اجلاس‌های بین‌المللی تحت نظارت سازمان ملل، مانعی را متصور نیستند و اغلب این اجلاس‌ها با حضور اکثر کشورهای عضو این سازمان،‌برگزار شده است. در مورد نوع دوم اجلاس‌ها باید گفت معمولا شرکت در اینگونه نشست‌ها، تابعی از موازین و محاسبات خاص کشورها می‌باشد. اما نکته حائز اهمیت این است که تبعیت از سیاست «صندلی‌های خالی» شامل هر دو نوع کنفرانس‌ها می‌شود و علامتی روشن از پایین آوردن فتیله تعاملات و تحرکات دیپلماتیک کشوری است که از چنین سیاستی، دنباله‌روی می‌کند. بعنوان مثال، عدم شرکت نمایندگان کشورمان در اجلاس بحرین که یک اجلاس غیر مرتبط با سازمان ملل است، معمول محاسبات خاص دیپلماتیک بوده که در حال حاضر درستی و صائب بودن آن تصمیم را نمایانده است و بهر حال، عدم شرکت در این اجلاس، به موفقیت آن که مورد نظر آمریکا و هواداران آن بوده، ضربه سختی وارد کرده است. در غیر اینصورت حضور در چنین کنفرانسی، نه تنها بدان مشروعیت می‌بخشید بلکه اهداف آنرا محقق می‌ساخت و این برخلاف روح اساسی انقلاب اسلامی و مبانی بینادین جمهوری اسلامی تلقی می‌شود.
اما عدم حضور احمدی‌نژاد- رییس جمهوری کشورمان- در اجلاس تونس که ربط با جامعه اطلاعاتی بین‌المللی و سازمان ملل دارد. دور از انتظار و توقع محافل دیپلماتیک بوده است. در واقع شرکت ایشان بعنوان نماینده جمهوری اسلامی ایران، می‌توانست بازتاب‌های عدم حضور در اجلاس بحرین را خنثی کرده و بعلاوه از تریبون مهم اجلاس تونس برای تبیین مواضع اصولی کشورمان در مواجهه با بحران‌های جاری و توطئه‌گری محافل استکباری و افشاگری علیه حضور خزنده قدرت‌های مسلط در منطقه خاورمیانه و در میان کشورهای اسلامی، استفاده شایانی بعمل می‌آورد. بهرحال رفتار دیپلماتیک کشورمان در عرصه اجلاس‌های بین‌المللی، نباید این ذهینت را در میان ناظران سیاسی ایجاد کند که ایران اسلامی از سیاست «صندلی‌های خالی» دنباله روی می‌کند.