کاهش شهریه دانشگاهها یک مطالبه مردمی است

* یکی از مباحثی که این روزها در مجلس مطرح هست، بحث بودجه سال 85 است ارزیابی شما از بودجه آموزش کشور در سال 85 که توسط دولت پیشنهاد شده چیست؟
** با توجه به کسری‌هایی که از سال‌های گذشته در قسمت آموزش کشور داریم، به نظر می‌رسد که این بخش نگاه ویژه‌ای را از سوی دولت آقای احمدی‌نژاد می‌طلبد تا بتوانیم طی یک برنامه‌ریزی دقیق و در طی چند سال، سطح آموزش کشور را به جای برسانیم که در برنامه چشم‌انداز 20 ساله پیش‌بینی شده است. ما در برنامه چشم‌انداز 20 ساله توسعه را دانایی محور تعریف کرده‌ایم لذا برای رسیدن به این دانایی محوری و توسعه‌ مطلوب لازم است تا ما در زمینه آموزش و کیفیت آموزش و ارتقاء آن سرمایه‌گذاری بکنیم با توجه به بودجه‌ای که امسال در نظر گرفته شده است و کسری‌هایی از سال‌های گذشته در مراکز آموزشی اعم از آموزش و پرورش و آموزش عالی باقی مانده است ما با مشکلات جدی در این زمینه رو به رو هستیم. البته این مشکلات در آموزش و پرورش و آموزش عالی متفاوت است.
ما در آموزش عالی چندین بحث را داریم که یکی از آنها، بحث بودجه پژوهشی است. به هر حال برای رسیدن به اهداف چشم‌انداز 20 ساله، باید برای پژوهش کشور و نوع نگاهمان به پژوهش برنامه‌ریزی داشته باشیم. در این زمینه ما کار جدی را از چندی پیش در مجلس شروع کرده‌ایم. در زمینه سامان‌دهی بحث پژوهش و اینکه متولی ابن بخش را شناسایی کنیم. نگاه ما این بود که بودجه‌هایی را تحت عنوان پژوهشی به دستگاه‌های مختلف اختصاص دهیم، اما اینکه این بودجه‌ها در همان قسمت که باید هزینه شوند، هزینه می‌شوند یا خیر برای ما جای بحث بود. همچنین این سوال مطرح بود که آیا این پژوهش‌هایی که صورت می‌گیرد مشکلی را از کشور حل می‌کنند یا نه؟ ما در همه این زمینه‌ها مباحثی را در کمیسیون داشته‌ایم. نظر ما این بود که این بودجه‌های پژوهشی متمرکز شود و مسئولیت آن را هم  وزارت علوم عهده‌دار شود و با این نگاه بودجه‌ها در دستگاه‌ها هزینه شود. در ظاهر امر از 65/0% بودجه‌های پژوهشی ما حتی به کمتر از نیم هم تنزل پیدا کرده است و این برای پژوهشگران کشور پدیده خوبی نیست. معتقدیم که اگر این بودجه‌ها ساماندهی شوند و در محل مناسب خودشان هزینه شوند می‌توانیم به آینده پژوهش کشور امیدوار باشیم. نگاه من در قمست آموزش عالی این است که ما در این زمینه و با توجه به اینکه دانشگاه‌های ما یک قدمت چند ساله دارند و یا بحث خوابگاه‌ها و.. ما مشکلات جدی داریم باید نگاه ویژه‌ای داشته باشیم. با توجه به اینکه سال اول دولت را تجربه می‌کنیم امیدواریم این مشکلات در مراحل بعد شناسایی و تدبیر شود و برنامه‌ریزی‌های دقیق و کارشناسانه‌ای در این زمینه داشته باشند.
* این مشکلات تا چد حد در بخش آموزش و پرورش مطرح است؟
** ما در رابطه با آموزش و پرورش در قسمت بودجه با مشکلات جدی روبرو هستیم، یکی از آنها مباحث عمرانی است که از جمله آن مدارس استیجاری است. یکی دیگر تملک مدارس است که حکم قلع و قمع برای آنها گرفته شده است. دیگر اینکه ما با مدارسی روبه‌رو هستیم که نیاز به بازسازی جدی دارد. یکی دیگر در ارتباط با فضای مدارس است. معتقدیم که بعضی فضاها باید متناسب با جنسیت باشند. مثلا مدارسی که برای دختران داریم باید متفاوت با مدارسی باشد که برای پسران داریم به واسطه اینکه یک شرایط همراه با آرامش بیشتری را برای دختران بتوانیم فراهم کنیم. با این نگاه بودجه‌هایی اختصاص یافته که البته پاسخگو نیست. همچنین کسری‌های موجود نیز مزید بر علت شده است.
