سال پرونده‌هاى پیچیده

نیلوفر منصوریان
مرور بایگانى چالش‌هاى سیاست خارجى ایران در سال 1383، سالى پرفراز و فرود را به تصویر مى‌کشد.
سالى که پرونده هسته‌اى ایران، به رتبه اول چالش‌هاى عرصه سیاست خارجى در کنار پرونده جنگ ایران و عراق طى 26 سال گذشته دست یافت و هر دو موضوع بر روى سکوى رتبه اول در کنار یکدیگر قرار گرفتند. «پرونده هسته‌اى ایران رتبه اول چالش‌هاى سیاست خارجى را طى سال جارى براى ایران داشت.»
این رتبه را حمیدرضا آصفى سخنگوى وزارت خارجه با مرور بایگانى چال‌ش‌هاى وزارتخانه‌اى که 7 سال پیش بر مسند سخنگویى آن قرار گرفت، به پرونده هسته‌اى ایران در سال 83 مى‌دهد. هرچند که وى معتقد است که پرونده جنگ ایران و عراق نیز در کنار این پرونده که «پیچیده‌ترین پرونده سیاسى ایران» لقب یافته هر دو به یک میزان دستگاه سیاست خارجى ایران را تحت تاثیر قرار داده‌اند.
با حمیدرضا آصفى که یک سال پس از آغاز به کار دولت اصلاح‌طلب خاتمى سخنگویى خود را در عرصه سیاست خارجى آغاز کرد، در دفتر کارش در ساختمان وزارت امور خارجه، خیابان 30 تیر گفت‌وگو کردم.دفترى که سالن کوچک کنارى آن بدون آن که گنجایش پذیرایى از ده‌ها خبرنگار داخلى و خارجى را داشته باشد، هر هفته روز‌هاى یکشنبه ساعت 10 صبح آنها را در خود جاى مى‌دهد و حمیدرضا آصفى پشت تریبون سخنگویى‌اش به پرسش‌هاى آنها پاسخ مى‌دهد.از سخنگوى وزارت امور خارجه که 22 سال از فعالیتش در وزارت خارجه مى‌گذرد، مى‌پرسم: «اگر بخواهید 7 سال گذشته را که در مسند سخنگویى قرار داشته‌اید مرور کرده و سخت‌ترین سال‌هاى کارى خود را بیان کنید به سال 1383 چه رتبه‌اى مى‌دهید؟» و حمیدرضا آصفى چنین پاسخ مى‌دهد: «جمهورى اسلامى ایران در 25 سال گذشته چالش‌هاى زیادى را پیش رو داشته است چرا که یک انقلاب مستقل را پشت سر گذاشته‌ایم. به هر حال طى تمام این سال‌ها توان مدیریت بحران‌ها در کشور بالاتر رفته است. در ابتداى کار واقعاً خونسردى و اعتماد به نفس کافى را براى حل مشکلات نداشتیم ولى امروز به واسطه تجربه‌هاى به دست آمده حتى اگر خطرى احساس شود، وزارت خارجه بدون احساس نگرانى با آن روبه رو مى شود.»
سفیر اسبق ایران در آلمان شرقى از موضوعات حقوق بشر در ایران، فراخوان سفراى اروپاى غربى و موضوع سلمان رشدى به عنوان چالش‌هاى وزارت امور خارجه طى سال‌هاى گذشته یاد مى‌کند اما در عین حال به موضوع جنگ ایران و عراق و در مقطع کنونى به پرونده هسته‌اى ایران، رتبه اول چالش‌هاى موجود بر سر راه وزارت خارجه را مى‌دهد. وى از مسائل دیگرى نیز تحت عنوان مهم‌ترین مسائل پیش روى دستگاه سیاست خارجى ایران در سال 1383 نام مى‌برد که پس از پرونده هسته‌اى حائز اهمیت هستند. «موضوع عراق و فلسطین همواره از مهم‌ترین موضوعات سیاست خارجى هستند، چون بسیارى از بحران‌ها توسط اسرائیل تدارک دیده مى‌شوند، البته بحث بازداشت سربازان انگلیسى هم در سال 83 مطرح بود اما موضوعى نبود که ذهن ما را به آن معنا به خود مشغول کند و یا در مورد برقرارى رابطه ایران و مصر باید مقدمات این ارتباط ایجاد شود. ما با مصر رابطه خوبى داریم، ولى براى ایجاد رابطه سیاسى باید مقدماتى فراهم شود و آن مقدمات تاکنون فراهم نشده است، البته عجله‌اى هم نداریم.»
