وضعیت اشخاص حقوقی بیگانه در ایران

گروه حقوقی
اشخاص حقوقی مانند اشخاص حقیقی از حقوق بهره‌مند می‌باشند البته به غیر از حقوقی که ذاتاً به انسان‌ها تعلق دارد مانند حق پدر شدن. اشخاص حقوقی نیز مثل اشخاص حقیقی و انسان‌ها می‌توانند دارای تابعیت باشند. از این رو بررسی وضعیت آن‌ها از حیث بیگانه بودن ضروری است. شاید بتوان اشخاص حقوقی را به سه دسته تقسیم کرد. یعنی:
الف ـ اشخاص حقوقی عمومی یا دولتی مانند شهرداری‌ها
ب ـ شرکت‌های تجاری مانند شرکت سهامی خاص، سهامی عام و...
ج ـ مؤسسات و تشکیلات غیرتجاری که برای مقاصد غیرتجاری تأسیس می‌شوند مانند کانون‌های فنی یا مؤسسات خیریه و...
در ایران برای این که تابعیت شخص حقوقی مشخص شود، قانونگذار تابعیت آن را بسته به این می‌داند که اقامتگاه شخص حقوقی در کدام کشور واقع شده باشد. برای این که فعالیت اشخاص حقوقی مانند شرکت‌های تجاری در ایران مجاز باشد، لازم است تا این‌گونه شرکت‌ها به ثبت برسند.
برابر قانون «هر شرکت خارجی برای این که بتواند به وسیله شعبه یا نماینده‌اش به امور تجاری یا صنعتی یا مالی در ایران مبادرت کند مانند شرکت سامسونگ، فیلیپس و... باید در مملکت اصلی خود قانونی شناخته شده و در اداره ثبت اسناد تهران به ثبت رسیده باشد.»
برای ثبت شرکت‌های بیگانه در ایران، درخواست‌کننده علاوه بر اختیارنامه خود از سوی شرکت اصلی، باید مدارکی درباره وضعیت کنونی شرکت در کشور اصلی به همراه اظهارنامه ثبت و اداره ثبت شرکت‌ها و مالکیت صنعتی در تهران تسلیم کند. مدارک مورد نیاز عبارتند از:
1- اساسنامه شرکت
2- گواهی‌نامه مرجع ثبت در کشور اصلی
3- گواهی‌نامه وزارت امور خارجه مبنی بر صحت امتیازنامه در مورد شرکت‌هایی که شرایط عملیات آن‌ها در کشور اصلی به موجب امتیازنامه مقرر گردیده است.
4- آخرین ترازنامه شرکت، مشروط بر این که در قوانین یا عرف تجاری شرکت اصلی یا در اساسنامه خود شرکت، انتشار آن مقرر شده باشد.
اظهارنامه نیز باید حاوی اطلاعات کافی درباره هویت، وضعیت، تابعیت، مرکز اصلی، میزان سرمایه شرکت و برخی اطلاعات دیگر باشد. این مدارک در اداره ثبت شرکت‌ها بررسی می‌شوند و پس از اطمینان از صحت صدور و اعتبار آن‌ها و این که شرکت اصلی در کشور متبوع دارای وجود خارجی و قانونی است، آن شرکت در کشور ما از شخصیت حقوقی برخوردار خواهد شد.
اما در مورد مؤسسات، انجمن‌ها و بنیادهای غیرتجاری بیگانه در ایران که در خارج از کشور به ثبت رسیده‌اند، ثبت این شرکت‌ها فقط در تهران و در اداره ثبت شرکت‌ها به عمل می‌آید. شرکت خارجی متقاضی، برای ثبت در ایران باید مدارک زیر را ارایه دهد:
1- اختیارنامه.
2- رونوشت گواهی تأیید شده کشوری که مؤسسه در آن جا ثبت شده است.
3- دو نسخه از اساسنامه مؤسسه مزبور.
4- صورت مجلس مجمع عمومی مؤسسه، مبنی بر انتخاب هیأت مدیره و معرفی کسانی که حق امضا دارند.
5- یک نسخه از اجازه‌نامه نیروی انتظامی.
6- اظهارنامه ثبت: در اظهارنامه نیز برای آن که هویت و وضعیت این مؤسسه در خارج از کشور یا کشور اصلی نشان داده شود، درج موارد زیر ضروری است:
ـ نام، اقامتگاه، تابعیت، موضوع، مرکز و شعبه‌های مؤسسه.
ـ نام و اقامتگاه اشخاصی که برای اداره آن تعیین شده‌اند.
ـ تاریخ و شماره، محل و نام کشوری که مؤسسه در آن جا به ثبت رسیده است.(1)