بایدها و نبایدهای بودجه سایه

محمدرضا سپاهی
گروه اقتصادی: سرانجام پس از کش و قوسهای چند ساله بر سر پرونده هسته‌ای ایران و به رغم ماراتن دیپلماسی برای حل حقوقی این مسأله در صحنه بین‌الملل، شاهد انتقال آن به شورای امنیت و به نوعی استفاده غرب از حربه زور برای تحمیل خواسته‌های خود بر ایران بودیم.
در ماههای پایانی سال قبل و همزمان با بررسی لایحه بودجه سال 85 دولت، حرف و حدیثهایی مبنی بر تدوین بودجه سایه برای مقابله با تحریم احتمالی ایران مطرح شد.
چنانچه در همان زمان مدیر کل دفتر اقتصاد کلان سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی از آمادگی این سازمان برای تدوین بودجه سایه خبر داده و اعلام کرد: تدوین بودجه سایه در سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی را می‌توان با مشخص شدن فرضیاتی درشورای عالی امنیت ملی آغاز کرد. وی یادآور شد که در سال 83 نیز شورای عالی امنیت با توجه به مسایل هسته‌ای کشور، دستور تدوین بودجه سایه را برای تحریمهای احتمالی ایران صادر کرد و سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی نیز محاسباتی در این حوزه انجام داد و بدین ترتیب وی امکان تدوین بودجه سایه در شرایط فعلی را امکان پذیر دانست.
با این وجود، با بالا گرفتن اظهارنظرها در این مورد در روزهای پایانی سال قبل، مقامهای ارشد دولتی با رد هر گونه تدوین بودجه سایه، احتمال تحریم اقتصادی علیه ایران را بسیار ضعیف خواندند.
بودجه عادی، بودجه سایه
دکتر آرمان، اقتصاددان با اعلام این که بروز شرایط ویژه، دولتها را مجبور به اتخاذ پیش‌بینی‌های لازم می‌کند، به خبرنگار ما می‌گوید: در زمان جنگ ایران و عراق، دولت با توجه به قرار گرفتن همزمان کشور در جنگ و تحریم اقتصادی توسط آمریکا، بودجه‌ای را به صورت پیش‌بینی شده تهیه کرد که در آن مواردی را مانند بودجه در شرایط عادی، بودجه در شرایط جنگ و بودجه در شرایط جنگ و تحریم تهیه کرده بود.
وی می‌افزاید: بنابراین در موقعیت فعلی نیز که امکان وضع تحریمهایی علیه ایران وجود دارد، دولت هم ممکن است پیش بینیهای لازم در این زمینه را بکند، ولی مقامهای دولتی وجود هر گونه بودجه سایه را تاکنون تکذیب کرده‌اند.
با این وجود اگر شرایط تحریم اقتصادی ایران جدی شود، بدون شک دولت ناچار به پیش‌بینی هر احتمالی است.
این اقتصاددان با اعلام این که در حال حاضر محافل بین‌المللی بر روی حل مشکل اتمی ایران از راه دیپلماسی اصرار داشته و برای تدوین بودجه سایه، دیر نیست، خاطرنشان می‌کند: برای تدوین هر نوع بودجه سایه در مرحله اول باید نوع تحریمها مشخص شود و این که آیا این تحریمها کامل بوده و یا به صورت بخشی اعمال خواهند شد.
اظهارات غیر رسمی
اما سید آبادی عضو کمیسیون برنامه و بودجه مجلس بحثهای مطرح شده در مورد بودجه سایه را تنها اظهارنظرهای غیر رسمی و صحبتهای خارج از صحن علنی مجلس دانسته که با توجه به احتمال تحریم ایران بر سر پرونده هسته‌ای، ایران در بودجه‌اش به گونه‌ای رفتار کند که در صورت عملی شدن بحث محاصره اقتصادی، پیش‌بینیهای لازم انجام شده باشد.
وی در گفت‌وگو با خبرنگار ما می‌افزاید: روال تصمیم‌گیری بودجه 85 در مجلس، کاملاً عادی بوده و هیچ گونه بحث تدوین بودجه سایه در مجلس نه مطرح و نه به بحث گذاشته شد، چرا که در آن شرایط تدوین بودجه سایه موضوعیتی نداشت.
عضو کمیسیون برنامه و بودجه ادامه می‌دهد: از طرفی در حال حاضر نیز مجلس از ارسال پرونده هسته‌ای به شورای امنیت نگران نبوده، چرا که کشورهای صنعتی منافعشان به قدری در خاورمیانه با یکدیگر در تنش است که امکان رسیدن به اجماع برای تحریم علیه ایران بسیار کمرنگ می‌باشد.
وی اجرای بودجه سایه را در صورت تدوین، در کنار بودجه اصلی دانسته که کار اصلی آن مقابله با موارد ناشی از شوک احتمالی است.
تجدیدنظر در برنامه‌ها و چشم‌انداز
وقتی انتظار وارد شدن شوکی به اقتصاد باشد با توجه به آثار آن تغییراتی در برنامه‌های دولت انجام می‌گیرد که بودجه نیز آن تغییرات را نشان می‌دهد.دکتر پژویان، استاد دانشگاه و اقتصاددان با بیان این مطلب به خبرنگار ما می گوید: این تغییرات در قالب بودجه سایه تدوین و تنها در زمانی اجرایی شده که بحث تحریمها عملی شده باشد.
وی با اعلام این که بودجه سایه به معنای نوعی بودجه آماده بوده تا با اعمال شوک احتمالی وقتی برای تنظیم مجدد برنامه‌های سالانه دولت هدر نرود، ادامه می‌دهد: با مطرح شدن تدوین بودجه سایه تغییر برنامه‌های توسعه‌ای و آینده کشور نیز بسته به مدت زمان شوک وارد شده مطرح بوده و در صورت طولانی بودن آن، تجدیدنظر در برنامه‌ها، استراتژیها و چشم‌اندازها الزامی است.