به این ترتیب با حمیدرضا آصفى سخنگوى وزارت امور خارجه، پرونده هسته‌اى، بازداشت سربازان انگلیسى، تهدید آمریکا مبنى بر حمله نظامى به ایران، روابط ایران و عراق، امضاى قرارداد سوخت بین ایران و روسیه را به عنوان بخشى از مهم‌ترین پرونده‌هایى که وزارت امور خارجه در سال 1383 با آنها مواجه بوده است، مرور مى‌کنیم.
پیچیده‌ترین پرونده سیاسى
بحران هسته‌اى ایران در مرداد سال 1381 با انتشار خبرى از سوى رسانه‌هاى غربى مبنى بر اینکه ایران در 3 مرکز نطنز، اراک و اصفهان فعالیت هسته‌اى زیر زمینى دارد، آغاز شد. هرچند که در آغاز گمان نمى‌رفت این موضوع ابعاد گسترده‌اى پیدا کند، اما این موضوع به تدریج به پرونده‌اى قطور در آژانس بین‌المللى انرژى اتمى مبدل گشت که تا امروز نیز به رغم گذشت دو سال از آن تاریخ بحث پیرامون آن همچنان ادامه دارد. در آغاز راه على‌اکبر صالحى نماینده پیشین ایران در آژانس بین‌المللى انرژى اتمى به عنوان نماینده ایران در مذاکرات هسته‌اى ظاهر شد اما سرانجام با تصمیم‌گیرى کلى نظام حسن روحانى دبیر شوراى عالى امنیت ملى مسئولیت ارشد پرونده هسته‌اى ایران را برعهده گرفت. به این ترتیب پیگیرى و بررسى این پرونده ملى از حوزه خاص وزارت خارجه و سازمان انرژى اتمى خارج شد و به شوراى عالى امنیت ملى به عنوان سکاندار اصلى پرونده هسته‌اى واگذار شد.هرچند که این اقدام این شائبه را ایجاد کرد که مرکز تصمیم‌گیرى در مورد فعالیت‌هاى هسته‌اى ایران از وزارت امور خارجه خارج شده و این دستگاه تنها به مجرى تصمیمات شوراى عالى امنیت‌ملى تبدیل شده است. اما حمیدرضا آصفى سخنگوى وزارت خارجه عقیده دیگرى دارد: «در مقولات وزارت امور خارجه، همه تصمیم گیرى‌ها در این وزارتخانه صورت نمى‌گیرد. براى مثال در مورد ایجاد رابطه با مصر، این امر صرفاً در حیطه مسئولیت وزارت امور خارجه نیست، سازوکارى دارد، وزارت خارجه پیشنهاد مى‌دهد و نقش موثرى را ایفا مى‌کند. وزارت خارجه پیش از اینکه سیاستگزار باشد، مجرى است. البته در خیلى از موارد سیاستگزار است. بنابراین در بحث پرونده هسته‌اى و اینکه تصمیم‌گیرى در کجا صورت مى‌گیرد، موضوع منحصر به فردى نیست که تصمیم‌گیرى از حیطه وزارت امور خارجه، خارج شده باشد.»
