رقم واقعی کسری بودجه کدام است؟!

مهدی مذهبی
گروه اقتصادی: در صورت تصویب دو فوریت لایحه متمم قانون بودجه سال 84، مجلس کار بررسی آن را از سه‏شنبه هفته آینده شروع خواهد کرد.
ماههای پایانی سال فرارسیده است و دولت برای جبران کسری بودجه و پرداخت به موقع حقوق و مزایا، عیدی و پاداش آخر سال و سایر هزینه‏های جاری کارکنان خود ناچار به ارایه این لایحه است، اما در مورد رقم کسری بودجه همواره در چند سال گذشته مناقشاتی وجود داشته است که به برخی از آنها اشاره خواهد شد:
الف- تعریف کسری بودجه و شیوه محاسباتی آن روشن نیست و در ماههای پایانی هر سال اظهارنظرهای مختلف و گاهی منتاقض از سوی مسئولین ابراز می‏شود، اختلاف نظرهایی که فاصله آنها با هم چندین هزار میلیارد ریال است برای مثال به ارقام اعلام شده از سوی مسئولین در خصوص رقم کسری بودجه توجه کنید:
- دولت لایحه 46 هزار و 824 میلیارد ریالی بودجه 84 را روز گذشته تقدیم مجلس کرد.
- داوود دانش‌جعفری وزیر امور اقتصادی و دارایی یک روز قبل از ارایه لایحه متمم بودجه به مجلس: رقم دقیق کسری بودجه 46 هزار میلیارد ریال است.
- فرهاد رهبر رئیس سارمان مدیریت و برنامه‌ریزی در نشست مشترک با کمیسیون برنامه و بودجه مجلس: رقم کسری بودجه 85 هزار میلیارد ریال است.
قاسم حسنی معاون پارلمانی سازمان مدیریت و برنامه‏ریزی در گفتگو با مهر: رقم لایحه متمم بودجه امسال 80 هزار میلیارد ریال است.
عادل آذر عضو کمیسیون برنامه و بودجه مجلس در گفتگو با روزنامه همشهری: کسری بودجه امسال 100 هزار میلیارد ریال است که ممکن است با توجه به طرحهای جبران خرید تضمینی گندم و واردات بنزین حتی به 150 هزار میلیارد ریال برسد.
الهام سخنگوی دولت در پاسخ به خبرنگار رسالت:کسری بودجه دولت نزدیک به 80 هزار میلیارد ریال برآورده می‏شود.
سیدمرتضی نبوی عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام 23 آبان در گفتگو با فارس: احمدی نژاد دولت را با 75 الی 90 هزار میلیارد ریال کسری بودجه تحویل گرفته است.
براساس گزارش رسمی یک دستگاه دولتی که در تاریخ 8 آبان امسال بر روی خروجی خبرگزاری فارس قرار گرفت، کسری بودجه امسال با 69 در صد افزایش به 71 هزار میلیارد ریال می‏رسد.
بهروزهادی زنوز استاد دانشگاه علامه طباطبایی 8 آذر درمیزگرد ماهانه پژوهشکده پولی و بانکی: امسال دولت با 120 هزار میلیارد ریال کسری بودجه مواجه می‏شود.
واحد اطلاعات اکونومیست هم در این شلوغی کار وارد شده ودست به پیش‏بینی می‏زند:کسری بودجه امسال ایران با 120 در صد افزایش از مرز100 هزار میلیارد ریال می‏گذرد.
تیر آخر را علی‌نیا معاون اقتصادی سازمان مدیریت و برنامه‏ریزی در سمینار ملی بهره‏وری تبریز می‏زند که در جمع خبرنگاران، اصلا بحث کسری بودجه سال جاری را رد کرده و توصیه می‏کند که در پایان سال مالی، درباره کسری بودجه بحث کنیم.
این همه اظهار‌نظرهای گوناگون از سوی مراجع رسمی و کارشناسان واقعا تعجب‌آور است و ارقام مختلف با فاصله‏های زیاد از هم نشان می‏دهد که:
اولا: تعریف صحیح و ثابتی از کسری بودجه و ارتباط آن با عدم تحقق در آمدها یا افزایش هزینه‏های بودجه سنواتی و برداشت از حساب ذخیره ارزی در دست نیست.
