طرح‌های جایگزین به جای طرح روسیه

رضا آریان
اجلاس هفته گذشته شورای حکام آژانس بین‌المللی انرژی اتمی بدون صدور قطعنامه‌ای علیه ایران به پایان رسید تا ایران در فرصتی 100 روزه به بررسی طرح روسیه بپردازد. در حقیقت طرح روسیه در مورد برنامه‌های هسته‌ای ایران همچون سوپاپ اطمینانی عمل کرد تا نه تنها از ارجاع پرونده ایران به شورای امنیت جلوگیری شود، بلکه قطعنامه‌ای نیز علیه ایران صادر نشود. بدین ترتیب ایران در فرصتی 100 روزه که تا نشست آتی شورای حکام در اسفند ماه سال جاری باقی مانده است فرصت دارد به بررسی طرح روسیه بپردازد و نظر نهایی را مورد آن اعلام کند. اما طرح روسیه چیست؟
از آنجا که کشورهای غربی با غنی‌سازی اورانیوم در ایران مخالفند، روسیه پیشنهاد داده که ایران فناوری اورانیوم را در خاک خود انجام دهد اما غنی سازی را در روسیه به انجام برساند تا اعتماد جهانیان نسبت به اینکه ایران از فناوری هسته‌ای استفاده غیر صلح‌آمیز نخواهد کرد، جلب شود.
در حقیقت ایران تا اسفند فرصت دارد تا نظر خود را در مورد این طرح اعلام کند و آشکار است که اگر پاسخ ایران به این طرح منفی باشد بار دیگر تهدیدها علیه ایران آغاز می‌شود.
البته آنطور که علی لاریجانی دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران اعلام کرده، روسیه هیچ طرح مکتوب و مدونی به ایران ارائه نداده و ظاهرا تنها به ارائه طرحی شفاهی بسنده کرده که ایگورایوانف دبیر شورای امنیت ملی روسیه در سفر اخیر خود به تهران آن را با همتای ایرانی خود در میان گذاشته است. اما به هر حال این موضوع، اصل ماجرا را تحت‌الشعاع قرار نمی‌دهد و ایران باید در مورد این طرح روسیه نظر خود را اعلام کند؛ هر چند که به نظر می‌رسد دیپلمات‌های ایرانی موافق این طرح نباشند. خروج اورانیوم از ایران و انجام غنی‌سازی در خاک روسیه، ابتکار عمل را از ایران سلب می‌کند و امتیاز بزرگی را برای همیشه در اختیار غرب قرار می‌دهد. چرا که روسیه نیز بارها ثابت کرده که هیچگاه تکیه‌گاه محکمی برای ایران نبوده و همانطور که در اجلاس دو ماه پیش شورای حکام، به قطعنامه ضد ایرانی رای منفی نداد.
به همین دلیل عاقلانه این است که ایران با طرح روسیه مخالفت کند و حاضر به انجام غنی‌ سازی اورانیوم در خاک روسیه نشود. اما همانطور که ذکر شد ابراز مخالفت با این طرح می‌تواند برای ایران هزینه‌هایی داشته باشد که باید برای کاهش این هزینه‌ها تلاش کرد. طرح روسیه یک سوپاپ اطمینان است که فرصتی 100 روزه به دیپلماتهای ایرانی می‌دهد تا به دور از تنش‌های بین‌المللی در مورد آینده برنامه هسته‌ای ایران تصمیم بگیرند. طی این مدت باید بررسی راهکارهای خروج از بحران و ارائه طرحی جایگزین به جای طرح روسیه در دستور کار قرار گیرد تا هم اقتدار و استقلال کشور خدشه‌دار نشود و هم امکان بهانه ‌جویی از کشورهای غربی سلب شود. طی این مدت باید با آرامش و به دور از هر گونه هیجانات و جنجال سیاسی، طرح‌های جایگزین را بررسی کرد تا در نهایت هم از خروج اورانیوم ایران به منظور غنی‌سازی در خاک روسیه جلوگیری به عمل آید و هم تهدید‌ها و بهانه‌جویی‌ها را از پرونده هسته‌ای ایران دور کند.
فراموش نکنیم که سوپاپ اطمینان، هیچگاه دائمی نیست و در این مورد خاص نیز سوپاپ اطمینان روسیه عمری 100 روزه دارد.