وى از رابطه با آمریکا نیز در توضیح این مطلب مثالى بیان مى‌کند: «برقرارى رابطه با آمریکا تنها در دست وزارت امور خارجه نیست، سازوکار خاص خود را دارد و این طور نیست که یک دستگاه به تنهایى براى آن سیاستگزارى کند.» مدیرکل اسبق غرب اروپا در وزارت امور خارجه از صحبت‌هاى خود چنین نتیجه‌گیرى مى‌کند: «اول اینکه فعالیت‌هاى هسته‌اى یک موضوع منحصر به فرد نیست که ما فکر کنیم در این مورد وزارت خارجه دور خورده است و دوم اینکه موضوع فعالیت‌هاى هسته‌اى ایران یک مسئله فراگیر است، چون سایر دستگاه‌ها از جمله وزارت دفاع، وزارت اطلاعات و سازمان انرژى اتمى در آن دخیل هستند. بنابراین وزارت امور خارجه پیشنهاد داد مکانى باشد که تمام این دستگاه‌ها براى بررسى این پرونده جمع شوند و چون رئیس شوراى عالى امنیت ملى رئیس‌جمهور است و بر همه دستگاه‌هاى اجرایى کشور اشراف دارد، قرار شد این مکان در شوراى عالى امنیت ملى باشد و طبیعى است که دبیر این شورا باید جلسات را اداره کند. ولى همان طور که مى‌دانید در عین حال بسیارى از مذاکره کنندگان این پرونده از اعضاى اصلى وزارت امور خارجه هستند و به نظرات وزارت امور خارجه توجه مى‌شود و ما در جریان کار هستیم.» در هر حال طى سال 1383، مهم‌ترین مواضع وزارت امور خارجه که حمیدرضا آصفى سخنگویى آن را برعهده دارد، حول محور مذاکرات هسته‌اى ایران و اروپا اتخاذ شد. وى در بیان مواضع وزارت خارجه بارها از انتظار ایران از اروپا براى عمل به تعهداتشان سخن گفت، و بارها نیز اعلام کرد که اگر اروپا به تعهدات خود عمل نکند، ایران نیز الزامى براى عمل کردن به این تعهدات نخواهد داشت. «عدم صرف نظر از رآکتور آب سنگین در ازاى رآکتور آب سبک، از سوى اروپا»، «عدم موافقت ایران با ورود آمریکا به مذاکرات اتمى»، «عدم انصراف ایران از حقوق مشروع خود در دستیابى به فناورى صلح آمیز هسته اى»، «از اروپا امتیاز نمى خواهیم»، «تهیه طرح مشترک ایران و اروپا براى حل پرونده هسته اى»، «براى گفت وگو با اروپا هیچ پیش شرطى نداریم»، «تعلیق نامحدود غنى سازى اورانیوم پذیرفتنى نیست» و این اواخر «غنى سازى اورانیوم در دستور کار ایران قرار دارد»، از جمله مهم ترین مواضع وزارت امور خارجه پیرامون پیچیده ترین پرونده سیاسى سال 83 ایران بود.
مهم‌ترین حادثه در پرونده هسته‌اى
اما مهم ترین حادثه در پرونده هسته اى ایران در 25 آبان سال جارى روى داد: «ایران تعلیق تقریباً کامل غنى سازى اورانیوم را پذیرفت.» این جمله اى بود که صبح روز 25 آبان سال 1383 از سوى حسن روحانى مسئول ارشد پرونده هسته اى مطرح شد و به دنبال آن حمید رضا آصفى نیز در جلسه هفتگى خود با خبرنگاران با تائید بر اینکه ایران از خط قرمز ها عبور نکرده است، از تشکیل سه کار گروه هسته اى، اقتصادى، سیاسى و امنیتى براى ادامه مذاکرات با اروپا خبر داد.دبیر شوراى عالى امنیت ملى نیز از یک توافقنامه مقدماتى با اروپا تحت عنوان «توافق پاریس» براى رسیدن به توافقنامه نهایى ظرف مدت سه ماه سخن گفت: مدت زمانى که تا زمان انتشار این مطلب به پایان رسیده و گروه هاى کارى گزارش عملکرد خود را به کمیته راهبرى براى رسیدن به نتیجه اعلام کرده اند.
