حجاب اسلامی و پدیده مد

یکی از قاعده‏های رفتاری نامطلوب متداول در جامعه که به گونه‏ای تهدیدگر مقوله حجاب محسوب می‏شود مساله رواج "مد" در بین جوانان است. مد اگر چه اصطلاحاتی برگرفته از علم آمار و در معنای یک عامل مشخص کننده است اما در علوم اجتماعی و به ویژه جامعه‏شناسی مد به نحوه پوشش و لباس پوشیدن و همچنین نوع آرایش اطلاق می‏شود و در عین حال متوجه چیزی است که در مقطعی از زمان بیشترین استفاده را دارد.
گرایش به مقوله مد را جامعه‌شناسان در میان جمعیت جوان بیشتر از افراد سالخورده گزارش کرده‏اند و دلایل این امر را در اموری چون برخورداری جوانان از روحیه تنوع‌طلبی و ثبات کاری کمتر در مقابل سالخوردگان (با افزایش سن، ثبات در منش جای تنوع‌طلبی را می‏گیرد)، خودرایی در جوانان، عدم حصول موفقیت در زندگی، فقدان بهره‏مندی از الگوی شخصیتی مناسب، استفاده ناصحیح و برخورد نامعقول با پدیده‏هایی چون ماهواره، اینترنت ومحصولات فرهنگی دنیای غرب، عدم جامعه‏پذیری اصولی و صحیح جوانان در خانواده، مدرسه، وسایل ارتباط جمعی و... معرفی می‏کند و نتایج آن را در اموری چون خروج از حالت طبیعی اعتدال، احساس خلا در زندگی، آلت دست‏شدن، کم شناختی نسبت به ارزش و شخصیت خود و غوطه‏وری در فرهنگ مصرفی و گرفتار آمدن در دایره نامطلوب انفعال و از دست دادن هوشیاری سیاسی و اجتماعی می‏دانند.(1)
اگر چه و در واقع مدگرایی با اهدافی سیاسی تبلیغ می‏گردد و حاصل آن گسترش روحیه مصرف‏گرایی از یک سو و گرم شدن بازارهای تولیدی جوامع غربی از دیگر سو است اما این پدیده در عمل از یک طرف هویت ملی و از طرف دیگر هویت دینی جوامع را هدف قرار داده و در خصوص مساله حجاب تهدیدی اساسی فراروی این مقوله محسوب می‏شود. چه آنکه این مساله در ابتدا به شکل پدیده‏ای ارزشی در میان قشرهای بالای جامعه و به تقلید از غرب و فرهنگ غیربومی ترویج می‏گردد و سپس در میان سایر اقشار جامعه رواج پیدا می‏کند و پس از آنکه در میان قشر فرودست عمومیت یافت، متوجه نوخواهی و تنوع‏طلبی جدید گردیده و این سیر تسلسل‏وار ادامه می‏یابد. به نظر می‏رسد سیر حرکت ارزش‏ها در جامعه در این خصوص معنای خود را بازنمایی کند. "نکته قابل توجه در این تغییر آن است که اولا پدیده‏های ارزشی قشر بالا مانند موج به مرور زمان قشرهای دیگر جامعه را فرا می‏گیرد و ثانیا به مجرد اینکه این پدیده به قشر متوسط سرایت کرد و آنها خود را به مقیاس‏های ظاهری آراستند قشر بالا مجددا برای متمایز ساختن خود یک موج دیگر تولید می‏کند".(2)
توجه به گونه‏های مختلف مد که در قالب بیتل، رپ و سپ، هیپی، متالیک، هوی، هوی متال و... هراز گاهی در جامعه ایران رشد می‏یابد ضرورت تامل جدی به این مساله را فراروی متولیان فرهنگی جامعه قرار می‏هد و به نظر می‏سد تلاش برای ارایه الگویی مناسب در پوشش در کنار ضرورت توجه به فرآیند جامعه‌پذیری جوانان از کودکی تا جوانی امری شایسته دقت در این باب باشد.
در ادبیات اسلامی آنچه را می‏توان به عنوان معادلی برای "مد" معرفی کرد مساله تقبیح شده تشبه زن به مرد و بالعکس است و در راستای همین امر است که تنها رنگ مکروه لباس در اسلام رنگ سیاه معرفی شده و در باب لباس دایره انتخاب با خط قرمز پرهیز از لباسی که موجب شهرت گردد معین گردیده است و افزون بر آن عفت در پوشش در قالب گزینش جامعه‏ای معرفی گردیده که با هویت دینی، هنجارهای اخلاقی، شخصیت والای انسانی و ارزش‏های متعالی اجتماعی سازگار باشد.(3)
در باب تشبه و ضرورت پرهیز از آن در اسلام احادیث و روایات متعددی آمده است که از آن جمله است: رسول خدا(ص) از مردی که در لباس پوشیدن مانند زنان عمل کند و زنی که مانند مردان عمل نماید بیزار است."(4) و یا در عروه‏الوثقی آمده است: "لباس شهرت یعنی پوشیدن لباسی که در شان کسی نباشد و موجب شهرت و انگشت‌نما شدن وی شود."(5) و یا از امام حسین(ع) نقل شده است: "من لبس ثوبا یشهره کساه‌الله یوم القیامه توما ثوبا من النار: کسی که لباس شهرت بپوشد در روز قیامت خداوند او را لباسی از آتش خواهد پوشاند."(6)
نظر به آنچه گذشت از سویی مطلوبیت حجاب اسلامی برای زن و مقصود بودن آن در آیین مقدس اسلام روشن می‏گردد و از دیگر سو آنچه برخلاف این پوشش مورد استفاده قرار گیرد و یا آنکه این امر را مخدوش ساخته و مورد تهدید قرار دهد ناپسند و خارج از آموزه‏های دینی حجاب محسوب می‌گردد.