اهداف و انگیزه‌ها

احمد فراهانی
خبرگزاری فرانسه اوایل هفته در گزارشی اعلام کرد که نظامیان آمریکایی و عراقی عملیات مهمی را در غرب عراق و در امتداد مرز با سوریه (در منطقه "هضیبه") با عنوان "پرده فولادین" با هدف "برقراری امنیت در امتداد مرز عراق و سوریه و انهدام شبکه تروریستی القاعده آغاز کرده است. براساس این گزارش، در این عملیات یک هزار نظامی عراقی و دو هزار و 500 تفنگدار دریایی، ناوی و سرباز آمریکایی در عملیات شرکت‌ دارند. پیشتر دو عملیات دیگر موسوم به "مشت‌آهنین" و "دروازه رودخانه" در استان "الانبار" در غرب عراق، از سوی نظامیان آمریکایی و عراقی اجرا شده بود.
به نظر می‌رسد تحرکات نظامی اخیر آمریکا در نزدیکی مرز سوریه، با هدف تحت فشار قرار دادن این کشور جهت همکاری بیشتر با ایالات متحده در زمینه‌های مختلف بوده است. همچنین صدور قطعنامه 1636 شورای امنیت در مورد سوریه و احتمال اعمال مجازات‌هایی برضد این کشور، دمشق بار دیگر عرصه آمد و شدهای دیپلماتیک شده است. سوریه از طریق فرستادگان خود و میانجیگران عرب، می‌کوشد اطمینان دهد، با وجود معترض بودن به مفاد قطعنامه، 1636 همچنان به آن پایبند و آماده مای همه‌جانبه با کمیته بین‌المللی تحقیق است، در عین حال آمادگی دارد، هر فردی را که دست داشتن او در جنایت ترور الحریری اثبات شود، محاکمه کند.
از سوی دیگر، سوریه در روزهای گذشته بارها آمادگی خود را برای برخورد شفاف با مسایل منطقه بویژه عراق اعلام کرده است. "دیتلف میلیس" رییس کمیته بین‌المللی تحقیق در مورد ترور الحریری، در گزارشی که شورای امنیت آن را مبنای صدور قطعنامه 1636 برضد سوریه قرار داد، برخی مقامات سوری را به دست داشتن در ترور حریری متهم ساخته است . "رفیق حریری" نخست‌وزیر پیشین لبنان بهمن ماه گذشته در انفجاری در بیروت کشته شد. براساس قطعنامه 1636 که دوشنبه هفته گذشته با اجماع آرای اعضای شورای امنیت به تصویب رسید، سوریه باید بدون هیچ قید و شرطی، با کمیته بین‌المللی تحقیق در مورد ترور الحریری همکاری کند.
با توجه به افزایش دامنه فشارهای آمریکا و غرب علیه سوریه این پرسش مطرح است که آمریکا از پروژه "فشار علیه سوریه" چه اهدافی را دنبال می‌کند؟ آیا واشنگتن در شرایط انفجارآمیز منطقه‌ای که سوریه در آن قرار گرفته خواستار سرنگونی نظام کنونی دمشق است؟ آیا کاخ سفید به این نتیجه رسیده است که می‌تواند با توجه به ابزارهایی مانند گزارش "دیتلف میلیس" و یا ارسال سیگنال‌های مختلف از جمله عملیات نظامی نزدیک مرز عراق و سوریه، رفتار دمشق را نسبت به اهداف خود در منطقه تغییر دهد؟
ارزیابی
پس از اشتغال عراق توسط نیروهای ایالات متحده آمریکا که به دنبال سقوط صدام حسین، صورت گرفت سوریه نیز شدیدا تحت تاثیر قرار گرفت. مخالفت سوریه با جنگ آمریکا علیه عراق و اشغال نظامی این کشور اگر چه نزد برخی کشورهای منطقه مورد تحسین قرار گرفت، ولی ناخوشایندی آمریکا را درپی داشت. تقویت و بهبود روابط دمشق- آنکارا، دمشق تهران و سوریه و اتحادیه اروپا، از جمله برنامه‌ها و استراتژی‌های بشاراسد است. این در حالی است که موضوع رابطه دمشق و واشنگتن همچنان به عنوان یک نقطه مهم در سیاست خارجی سوریه مطرح می‌باشد. انتشار گزارش اخیر "میلیس" در خصوص عوامل ترور رفیق حریری، فاز کاری آمریکا و متحدان اروپایی‌اش را برای رسیدن به این مطالبات از بیروت به دمشق منتقل کرد تا از طریق فشارهای بین‌المللی مقاومت رهبران سوریه را در برابر خواسته‌های خود بشکند. از دید کاخ سفید مقاومت سوریه این کشور را با مشکلات عدیده‌ای مواجه کرده است و تنها بی اثر کردن دمشق در روند تحولات منطقه برای او کافی نخواهد بود. بر این اساس، واشنگتن می‌کوشد پس از این مرحله (خلع سلاح کردن دمشق از ابزارهای بازیگری در تحولات منطقه) سوریه را در تحقق منافع خود در خاورمیانه همسو کند. از دیدگاه کارشناسان، آمریکا تنها پروژه تغییر رفتار سوریه را پیگیری می‌کند، چه اینکه جایگزین مناسبی در بیرون و درون سوریه برای بشاراسد ندارد و از سویی با توجه به تاکید رهبران دمشق بر سیاست "اصل بقای حکومت" انتظار دارد برای حل دیگر مشکلات منطقه، دمشق را با آمریکا همسو کند.