10 فرصت ایران در ترکیب جدید شورای حکام

الف- اعضای ثابت شورای حکام
علاوه بر 5 کشور اتمی عضو دایم شورای امنیت سازمان ملل متحد (آمریکا، انگلیس، روسیه، فرانسه و چین) که در آژانس نیز کشورهای "امانتدار" نامیده شده و دارای اختیارات ویژه‌اند، به مرور زمان کشورهای دیگری براساس اثبات توانمندهای هسته‌ای خود‌_ بویژه در زمینه فناوری تبدیل مواد و یا سوخت هسته‌ای_ طی ادوار مختلف به عضویت ثابت شورای حکام درآمده‌اند.
کانادا، استرالیا، هند، آلمان، آفریقای جنوبی،‌ برزیل و ژاپن، ‌7 عضو ثابت دیگر شورای حکام هستند. یک عضو ثابت دیگر نیز به صورت شناور (Floating Seat) از میان کشورهای اروپایی انتخاب می‌شود که در این دوره بلژیک به جای هلند به عضویت شورای حکام درآمده است. کشورهای فوق جمعا 13 کشور ثابت فعلی شورای حکام را تشکیل داده‌اند که پیش‌بینی می‌شود در سالهای آتی و براساس اثبات توانمندی کشورها پذیرای کشورهای دیگری نیز باشد.
چین،‌روسیه، برزیل و آفریقای جنوبی به قطعنامه‌ای اخیر رای ممتنع دادند.
ب- اعضای غیرثابت شورای حکام
شورای حکام از 22 عضو غیر ثابت نیز تشکیل شده است که در دوره جدید ترکیب زیر را ساخته‌اند:
1- اعضای گروه غیرمتعهدها یاNAM
نکته بسیار مهم و اولیه ارتقای سهم غیرمتعهدها از 14 عضو به 16 عضو در شورای حکام است. بدین ترتیب که به جای 5 کشور خارج شده از شورای حکام یعنی پاکستان، ویتنام، ‌نیجریه، تونس (با رای ممتنع به قطعنامه اروپا) و پرو (با رای موافق به قطعنامه اروپا)؛ ‌این 7 کشور به عضویت شورای حکام درآمده‌اند: کلمبیا، کوبا،‌ مصر، لیبی، اندونزی، ‌سوریه و بلاروس.
اعضای غیرمتعهدی هم که عضویت آنها در شورای حکام تمدید شده عبارتند از: ونزوئلا (که با ایستادگی قابل تحسین و رای مخالف به قطعنامه اخیر فرصت اجماع را از آمریکا و انگلیس گرفت)، ‌الجزایر، یمن و سریلانکا ( با رای ممتنع به قطعنامه اخیر اروپا) و غنا، اکوادور و سنگاپور ( با رای موافق به قطعنامه اروپا.)
البته باید توجه کرد که 2 عضو ثابت شورای حکام یعنی هند و آفریقای جنوبی هم به این 14 عضو افزوده می‌شوند.
2- فراکسیون آمریکای لاتین
2 کشور مکزیک (با رای ممتنع به قطعنامه اخیر) و پرو (با رای موافق به قطعنامه اخیر) از عضویت خارج، و کوبا و کلمبیا نمایندگان جدید آمریکای لاتین در شورای حکام هستند.
3- فراکسیون اروپای غربی
2 کشور بلژیک و ایتالیا ( با رای موافق به قطعنامه اخیر) از عضویت خارج، ‌و نروژ و یونان 2 عضو جدید اروپای غربی در شورای حکام هستند.
4_ فراکسیون اروپای شرقی
2 کشور لهستان و مجارستان (با رای موافق به قطعنامه اخیر) از عضویت خارج، و اسلوونی و بلاروس 2 عضو جدید اروپای شرقی در شورای حکام هستند. عضویت بلاروس در جنبش غیرمتعهدها قابل توجه است.
5- فراکسیون آفریقا
2 کشور تونس و نیجریه (با رای ممتنع به قطعنامه اخیر) از عضویت خارج و مصر و لیبی 2 عضو جدید قاره آفریقا در شورای حکام هستند.
6- فراکسیون‌های تک عضوی
یک کرسی از خاورمیانه و جنوب آسیا: پاکستان از شورای حکام خارج شد و سوریه به جای آن نشست.
یک کرسی از شرق دور: کره جنوبی از شورای حکام خارج شد و اندونزی به جای ان نشست.