اشتباه محاسباتى
حمید رضا آصفى نیز پیرامون شکل گیرى پرونده هسته اى ایران چنین مى گوید: «ما فعالیت صلح آمیز هسته اى داشتیم. تحت لابى آمریکا و رژیم صهیونیستى این مسئله به یک موضوع جهانى تبدیل شد و یک نگرانى براى دنیا به وجود آمد. در آن فضا اروپا پیشنهاد کرد که براى حل موضوع با ما گفت وگو کند و ما از آن استقبال کردیم و با آنها وارد مذاکره شدیم.» سخنگوى وزارت خارجه همچون تمامى جلسات هفتگى خود با خبرنگاران مجدداً تاکید مى کند که «ایران از اینکه پرونده اش به شوراى امنیت ارجاع شود، نمى ترسد و نگرانى ندارد.» وى در عین حال تاکید مى کند: «ما نمى خواهیم پرونده هسته اى ایران به شوراى امنیت برود و این از بابت نگرانى و ترس نیست، بلکه فکر مى کنیم این موضوع را مى توانیم در چارچوب گفت وگو با آژانس و اروپا حل و فصل کنیم. در هر حال اگر پرونده ما به شوراى امنیت برود، اتفاق خاصى نیست. به همین دلیل اروپایى ها باید مراقب باشند که اشتباه محاسباتى نکنند.» حمید رضا آصفى در ادامه چنین تحلیل مى کند: «اروپا تحت فشار آمریکا است و این براى ما روشن است و به هر حال امیدواریم گزارشى که به کمیته راهبردى از سوى سه کار گروه در اواخر اسفند ماه ارائه مى شود، دلگرم کننده باشد.» سخنگوى وزارت امور خارجه تصریح مى کند که نمى خواهیم مذاکرات را متوقف کنیم اما این به معناى طولانى شدن مذاکرات نیست و این گفت وگو ها باید ظرف چند ماه آینده به نتیجه برسد. هرچند که وى پیشرفت مذاکرات را چندان مناسب ارزیابى نمى کند. همچنان که حسن روحانى دبیر شوراى عالى امنیت ملى نیز در «همایش فناورى هسته اى و توسعه پایدار» که روز 15 اسفند ماه در محل دفتر مطالعات استراتژیک تهران برگزار شد، از ناراضى بودن ایران از روند کار در کمیته هسته اى که یکى از سه کارگروه تشکیل شده ایران و اروپا است سخن گفت.این سخنان پس از نشست زمستانى شوراى حکام آژانس بین المللى انرژى اتمى که روز 10 اسفند در وین پایتخت اتریش برگزار شد از سوى حسن روحانى عنوان گردید؛ نشستى که قرار بود به بررسى فعالیت هاى اتمى مصر و کره شمالى بپردازد اما در نهایت به صدور بیانیه مشترک سه کشور اروپایى فرانسه، آلمان و انگلیس در مورد ایران منجر شد. «ایران در فعالیت هاى هسته اى خود شفافیت لازم را رعایت نکرده است.» این بخشى از بیانیه سه کشور اروپایى در مورد فعالیت هسته اى ایران بود. هرچند که در ادامه این بیانیه به مذاکرات سازنده و توام با تبادل جدى آرا میان ایران و اروپا اشاره شد. اما در هر حال این سه کشور که مذاکراتشان با ایران که از سال 1382 در سعد آباد تهران با صدور توافقنامه تهران آغاز شد، با تکرار درخواست قبلى شوراى حکام از ایران خواستند که پروتکل الحاقى را تصویب کند. در هر حال به گفته مقامات ایران نتیجه مذاکره با اروپا پیرامون پرونده هسته اى پس از ارائه گزارش سه کار گروه هسته اى، اقتصادى و سیاسى- امنیتى به کمیته راهبرى در 25 اسفند ماه مشخص خواهد شد. همچنان که حسن روحانى در همایش فناورى هسته اى تاکید کرد اگر گزارش کمیته راهبرى حاکى از پیشرفت ملموس و موفقیت در مذاکرات نباشد، به مذاکره ادامه نخواهیم داد.
