نگاه ناتو به شرق

سازمان پیمان آتلانتیک شمالی (ناتو) با آموزش شماری از نظامیان بلاروس نخستین گام از برنامه‌های مورد نظر سازمان را به مرحله اجرا در می‌آورد. چندی پیش بخش مطبوعاتی وزارت دفاع بلاروس اعلام کرد: ناتو در نظر دارد در چارچوب افزایش سطح همکاری‌های خود با این کشور، شماری از نظامیان بلاروس را بین روزهای 2 تا 5 آذر (23 تا 26) آموزش دهد. این سطح همکاری‌ها در پی آن صورت می‌گیرد که نمایندگان 26 کشور عضو ناتو در اواسط ماه نوامبر قطعنامه‌ای را در نشست کپنهاگ دانمارک مبنی بر برقراری رابطه با بلاروس تصویب کردند ایجاد روابط بین ناتو و بلاروس از چند بعد حایز اهمیت است: نخستین بعد به ماهیت تشکیلاتی ناتو و اختلاف بعضی از اعضای ناتو با مینسک بر می‌گردد. بوش رییس‌جمهور آمریکا که کشورش از اعضای اصلی ناتو است اوایل امسال خواستار برقراری حکومتی آزاد در بلاروس شده بود. بافت تشکیلاتی ناتو که یک سازمان نظامی فرامنطقه‌ای است می‌تواند در کاهش اختلافات بین‌المللی و از تک روی بعضی از دولت‌ها جلوگیری کند و باعث پیشبرد اهداف ناتو شود. یعنی دولتهایی چون آمریکا بر خلاف نهاد بین‌المللی چون سازمان ملل نمی‌تواند نظرات خود را با سایر اعضای ناتو دیکته کند چرا که بیشتر کشورهای عضو ناتو اروپایی هستند و چارچوب تشکیلاتی چون حق وتو و یا شورای امنیت در درون این ارگان وجود ندارد که محل تحمیل نظرات آمریکا باشد. اما در کنار موضوع فوق مهمترین بعد اهمیت این روابط در جای دیگر نهفته است بزرگترین هدف سازمان پیمان آتلانتیک شمالی در سالهای اخیر گسترش حوزه عملکردی این سازمان در منطقه قفقاز و بالکان است. حضور ناتو در این مناطق، دست این ارگان نظامی را برای همجواری با مناطق بحران‌خیز خاور میانه و تسلط بر شرق باز می‌کند و علاوه بر آن روسیه را در تنگنای امنیتی قرار می‌دهد.
سیاست همجواری ناتو با مناطق بحران‌خیز در پنجاه و یکمین نشست نمایندگان پارلمانی کشورهای عضو و ناظر که بین تاریخ بیستم تا بیست و چهارم آبانماه در کپنهاگ دانمارک برگزار شد، تاکید شده است رییس مجمع پارلمانی ناتو در نشست فوق بیان داشته بود: «جامعه جهانی نیازمند انجام واکنش سریع است. برقراری ثبات در مناطق اطراف اروپا به ویژه در جهان اسلام از بزرگترین چالشهای ناتو است». برقراری رابطه با کشورهایی چون بلاروس و اوکراین از ضرورتهای دستیابی به این اهداف است. در این بین همکاری سران مینسک با ناتو برای مقابله با زورگوییهای واشنگتن فرصت لازم را برای دستیابی به این اهداف مهیا می‌سازد. بلاروس و اوکراین از معدود کشورهای منطقه هستند که با داشتن رگه‌های عقیدتی نظام حکومتی دوران جنگ سرد گلوگاه حرکتی ناتو به سمت شرق را با انسداد حرکتی مواجه کرده‌اند. از آنجا که عضویت‌پذیری کشورهای بلوک شرق سابق که در دوران گذار سیاسی به سر می‌برند نیازمند پروسه زمانی است و همکاریهای نظامی چون آموزش سربازان بلاروس در مهیاسازی این کشورها برای عضویت در پیمان آتلانتیک شمالی مقدمه کار محسوب می‌شود. اگرچه سران کشور اوکراین از سال 2004 اعلام آمادگی برای عضویت در ناتو را کرده‌اند، اما مجلس این کشور در یازدهم آبان ماه طرح پیشنهادی دولت را رد کرد. سومین بعد اهمیتی همکاری‌های نظامی بلاروس و ناتو این است که رویارویی ناتو را با یک جبهه از مناطق بحران ‌خیز خنثی می‌کند. اگر کشورهای اوراسیا و قفقاز به عضویت ناتو درآیند دیگر اختلاف درونی آنها چهره‌ای بیرونی به خود نخواهد گرفت و در درون ناتو قابل حل می‌گردد. بعد چهارم به گزینه عقیدتی و اقتصادی مربوط می‌شود. اگرچه پیمان آتلانیتک شمالی سازمانی نظامی است اما تجمیع کشورها در زیر چتر حمایتی این سازمان به گسترش معیارهای موردنظر غرب همانند دموکراسی و اقتصاد بازار آزاد کمک فراوانی می‌کند. به ویژه در کشورهایی همانند گرجستان، جمهوری آذربایجان و ارمنستان که مشتاقانه خواهان عضویت در این سازمان هستند موجب اعمال نظر کشورهای ناتو می‌شود. در یک جمع‌بندی کلی می‌توان گفت همکاری‌های نظامی ناتو با کشورهایی نظیر بلاروس بر عملیاتی کردن سیاست‌های از پیش تعیین شده ناتو برای ایفای نقش در بحران‌های جهانی و گسترش به سمت شرق موثر واقع خواهد شد و فتیله مخالفت و دوگانگی‌های برخورد با ناتو را در کشورهای بلوک شرق سابق، کاهش خواهد داد.