یک کرسی از شرق دور، ‌خاورمیانه و جنوب آسیا، یا جنوب شرقی آسیا و اقیانوس آرام به عنوان عضو شناور: (Floating Seat) ویتنام از شورای حکام خارج شد و کره جنوبی گرچه به عنوان کرسی شرق دور خارج شد، اما بنابر ملاحظاتی به عنوان عضو شناور مجددا به عضویت شورای حکام درآمد.
ج- نتیجه‌گیری
باتوجه به تغییرات جدید شورای حکام،‌ مقایسه با دوره یک سال گذشته و عنایت به مواضع کشورها در قبال پرونده هسته‌ای کشورمان، ‌اجمالا می‌توان نتیجه گرفت که تغییرات در یکسال آینده بیشتر از این که تقویت موضع موافق با آمریکا و حامیانش باشد موضع مقاوم در برابر آنها را تقویت کرده است. به عبارتی فرصت‌های ایران بیشتر از تهدیدها ارزیابی می‌شود. نکات زیر از‌ جمله می‌تواند مورد توجه دیپلماسی هسته‌ای ایران قرار گیرد:
1- در ارتباط با پرونده هسته‌ای ایران ‌به نظر می‌رسد فرصت مهمی برای کار با 4 عضو ثابتی که به قطعنامه اخیر رای موافق ندادند (رای ممتنع) _ یعنی چین، ‌روسیه،‌ آفریقای جنوبی و برزیل_ و حتی عضو دیگر یعنی هند (تحت شرایطی) وجود دارد. بویژه روسیه و چین که عضو دایم شورای امنیت نیز هستند.
2- گروه غیرمتعهدها که تشکیل آن حاصل ابتکار ایران است،‌ علاوه بر روحیه‌ای که نسبت به موثر بودن خود در خصوص عدم اجماع بر نظر اروپا در قطعنامه 24 سپتامبر و وادار کردن شورای حکام به رای‌گیری گرفته‌اند، از 14 عضو به 16 عضو ارتقای عددی یافته‌اند و می‌توانند فراکسیونی بس قدرتمند و تاثیرگذار را سامان دهند. اضافه شدن چین قدرتمند و حضور 2 عضو نم در ترکیب ثابت شورای حکام یعنی هند و آفریقای جنوبی در بدست گرفتن ابتکار عمل توسط این گروه موثر است.
3- در ترکیب جدید غیرمتعهدها، حداقل می‌توان گفت که هم تعداد آرای مخالف و هم ممتنع با قطعنامه‌ای شبیه سپتامبر در نشست نوامبر آینده شورای حکام به احتمال زیاد افزایش می‌یابد. باقی ماندن چین و روسیه نیز در این جمع قابل تصور است.
4- وضعیت کشورهای اسلامی در شورای حکام به نحو قابل ملاحظه‌ای تقویت شده است. 3 کشور پاکستان، نیجریه و ویتنام از شورا خارج و 4 کشور مصر، لیبی، اندونزی و سوریه عضویت یافته‌اند که قطعا گروه جدید از ترکیب رای پایدارتری (حتی بدون محاسبه لیبی) برخوردارند.
5- در فراکسیون آمریکای لاتین حضور کلمبیا و بویژه کوبا آشکارا موضع محکم ونزوئلا در مخالفت با قطعنامه‌ای شبیه یا شدیدتر از سپتامبر را تقویت خواهد کرد.
6- در فراکسیون اروپای غربی نروژ احتمالا یونان ترکیب معتدل‌تری خواهند بود.
7- در فراکسیون اروپای شرقی، ‌اسلوانی و بویژه بلاروس ترکیب معتدل و قابل کاری را رقم زده‌اند.
8- آمدن سوریه به جای پاکستان به عنوان کرسی خاورمیانه و جنوب شرق دور آسیا رویکرد بسیار باثبات و پایدارتری را رقم می‌زند.
9- آمدن اندونزی مسلمان به جای کره جنوبی به عنوان کرسی شرق دور آسیا قابل ملاحظه است. گرچه کره جنوبی همچنان در شورای حکام حضور دارد.
10- و نهایتا این که در میان کشورهای اروپایی عضو شورای حکام نیز باتوجه به مقاومت‌های برخی از اعضا با رویکرد یکجانبه انگلیس تا آخرین روز نشست سپتامبر و نیز تحولات داخلی این کشورها، فرصتهایی برای رایزنی‌های دیپلماتیک وجود دارد. چندین دیپلمات اروپایی آشکارا یادآور می‌شوند که قطعنامه سپتامبر سقف همراهی کشور متبوعشان بوده است و رویکرد فراتر از آن یعنی ارجاع پرونده به شورای امنیت به احتمال فراوان موضع واحد اروپا نخواهد بود.