ایران و آمریکا
در ادامه گفت وگو با حمید رضا آصفى در مورد رابطه ایران و آمریکا و تهدید نظامى این کشور در مورد ایران سخن گفتیم. برقرارى رابطه ایران و آمریکا و این اواخر احتمال حمله نظامى این کشور به ایران، یکى دیگر از محور هاى مورد بحث در کشور در اواخر سال 1383 بود که با موضع گیرى هاى وزارت امور خارجه در قبال آن همراه بود.
مخالفت ایران با ورود آمریکا به مذاکرات اتمى که از سوى حمید رضا آصفى سخنگوى وزارت خارجه مطرح شد، بخشى از این مواضع بود. اما بخش دیگرى از مواضع ایران به احتمال حمله نظامى آمریکا علیه ایران مربوط مى شد. این موضع گیرى پس از آن اتخاذ شد که جورج بوش رئیس جمهورى آمریکا گزینه حمله نظامى به ایران را براى متوقف کردن فعالیت هسته اى تهران مطرح کرد. هرچند که کاندولیزا رایس وزیر امور خارجه آمریکا اعلام کرد که حمله به ایران در دستور کار این کشور نیست و بوش نیز مدتى بعد حمله نظامى به ایران را مضحک خواند. اما به هر حال حمید رضا آصفى در یکى از مواضع رسمى جمهورى اسلامى ایران که در یکى از نشست هاى خبرى خود با خبرنگاران عنوان کرد، احتمال حمله نظامى آمریکا علیه ایران را رد کرد و تصریح کرد که مشکلات ایالات متحده در عراق باعث شده است تا این کشور به جاى دیگرى حمله نکند.
از سوى دیگر مقامات وزارت خارجه طى سال جارى بارها ایجاد رابطه با آمریکا را رد کرده و گرم شدن روابط آمریکا را در شرایط فعلى توجیه ناپذیر توصیف کرده اند. شاید تکذیب دیدار و گفت وگوى کالین پاول وزیر امور خارجه سابق آمریکا با کمال خرازى وزیر امور خارجه ایران در اجلاس شرم الشیخ مصر به دلیل همین تفسیر باشد اما به گفته حمید رضا آصفى برقرارى رابطه ایران و آمریکا نیازمند عوامل دیگرى نیز هست. سخنگوى وزارت خارجه در این زمینه و در مورد احتمال حمله نظامى آمریکا به ایران چنین مى گوید: «آمریکا از ابتداى کار 4 رویکرد را در قبال ایران در پیش گرفت. رویکرد همسوسازى، مهار، تغییر رفتار و براندازى. بعضى وقت ها این رویکرد ها به تنهایى به کار گرفته مى شد و برخى اوقات با یکدیگر. امروز هم آمریکا از کار ایران غافل نمانده است و عملاً بحث براندازى و همسو سازى را کنار گذاشته و به تغییر رفتار و مهار پرداخته است.» وى در پاسخ به اینکه بعضى معتقدند همان رویکرد آمریکا در مورد عراق در حال تکرار در مورد ایران است خاطر نشان کرد: «بحث عراق و آمریکا با ایران تفاوت زیادى دارد. اگر آمریکا موفق به حمله به عراق شد به دلیل همراه کردن یکسرى از کشور ها با خودش بود. دلیل دیگر حمله آمریکا به عراق عدم پایگاه مردمى حکومت صدام در بین مردم بود. در حالى که در ایران وضعیت به این گونه نیست و پایگاه مردمى حکومت بسیار بالا است. در عراق انتخابات مردمى برگزار نمى شد اما در ایران بیش از ده ها انتخابات برگزار شده است و آمریکایى ها این را متوجه شده اند، ضمن اینکه رفتار بین المللى دنیا در برابر ایران با رفتار دنیا با عراق متفاوت است. با تمام اینها معتقدم که آمریکا در عراق به پیروزى مطلق نرسید. در یک هدف برکنارى صدام موفق بود ولى در باقى موارد نتوانست به اهداف خود برسد. آمریکا تنها دنبال ساقط کردن صدام نبود. بنابراین چطور مى تواند با این تفاسیر با حمله به ایران موفق شود؟»
آمریکا آماده برقرارى ارتباط نیست
آصفى در ادامه سخنان خود گزینه نظامى در قبال ایران را غیر محتمل و منتفى مى داند و آن را به شرطى مبنى بر بى عقلى آمریکا امکان پذیر بیان کرده و تاکید مى کند: «هرچند که در عالم سیاست هیچ امرى غیر ممکن نیست اما براى این حالت هم آماده هستیم.»