ثانیا: شیوه محاسباتی دقیقی برای رقم کسری بودجه وجود ندارد.
ثالثا: مشخص نیست که کدام دستگاه دولتی، متولی محاسبه و برآورد کسری بودجه است
بنابراین سازمان مدیریت و برنامه‏ریزی، وزارت امور اقتصادی ودارایی، نمایندگان مجلس، موسسات آماری و کارشناسان منفرد هر کدام به تنهایی اعداد دلخواه خود را به عنوان کسری بودجه دولت اعلام می‏کنند که مطمئنا دستاوردی ندارد جز آن که ارایه لایحه متمم بودجه وتصویب آن در مجلس را مشکل نموده و آشفتگی در سیستمهای تصمیم‏گیری اقتصادی کشور را دامن می‏زند.
متاسفانه این نقض تنها در کلان دولت دیده نمی‏شود بلکه در برآورد کسری بودجه دستگاهها هم همیشه با تشتت‌آرا رو به رو هستیم.
برای مثال در مورد کسری بودجه وزارت آموزش و پرورش نظرات متفاوتی بیان می‏شود:
-علی عباسپور تهرانی رئیس کمیسیون آموزش و تحقیقات مجلس در گفتگو با فارس :
- آموزش و پرورش کسری بودجه خود را 33 هزار میلیارد ریال اعلام کرده است.
- سازمان مدیریت کسری بودجه آموزش و پرورش را تا سطح 17 هزار میلیارد ریال قبول دارد.
از طرف دیگر عباسعلی رستمی عضو کمیسیون آموزش مجلس در گفتگو با خبرنگار فارس کسری بودجه امسال آموزش و پرورش را 20 هزار میلیارد ریال اعلام می‏کند.
وزارت علوم، تحقیقات و فن‏آوری هم از این قاعده مستثنی نیست علی عباسپور تهرانی رئیس کمیسیون آموزش و تحقیقات مجلس در گفتگو با رسالت:
-وزارت علوم و فناوری 3 هزار میلیارد ریال کسری بودجه دارد.
- سازمان مدیریت وبرنامه‏ریزی کسری بودجه وزارت علوم را دو هزاروپانصد میلیارد ریال اعلام کرده است.
این بار حسینی معاون پشتیبانی و حقوقی امور مجلس وزارت علوم است که در دانشگاه یاسوج برخلاف‌نظر وزارتخانه و سازمان مدیریت، کسری بودجه وزارت علوم را یک هزار وهفتصد میلیارد ریال اعلام می‏کند که تقریبا نصف رقم اعلامی وزارت علوم است.
دقیقا همین اتفاق در مورد وازرت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی تکرار می‏شود.
رحمت‏الله حافظی معاون توسعه منابع و مدیریت وزارت بهداشت در گفتگو با فارس:
کسری بودجه وزارت بهداشت سه هزار و 480 میلیارد ریال است.
سازمان مدیریت و برنامه‏ریزی کسری بودجه وزارت بهداشت را دو هزاروپانصد میلیارد ریال قبول دارد.
نورالدین پیر موذن مخبر کمیسیون بهداشت و درمان اما در گفتگو با فارس نظر دیگری دارد و کسری بودجه وزارت بهداشت را 7 هزار و پانصد میلیارد ریال اعلام می‏کند.
ب – نکته دیگر این است که در سالهای گذشته همواره مشخص بوده که در پایان سال برخی از درآمدها مطابق با واقع پیش‏بینی نشده و برخی از هزینه‏ها هم به درستی برآورد نشده است.
اما دستگاههای دولتی نشان داده‏اند که کسری بودجه را با صدای بلند مطالبه می‏کنند اما هیچ‌گاه مازاد درآمد دستگاه خود را اعلام نمی‏کنند.
گزارش تفریغ بودجه درسالهای گذشته وگزارش بازرسان قانونی در سازمان حسابرسی نشانگر"مازاد" درآمد برخلاف پیش‏بینی‏ها و برآوردها است. تکلیف این مازاد چیست؟ اگر درآمد شرکتها بیش از پیش‌بینی درآمدها بود با این که هزینه آنها کمتر از برآوردها بود آیا این مازادها نمی‏تواند بخشی از کسری بودجه را جبران کند؟