همچنین ما در رابطه با ارتقاء‌ شغلی تصمیم داشتیم این ارتقاء شغلی تعمیم پیدا کند به همه مستخدمین آموزش و پرورش که البته خود نیازمند یک بودجه است.
* به نظر شما این بودجه تا چه اندازه با برنامه چشم‌انداز 20 ساله تناسب دارد؟
** دولت در این بودجه سعی کرده جلوی خیلی از اسراف‌ها و ریخت و پاش‌ها را بگیرد. به نظر من این یک اتفاق مبارکی است. ضمن اینکه به نوعی ادعای این را داشتند که دانشگاه‌ها، بودجه‌ها را برمبنای سرانه دانشجو محاسبه کرده‌اند. یعنی دانشجو محوری را لحاظ کرده‌اند. حالا در این زمینه به نظر می‌رسد که این بودجه‌هایی که باین شکل دیده می‌شود هم قدرت نظارتی مجلس را بالا می‌برد و هم ما محل هزینه شدن بودجه را به خوبی می‌توانیم تشخیص بدهیم. اماچون سال اول است، اشکالات جدی به آن وارد است ما هم مثل سال‌های گذشته امسال چالش‌هایی را داریم. منتها با یک جدول زمان‌بندی شده می‌شود بودجه را به سمت آنچه که اولویت‌بندی شده پیش برد. نگاه من این است که ما امسال نمی‌توانیم خیلی به آن اهدافی که داریم ( با این بودجه) برسیم.
* از نظر آماری بودجه امسال نسبت به گذشته چه تغییراتی داشته است؟
** در بعضی زمینه‌ها ما شاهد تغییرات خوبی هستیم منتها گر بخواهیم یک نگاه کلی داشته باشیم باید بگویم تغییرات خوبی صورت نگرفته است. ضمن اینکه امسال ما سعی کردیم به آموزش و پرورش کمک‌های جدی داشته باشیم. یعنی ما تلاش می‌کنیم از بودجه‌های دیگر هم کمک بگیریم تا به آموزش و پرورش کمک شود.
اما اینها خیلی جزء و خرد است و ما باید یک نگاه کلان‌تری به این مقوله داشته باشیم.
* در بودجه امسال چه قدر به امر پژوهش بها داده شده است؟
**‌در بحث پژوهش اینکه چه کسانی می‌توانند از بودجه پژوهشی استفاده کنند نکته‌ای مهم است. همچنین پژوهش‌هایی که تا به حال انجام شده چقدر توانسته نیازهای جامعه را برطرف کند و تا چه اندازه حلال مشکلات بوده‌اند. اینها همه جای سوال و بحث است. من معتقدم که باید این فرهنگ‌ در ارکان‌ها و نهادها جا بیفتد که هر کاری را که می‌خواهند انجام دهند باید بر مبنای پژوهشی باشد اما من معتقدم که اکثر پژوهش‌هایی که تا به حال در دستگاه‌ها صورت گرفته‌اند جنبه فرمایشی داشته است و خیلی نتوانسته ما را در رسیدن به توسعه و اهداف چشم‌انداز یاری کند. چه در دانشگاه‌ها و چه در دستگاه‌های دیگر. به نظر من پژوهش به عنوان یک زیربنا هنوز جایگاه خود را پیدا نکرده است. به نظر من بودجه‌های پژوهشی باید به صورتی باشد که تمام پژوهشگران بتوانند به آن دست پیدا کنند. دستگاه‌های مختلف باید زمینه را به گونه‌ای مهیا کنند که همه پژوهشگران بتوانند با ایده‌های مختلف و نگاه‌هایی که دارند بیایند و از این توان‌مندی‌ها استفاده کنند به نظر من هنوز این زمینه فراهم نشده است و یک عده خاصی بوده‌اند که همواره از این پتانسیل‌ها استفاده کرده‌اند.