سخنگوى وزارت خارجه که سال ها پیش سفیر ایران در فرانسه بود، مى افزاید: «اگرچه مراقب هستیم ولى نگرانى اى نداریم و اظهارات اخیر بوش رئیس جمهور آمریکا و برخى مقامات مسئول مبنى بر گفت وگو بر مبناى دیپلماسى با ایران هم نشانگر این است که به این واقعیات توجه بیشترى پیدا کرده اند و یا درصدد اصلاح مواضع خود هستند.» وى در ادامه رویکرد مهار از سوى آمریکا در قبال ایران را نیز تشریح مى کند: «مهار ایران با تعریف آمریکا یعنى مهار ایران به صورتى که با سیاست هاى آمریکا مخالفت نکند و این در دستور کار آمریکا قرار دارد.» حمید رضا آصفى در مورد برقرارى رابطه با آمریکا نیز بر این عقیده است: «خود آمریکایى ها هم آماده برقرارى ارتباط نیستند. آنها حتى براى برقرارى ارتباط هم شروطى مطرح مى کنند و خواسته هایى از ایران در خصوص صلح خاورمیانه، و فناورى هسته اى دارند. اگر قرار باشد ایران به خواسته هاى آنها عمل کند، دیگر این ایران مستقل نیست و یک ایران دیگر است. بالاخره ما سیاست هایى داریم و نمى توانیم رژیم صهیونیستى را به رسمیت بشناسیم. در مورد پرونده هسته اى هم نمى توانیم از فناورى صلح آمیز هسته اى چشم پوشى کنیم. بنابراین آمریکایى ها در صدد ایجاد یک رابطه توام با احترام نیستند و با این تفاسیر رابطه با آمریکا موضوعیت ندارد. چون با شروطى که گذاشته اند باید یکسرى از چیز ها را از دست بدهیم تا با این کشور ارتباط برقرار کنیم و این به مصلحت کشور نیست.»
دستاوردهاى بزرگ
وى در این زمینه که آمریکا به نوعى در تمام کشور هاى اطراف ما حضور دارد و این مى تواند براى ایران مشکل ساز شود مى گوید: «اگر آمریکا در اطراف ما است، ما هم در اطراف آن هستیم. قیل و قال آمریکا از سر قدرت نیست بلکه از سر ترس و استیصال است. رابطه اى که آمریکا به دنبال آن است رابطه اى یکطرفه براى کسب منافع این کشور است.» سخنگوى وزارت امور خارجه که پست معاونت پارلمانى این وزارتخانه را نیز بر عهده دارد در ادامه سخنان خود در مورد رابطه با آمریکا، از فشار هایى که طى سال هاى گذشته به ایران وارد شده نیز سخن مى گوید اما معتقد است که این فشار ها دستاورد هاى بزرگى براى ایران به ارمغان آورده است. «خیلى از فشار هایى که به ما وارد شد موجب موفقیت و رسیدن به اهداف بزرگ شد. اگرچه در کوتاه مدت دچار مشکل شدیم اما در دراز مدت دستاورد هاى بزرگى را کسب کردیم. براى مثال تحریم فروش هواپیما باعث شد که هواپیما سازى را شروع کنیم و یا نیرو گاه بوشهر را تکمیل نکردند و ما خودمان دست به کار شدیم. بنابراین فشار هاى آمریکا در بلند مدت نمى تواند به ما آسیبى برساند.»
انگشت اتهام به سوى ایران
نخستین روز هاى سال 1382 با حمله نظامى آمریکا و متحدانش به عراق همراه بود، رویدادى که ایران را نیز تحت تاثیر بسیار قرار داد اما با برقرارى آرامش نسبى در عراق در سال 1383، ایران بارها مورد هجوم انگشت اتهام غرب از یک سو و برخى مقامات عراقى مبنى بر دخالت در امور داخلى این کشور قرار گرفت.
