ایران و پیروزی حماس تهدید یا فرصت

ناصر پورحسن
یکی از معدود کشورهایی که از پیروزی جنبش مقاومت اسلامی (حماس) در انتخابات فلسطین استقبال کرد، ایران است. تمامی کشورهای غربی از جمله امریکا، انگلیس، آلمان و ..... به صراحت نگرانی خود را از پیروزی غیر مترقبه حماس اعلام کرده‏اند. این پیروزی آن قدر غیرمنتظره بود که حماس مقامات ارشد حماس را نیز شگفت‏زده کرد. تنها یک روز قبل از انتخابات، مشیرالمصری سخنگوی حماس گفت ما به دنبال تشکیل یک فراکسیون تأثیرگذار در پارلمان فلسطین هستیم. پیش بینی رهبران جنبش فتح به ویژه محمود عباس بیش از رهبران حماس به واقعیت نزدیک بود. رئیس تشکیلات خودگردان که فتح، جنبش متبوع او طی چهار دهه گذشته و به ویژه پس از توافقنامه اسلو در سال 1993، زمام امور سیاسی را در فلسطین به دست گرفته، روز برگزاری انتخابات فلسطین از پیروزی چشم گیر حماس ابراز نگرانی کرده بود.
جنبش حماس پس از پیروزی در چهار مرحله انتخابات شهرداری‏ها که پس از مرگ یاسر عرفات برگزار شد، برخلاف «جهاد اسلامی» آمادگی خود را برای شرکت در دومین انتخابات پارلمانی سال 1996 هرگز اجازه نداد انتخابات دیگری برگزار شود.
در انتخابات مذکور که حماس آن را تحریم کرده بود، جنبش فتح یکه تاز میدان بود.
تحولاتی که طی پنج سال گذشته رخ داد، باعث شد حماس به تدریج از یک گروه شبه نظامی به یک سازمان چند بعدی تبدیل شود. مقامات در جریان انتفاضه الاقصی باعث شد آخرین سلاح فلسطینی‏ها – در مقایسه با جنگ‏های چهارگانه اعراب و مذاکرات صلح- از کارآمدی بهتری برخوردار باشد. فساد اعضای گروه حاکم در تشکیلات خود گردان فلسطین مزید بر علت شد و اعضای حماس به درستی بر روی نقاط ضعف فتح مانور دادند و نتیجه آن را در انتخابات 25 ژانویه گرفتند. در این انتخابات حماس توانست 3/60 درصدآراء یعنی 74 کرسی از مجموع 132 کرسی را کسب کند.
این در حالی است که فتح تنها 45 کرسی دارد. گرچه محدودیت‏های زیادی علیه حماس اعمال شد، به گونه‏ای که نامزدهای این جنبش در حوزه قدس شرقی حق شرکت در انتخابات نداشتند، اما شواهد حاکی از آن است که انتخابات پارلمانی فلسطین، آزاد و عادلانه برگزار شده است، به هر حال حماس اینک اکثریت مطلق کرسی‏های پارلمانی فلسطین را به دست آورده و به این صورت برای نخستین بار جنبش فتح به اقلیت تبدیل شده است. محمود عباس برخلاف احمد قریع نخست وزیر تشکیلات که استعفای خود را اعلام کرد، از حماس خواسته است تا دولت تشکیل دهد.
پیروزی غیر منتظره حماس، نه تنها این جنبش بلکه جمهوری اسلامی را که یکی از حامیان پروپا قرص آن است با یک تصمیم گیری بسیار حیاتی مواجه خواهد کرد. یکی از فعالان انقلاب اسلامی سال 1357، گفته بود ما از خدا باران خواستیم اما با سیل مواجه شدیم. همین گفته در مورد حماس صدف می‏کند. خوش بین‏ترین رهبران جنبش حماس، پیش بینی می‏کردند که یک فراکسیون قدرتمند در پارلمان فلسطین تشکیل دهند اما اینک انها باید دولت تشکیل دهند.
آنچه حماس اینک با آن روبه رو شده، یک دو راهی تاریخی است. در واقع این دو راهی در مقابل جمهوری اسلامی نیز قراردارد. حماس در جایی اکثریت کرسی‏ها را کسب کرده که با بازیگران متعددی روبه رو است. در هیچ کشوری چنین وضعیتی وجود ندارد. در حقیقت عرصه سیاست داخلی و سیاست خارجی فلسطین آنچنان در هم تنیده است که تفکیک آن نه مشکل بلکه غیر ممکن است.
واکنش‏های گسترده بین‏المللی طی دو روز گذشته این حقیقت را نشان داد.
حماس یا باید دولت تشکیل دهد؛ دولتی که برآمده از توافقنامه اسلو است، و نفس آن پذیرش اسرائیل و انجام مذاکره با آن است یا این که از تشکیل دولت منصرف شود.
با توجه به این که اکثریت مطلق کرسی‏های پارلمانی به این جنبش اختصاص یافته، عدم تشکیل دولت غیر منطقی می‏نماید. اگر چه رهبران حماس به ویژه خالد مشعل آمادگی خود را برای همکاری این دو قطب متضاد که یکی مذاکرات صلح را می‏پذیرد و دیگری با آن مخالف است، بسیار سخت خواهد بود.
حماس که اینک از عرصه سیاست فلسطین عبور کرده و به یک بازیگر بین‏المللی تبدیل شده است، مجبور می‏شود مواضع کلان خود را اعلام کند.
امریکا و اروپا به عنوان بازیگران موثر در بحران خاورمیانه به صراحت از حماس خواسته‏اند تا سلاح خود را به زمین گذاشته و موجودیت اسرائیل را به رسمیت بشناسد.اگر این اتفاق رخ دهد، بزرگترین سرمایه‏گذاری که ایران طی سالهای گذشته در این زمینه انجام داده هدر می‏رود و اگر حماس رویه سابق خود که عدم پذیرش اسرائیل به عنوان یک دولت در کنار دولت فلسطین است، را ادامه دهد، فشارهای بین‏المللی علیه این جنبش شدت می‏گیرد. برخی از تحلیل گران معتقد بودند، نفس شرکت حماس در انتخابات فلسطین و ورود آن به روند سیاسی، یک پیروزی برای غرب محسوب می‏شود. اما شاید تحلیل آنهاهم مبنی بر پیروزی نسبی حماس بود. زیرا پیروزی مطلق حماس اینک برای آنها ناخوشایند است و در واقع از طرح خاورمیانه بزرگ موجودی متولد شده که باهدف اولیه طرح آن ناسازگار است. پیروزی نسبی جنبش اخوان‏المسلمین در انتخابات مصر و شیعیان مذهبی ( نه سکولار) در انتخابات عراق دیگر نتایج این طرح بودند که توجه چندانی به آنها نشد.
به هر حال، اینک جمهوری اسلامی به خود می‏بالد، از جنبشی حمایت کرده که حرف دل فلسطینی‏ها را می‏زند. از این منظر، پیروزی حماس، تایید مواضع جمهوری اسلامی است و ایران می‏تواند از این برگ در مذاکرات حساس هسته‏ای خود استفاده کند. اما آیا شرایط منطقه‏ای و بین‏المللی به گونه‏ای هست که اجازه چیدن چنین ثمری را به ایران بدهد و آیا این پیروزی حماس مانند دیگر پیروزی‏های اولیه ایران به نتیجه خواهد رسید؟