حقوق بشر دینی

صالح اسکندری
پیشنهاد رییس‌جمهور مبنی بر هم‌اندیشی دینی در بازنگری مبانی حقوق بشر، جمهوری اسلامی ایران را بار دیگر در مقام تئوری‌پردازی برای جهانی بهتر قرار داد.
8 سال پیش نیز سیدمحمد خاتمی با طرح گفتگوی تمدن‌ها توانست توجهات بسیاری از اندیشمندان و سیاستمداران جهان را به ایران جلب کند.
اگر چه غرب در قبال این ایده دکتر محمود احمدی‌نژاد تاکنون سکوت کرده است اما همین سکوت حرف‌های زیادی برای شرق دارد.
تردیدی در آن نیست که گفتمان حقوق بشر حاکم بر جهان امروز و یا به تعبیر بهتر "حقوق بین‌المللی بشر" نه تنها یک منشور جهانی نیست بلکه حتی می‌توان ادعا کرد که غربی نیز نیست. حقوق بشری که با ریشه در مفاهیم "حقوق طبیعی" مندرج در نوشته‌های جان لاک و نویسندگان دین‌گریز پس از رنسانس و همچنین منشور مگناکارتا (magna carta) و با پیام "چهار آزادی" فرانکلین دلانو روزولت رییس‌جمهور وقت آمریکا در یک شرایط کاملا جنگی کلید می‌خورد و چرچیل نخست‌وزیر انگلستان بعدها در منشور آتلانتیک برای همه‌گیری و توسعه آن ادعا می‌کند چگونه می‌تواند ادعای جهان‌شمولی کند.
حتی متفقین پیروز در جنگ جهانی دوم نیز تصور نمی‌کردند که شعار تبلیغاتی روزولت که بیشتر جنبه جنگی روانی در مقابل هیتلر را داشت روزی به عنوان حقوق بین‌المللی بشر مطرح شود. البته دور از نظر نیست که آنچه در جنگ جهانی دوم به عنوان حقوق بشر مطرح شد روزبه‌روز توسعه پیدا کرد تا به شکل کنونی رسید. اما به هر حال باید اذعان کرد که گفتمان حقوق بشر حاکم بر جهان امروز، نه تنها شمولیت ندارد بلکه حتی در بسیاری از موارد از حقانیت لازم نیز برخوردار نیست. لاپوشانی این فقدان صلاحیت دلیل اصلی سکوت غرب در مقابل پیشنهاد رییس‌جمهور ایران است.
ادیان الهی از روز ازل با بشر همراه بوده‌اند. آدمیان در طول تاریخ در مقابل حقوق ادیان تمکین کرده‌اند و این اطاعت نه به اجبار و نه از روی تعصب بلکه خواست و تمنای همیشگی آنان بوده است. مسلمانان، مسیحیان، یهودیان و پیروان سایر فرق و مذاهب الهی که امروز قریب به اتفاق مردم جهان را تشکیل می‌دهند، نمودی عینی بر این ادعا هستند. با این توصیفات حتی قابل تصور نیست که حقوق بشری ترسیم شود و ادیان الهی در آن نقشی نداشته باشند. حتی اگر کاملا منطقی نیز به این قضیه نگاه شود میان فرهنگی غنی‌تر و با قوام‌تر از ادیان الهی و مشترکات آنها در بین بشریت یافت نمی‌شود که بتواند مبنا و پایه‌ای برای ترسیم حقوق بشر باشد.
پیشنهاد دکتر محمود احمدی‌نژاد که نشان از دیپلماسی آگاه، فعال و دلسوز جمهوری اسلامی ایران در قبال وضعیت جهانی است، بدون شک جیره‌خواران حقوق بشر غیر دینی را با چالش‌های جدی مواجه می‌کند. سردمداران دین‌گریزی در جامعه بین‌الملل، امروز رییس جمهوری را در مقابل خود می‌بینند که هر بار حرف جدید و متقنی را از موضع دین مطرح می‌کند و بر آن اصرار می‌ورزد و این حداقل نمودی از همان سیاست خارجی اسلامی است که آرزوی دیرینه بنیان‌گذار جمهوری اسلامی حضرت امام خمینی‌(ره) و مقام معظم رهبری بوده است.