اتهاماتى که به همان میزان نیز بارها از سوى مقامات ایران و به ویژه سخنگوى وزارت امور خارجه تکذیب شد. «ایران در امور داخلى عراق دخالتى ندارد.» این جمله اى بود که حمیدرضا آصفى بارها آن را در جلسات هفتگى خود مطرح کرد و از افرادى که چنین سخنانى را عنوان مى کنند خواست تا اگر مدرکى دال بر دخالت ایران در امور داخلى عراق دارند، ارائه کنند. همچنین وزارت امور خارجه در اعتراض به اظهارات مقامات عراقى کاردار سفارت عراق در تهران را امضا کرد اما این تمام ماجراى ایران و عراق در سال 1383 نبود. محاکمه صدام حسین عدم رسیدگى به جنایات وى علیه ایران در دادگاه، حضور گسترده زائران ایرانى که سال ها از سفر به عتبات عالیات در عراق محروم مانده بودند و حوادثى که براى آنها رخ داد از جمله ربوده شدن فریدون جهانى دیپلمات ایرانى در عراق، بازداشت خبرنگار ایرنا، مسئله حضور سازمان مجاهدین خلق در عراق و... اصلى ترین دغدغه هاى ایران در مناسبات با این کشور را طى سال 1383 تشکیل مى داد.
سه قایق انگلیسى
توقیف سه قایق انگلیسى و بازداشت شش سرباز و دو افسر نیروى دریایى بریتانیا در آب هاى اروندرود موج تنش جدیدى را در روابط ایران و انگلیس در سال 1383 ایجاد کرد. این سربازان که از تفنگداران نیروى دریایى انگلیسى بودند، ظاهراً به اشتباه وارد آب هاى ایران در مرز آبى مشترک با عراق در اروند رود شده بودند که توسط سپاه پاسداران جمهورى اسلامى بازداشت شدند. هرچند که این 8 سرباز پس از آزادى ادعا کردند زمانى که داخل مرز عراق بودند، نیروى نظامى ایران آنها را به سوى آب هاى ایران هدایت کرده است، و این همان مورد اختلافى ایران و انگلیس است که هنوز لاینحل باقى مانده است. در هر حال آزادى این گروه 4 روز به طول انجامید و سرانجام این سربازان در بندرى در جنوب غرب ایران به دیپلمات هاى بریتانیایى تحویل داده شدند. با آزادى این افراد روابط ایران و بریتانیا که یک بار دیگر پس از انقلاب اسلامى ایران در حال بحرانى شدن بود بهبود یافت. با این حال دولت انگلیس یک ماه پیش و 7 ماه پس از توقیف این قایق ها خواستار بازگشت قایق هاى توقیف شده انگلیسى توسط ایران شد. قایق ها و تجهیزاتى که چندى پیش از سوى یکى از مقامات سپاه عنوان شد که به موزه جنگ سپرده خواهند شد. از حمیدرضا آصفى در این زمینه نیز به عنوان یکى از چالش هاى دستگاه سیاست خارجى ایران در سال 1383 سئوال کردم. «چرا قایق هاى انگلیسى را به آنها برنمى گردانیم؟ و آیا فکر نمى کنید عدم پس دادن این قایق ها در آینده مشکل ساز شود و بحرانى دیگر در روابط دو کشور ایران و انگلیس ایجاد کنید؟» آصفى چنین پاسخ مى دهد: «یک اختلاف نظرى وجود داشت که این قایق ها کجا قرار داشتند و آیا در آب هاى ما حضور داشتند. نظر دوستان ما این بود که نیروهاى انگلیسى در آب هاى ایران بوده اند و آنها نظرى مخالف این نظر را مطرح مى کنند. البته اینها باید تماماً حل و فصل شود و نمى شود صورت مسئله را پاک کرد. ما به انگلیس ها پیشنهاداتى دادیم که جاى ذکر آن نیست و آنها باید به این پیشنهادات پاسخ دهند که بتوانیم قدم هاى بعدى را برداریم. ولى در عین حال فکر نمى کنم که این موضوع در آینده به یک بحران تبدیل شود.»
