هند هسته‌ای و معادلات جدید شبه قاره

سیدمجید زواری
سفر ژاک شیراک رئیس‌جمهور فرانسه به هند از چند جهت قابل بررسی است. برخی کارشناسان مهمترین اهداف سفر شیراک به دهلی را، در جهت جلب نظر مقامات هندی به منظور استفاده از پتانسیل‌های هسته‌ای پاریس می‌دانند. این اقدام فرانسه در حالی مطرح می‌شود که آمریکا نیز در تلاش است با توجه به تمایل هند به گسترش مسایل هسته‌ای از این مورد در جهت اهداف خود استفاده کند.
رقابت‌های بین هند با پاکستان و چین از یک سو، و تمایل هند به ایفای نقش بیشتر در تحولات منطقه‌ای و جهانی از عوامل یاست که رهبران هند را به استفاده و گسترش برنامه‌های هسته‌ای تشویق می‌کند.
در گذشته آمریکا با برنامه‌های هسته‌ای هند موافق نبود و برای ممانعت از تبدیل هند به یک قدرت هسته‌ای، تحریم‌هایی را علیه این کشور وضع کرد. با وجود این فشارها، دولت هند در دو دهه گذشته با استفاده از کمک کشورهای بلوک شرق مانند روسیه، به موفقیت‌های قابل توجهی در مسایل هسته‌ای دست یافته است.
این موضوع به کشورهای غربی نشان داد که تحریم‌ها کارساز نبوده و اراده هند در جهت تبدیل به یک قدرت هسته‌ای، این کشورها را بر آن داشت از این امر برای چانه‌زنی با مقامات هندی در مسایل جهانی و منطقه‌ای استفاده کنند.
غربی‌ها از یکسو می‌خواهند با صدور فناوری پیشرفته هسته‌ای به هند، به نوعی با روسیه که در گذشته این بازار را در اختیار داشت، رقابت کنند و از سوی دیگر با تقویت هند، به نوعی در جهت کنترل و کاهش تهدیدات چین گام بردارند.
رشد اقتصادی و نظامی چین به شدت آمریکا و اروپا را تهدید می‌کند و به نظر کارشناسان با ادامه این روند، در آینده نزدیک این کشورها بسیاری از بازارها و منافع خود را از دست خواهند داد.
انتظار دیگری که غرب در ازای در اختیار گذاشتن فناوری هسته‌ای از هند دارد این است که در مورد پرونده هسته‌ای ایران، این کشور از مواضع غرب حمایت کند.
چند عامل نیز هند را ترغیب می‌کند که به سوی غرب، چرخش داشته باشد و از منافع غرب حمایت کند. شاید اختلافات بین هند و پاکستان اولین و مهمترین این موارد باشد. در سال‌های گذشته که هند از سوی غرب تحریم شده بود. پاکستان در تلاش بود با جلب حمایت آمریکا و غرب، در ازای تأمین منافع آمریکا در منطقه از آن به عنوان برگ برنده در رقابت‌های موجود با هند استفاده کند. پاکستان با استفاده از قضیه القاعده و بن‌لادن، به خوبی توانست با جلب توجه و حمایت آمریکا، از آن در معادله ارتباط آمریکا با هند و پاکستان استفاده کند. رفع تحریم پاکستان (به دلیل آزمایش‌های هسته‌ای‌اش) و همچنین توافق آمریکا و غرب با به قدرت رسیدن ارتش در پاکستان و به دست گرفتن دولت، از جمله امتیازهایی است که پاکستان در این مورد از آمریکا و غرب گرفته است. شاید  به همین دلیل باشد که با تغییر نگاه آمریکا از پاکستان به هند، مقامات اسلام‌آباد در یک واکنش عجولانه، بر زنده بودن و حضور او در پاکستان تأکید می‌کنند و از سوی دیگر تهدیدهای جدیدی از سوی القاعده در مورد غرب مطرح می‌شود.
در مقابل، برخی کارشناسان نیز بمباران مناطقی از پاکستان توسط هواپیماهای آمریکا را نیز به نوعی در جهت تأمین رضایت خاطر کشور رقیب (هند) در نظر گرفته‌اند.
به هر حال غرب در ازای این تغییر نگاه از هند خواسته‌هایی دارد که حمایت از قطعنامه شورای حکام در مورد پرونده هسته‌ای ایران، انصراف از پروژه خرید گاز از ایران و عدم سرمایه‌گذاری در نفت سوریه از مهمترین آنها می‌باشند. از سوی دیگر هند نیز به شدت به گاز ایران نیاز دارد و نمی‌تواند از آن چشم‌پوشی کند و در مقابل ایران نیز در ازای صدور گاز، خواهان حمایت این کشور از پرونده هسته‌ای خود می‌باشد.
عملکرد گذشته هند و شواهد موجود حاکی از آن است که با توجه و تاکید هند بر فعالیت‌های هسته‌ای در نهایت هند به سمت غرب چرخش خواهد داشت، ولی از یکسو نمی‌خواهد منافعی را هم که در مورد گاز ایران دارد از دست بدهد.
در پایان اگر چه سفر شیراک به هند از سوی برخی کارشناسان سیاسی، در جهت رقابت با آمریکا بر سر بازار گسترده هند در نظر گرفته می‌شود، ولی از سوی دیگر با توجه به نفوذ آمریکا بر متحد خود (فرانسه) می‌توان نتیجه گرفت که غرب تلاش می‌کند با جلب نظر هند به عنوان متحد جدید خود، از آن در جهت مهار دیگر رقبای شرقی خود از جمله چین، روسیه و ایران استفاده کند.