* همانطور که شما اشاره‌ای داشتید، بحث سرانه‌ای شدن بودجه دانشگاه‌ها مطرح است به نظر شما این موضوع از چه نکات مثبت و منفی می‌تواند برخوردار باشد؟
** در ارتباط با این موضوع، باید بگویم که مسولان آمده‌اند تعداد دانشجویان هر دانشگاه را محاسبه کرده‌اند و البته در بحث پژوهش هم این موضوع مطرح بوده است. یعنی مبنا را بر فعالیت‌های پژوهشی که کاربردی شده است قرار داده‌اند بر این مبنا بودجه‌های پژوهشی قرار است تخصیص پیدا کند. در قسمت دانشجوی هم آمده‌اند بودجه را براساس تعداد دانشجو تخصیص داده‌اند. در آموزش و پرورش هم بودجه دانش‌آموز محور است. حالا اینکه چقدر این بودجه می‌تواند به واقعیت نزدیک باشد جای بررسی است. خواه‌ناخواه مشکلاتی خواهیم داشت. مثلا در بحث سرانه‌های دانش‌آموزی در مناطق محروم و روستاها که ما تعداد دانش‌آموز کمتری داریم و بر این اساس بودجه کمی به آنها اختصاص می‌یابد در حالی که آنها با محرومیتی که دارند نیاز به بودجه بیشتری دارند از طرف دیگر هم ما در دانشگاه‌ها شاهد این بودیم که آمارهای گزارش شده از سوی سازمان مدیریت و وزارت علوم دچار اختلاف فاحش بودند. همچنین ما یک اختلاف آماری در تعداد دانشجویان دکتری داشتیم. باین نگاه مطمئنا این بودجه نمی‌تواند واقعی باشد مگر اینکه اصلاحاتی در آن صورت بگیرد و مجددا بودجه‌ریزی شود.
* یکی از مسئولان دانشگاه‌‌های کشور گفته بود یکی از مشکلات اساسی که ما در دانشگاهایمان داریم افزایش بی‌رویه ظرفیت رشته‌ها است ولی ما متناسب با این افزایش بودجه و اعتبارات را نداریم، نظر شما در این رابطه چیست؟
** آنچه که در کمیسیون بررسی شده نشان داد که دانشجویانی که هم‌اکنون دارند جذب می‌شوند نسبت به ظرفیت دانشگاه تعدادشان کم شده است. چون این تعداد کم شده بود، کمیسیون خواست که در حد ظرفیت دانشگاه‌ها، حتما دانشجو جذب شود. به خاطر اینکه در رشته‌های علوم پزشکی، ظرفیت ما تا حدود 3500 دانشجو بوده، اما ما 2200 دانشجو جذب کرده‌ایم و اصرار داشته‌ایم که ظرفیت دانشگاه‌ها خالی نماند. بعضی دانشگاه‌ها در گذشته از آنجا که بودجه دانشجو محور نبود، از ظرفیت خود می‌کاستند، اما امسال با دانشجو محور شدن بودجه‌ها، آنچه که تخصص پیدا می‌کند بر مبنای تعداد دانشجو است و دیگر نمی‌توانند ادعا کنند که ظرفیت آنها با بودجه اختصاصی هم‌خوانی ندارد.
* یکی دیگر از مباحث مهم در رابطه با دانشگاه‌ها بحث کاهش شهریه‌های دانشگاه‌ها است و دولت هم با پیگیری‌هایی که داشت توانست مقداری از این شهریه‌ها را کاهش دهد. این کم شدن شهریه‌ها به چه صورت است آیا به صورت نقدی از شهریه کم می‌شود یا اینکه در قالب وام‌های بلندمدت این تخفیف اعمال می‌شود؟
** بحثی در این رابطه در کمیسیون به نام طرح ساماندهی شهریه‌ها مطرح شده است ما در مباحثمان در این کمیسیون به این نتیجه رسیده‌ایم که در رابطه با شهریه‌های دانشگاه اعم از آزاد یا سراسری یک متولی واحدی نداشته‌ایم تا مبنایی را تعریف کند و بر آن مبنا در رابطه با افزایش شهریه‌ها نظر بدهند. معتقدم دانشگاه‌های مختلفی اعم از دولتی و آزاد. پیام نور یا علمی کاربردی و.. باید یک متولی واحد در افزایش شهریه داشته باشند. کاهش شهریه‌ها و قانونمند شدن شهریه‌ها یک مطالبه مردمی است. مردم از ما انتظار دارند در این رابطه کار کنیم و به آنها پاسخ دهیم که بر چه اساس و مبنای این شهریه‌ها شکل می‌گیرند و هر ساله افزایش می‌یابند؟ ما حتی شاهدیم که دانشگاه‌های مختلف شهریه‌های متفاوت می‌گیرند که یا با آن نگاه عدالت‌محور تناسب ندارد. به نظر من باید الگوی واحدی شکل بگیرد و همه دانشگاه‌ها در سراسر کشور آنرا اعمال کنند.
ما از یک طرف شعار می‌دهیم که همه باید از تحصیلات تکمیلی استفاده کنند اما در عمل با این شرایط می‌بینیم که همه نمی‌توانند از تحصیلات تکمیلی استفاده کنند و این همان تفاوت شعار و عمل است و این مصدق این عبارت است که «توانا بود هر که دانا بود» و این از عدالت‌محوری به دور است.
* با تشکر از شما که وقتتان را به این مصاحبه اختصاص دادید.
** من هم از شما متشکرم