وى در مورد سپردن تجهیزات این قایق ها به موزه جنگ نیز مى گوید: «این یک پیشنهاد بود و قطعى نشده است و باید بر روى این موضوع بحث شود و تصمیم گیرى نهایى صورت گیرد. این تصمیم نهایى نظام نیست.»
امضاى قرارداد پس از سال‌ها انتظار
سرانجام پس از ماه ها تغییر تاریخ سفیر الکساندر رومیانتسف رئیس آژانس انرژى اتمى روسیه به ایران براى مذاکره پیرامون تعیین تاریخ دقیق راه اندازى نیروگاه بوشهر، وى 7 اسفند 1383 در سفرى سه روزه وارد ایران شد و رومیانتسف و آقازاده مسئول سازمان انرژى اتمى روز 8 اسفند راهى بوشهر شدند تا ضمن بازدید از نیروگاه بوشهر قرارداد بازگشت پسماند سوخت نیروگاه اتمى بوشهر را امضاء کنند. قراردادى که سرانجام در 9 اسفند میان دو کشور ایران و روسیه امضا شد و قرار شد نیروگاه بوشهر در سال 2006 به بهره بردارى برسد.مذاکره پیرامون احداث نیروگاه اتمى بوشهر در اوایل دهه 70 میلادى با شرکت آلمانى زیمنس آغاز شد و بیش از دو هزار متخصص آلمانى اجراى این طرح را آغاز کردند. اما پیروزى انقلاب اسلامى ادامه این طرح را متوقف ساخت و در نتیجه در ژانویه سال 1995 میلادى ایران و روسیه قرارداد تکمیل این نیروگاه را امضا کردند. قراردادى که با تعیین تاریخ سال 2006 میلادى براى راه اندازى کامل نیروگاه اتمى بوشهر باید همچنان در انتظار آن باشیم، اما به هر حال یکى از حوادث مهم دیگرى است که وزارت امور خارجه در کنار سازمان انرژى اتمى در سال 1383 پشت سر گذاشت.
سخنگوى وزارت امور خارجه در ادامه گفت وگو راه اندازى این نیروگاه را به دلیل تامین بخشى از نیازهاى انرژى هسته اى صلح آمیز بسیار پراهمیت دانست. وى همچنین از امضاى این قرارداد به عنوان نشانه فعالیت صلح آمیز هسته اى ایران یاد کرد.
سخت‌ترین کار دنیا
اما بخشى دیگر از گفت وگو با حمیدرضا آصفى سخنگوى وزارت خارجه فارغ از حوادث مهم سال 1383 در عرصه سیاست خارجى بود. و وقتى از این دانشجوى اسبق شیمى در دانشگاه مشهد که معتقد است مسیر کارى زندگى اش پس از انقلاب اسلامى تغییر یافته و موجب ترک ادامه تحصیل در رشته مورد علاقه اش شده است مى پرسم «حمیدرضا آصفى سخنگوى وزارت خارجه امروز، چه تفاوتى با سخنگوى 7 سال پیش وزارت خارجه کرده و پس از پایان دوره سخنگویى اش آیا حاضر است در صورت پیشنهاد مجدد، سخنگویى را ادامه دهد؟» مى گوید: «آصفى امروز با 7 سال پیش که پشت تریبون قرار مى گرفت خیلى فرق دارد. پس از این مدت با رموز کار بیشتر آشنا شده ام و به انتظار افکار عمومى توجه بیشترى پیدا کرده ام و از همه مهمتر اهمیت سخنگویى را خیلى بیشتر از قبل مى دانم اما در مورد ادامه کار در این شغل خیلى فکر کردم. اگر نگویم سخت ترین شغل دنیاست اما حساسیت و ظرافت سخنگویى آن را تبدیل به یک حرفه سخت در دنیا کرده است بنابراین باید خیلى در مورد این موضوع فکر کنم.»