دیپلماسى در شرف تکوین

علی ماجدی/سفیر پیشین ایران در ژاپن
هیدکى توجو ژنرال ژاپنى در سال 1941 نخست وزیر ژاپن شد. او که قبل از این پست، وزیر دفاع و قبل از آن معاون این وزارتخانه بود، پس از انتصابش، تلاش کرد تمام مخالفین خود را که مخالف درگیر شدن ژاپن در جنگ جهانى دوم بودند حذف کند و بر این باور بود که آلمان و ایتالیا برنده جنگ خواهند شد و ژاپن به همراهى آنان قدرت برتر در جهان خواهد شد. اما نتیجه جنگ جهانى به شکل دیگرى رقم خورد و بیشترین خسارت را ژاپن متحمل شده و دو شهر بزرگ ناکازاکى و هیروشیما و مردمان آن قربانیان اولین بمب هاى اتمى بودند که هنوز پس از گذشت 6 دهه آثار آن را مى توان در میان مبتلایان به سرطان در آن کشور مشاهده کرد.
دیپلمات ها و کارشناسان ژاپنى بر این باورند که او نه تنها خسارت جبران ناپذیرى در زمان خود به ژاپن وارد کرد، بلکه ژاپن را بیش از چند دهه از گردونه قدرت هاى رده اول جهان حذف کرد. آنها به صراحت اعلام مى کردند که در تاریخ هر ملتى برهه هایى از زمان وجود دارد که یک تصمیم اشتباه مى تواند سرنوشت تاریخى آن کشور را دگرگون کرده که نه تنها نسل حاضر، بلکه نسل هاى بعدى هم مى بایستى خسارت تصمیم اشتباه را بپردازند. شیگرا یوشیدا دیپلماتى که در سال هاى 1946 تا 1947 و پس از آن 1948 تا 1954 نخست وزیر ژاپن شد و با دکترین یوشیدا در سیاست خارجى و اقتصاد، پایه هایى را مستقر کرد که نتیجه آن ژاپن امروزى است.
ژاپنى که بعد از جنگ نه تنها تحقیر شده بود، بلکه مى بایستى کشور خود را از نو بنا نهاده و آن را بسازد. امروز او مورد تحسین ملت خود است که با اتخاذ دکترین خود و با شناختى که از جامعه بین المللى آن روز داشت و آینده اى که او از قدرت هاى جهانى ترسیم مى کرد، توانست ژاپنى بسازد که بعد از دهه 70 دومین قدرت اقتصادى جهان را به خود اختصاص داد. این جمله چرچیل نخست وزیر دوران جنگ جهانى دوم مشهور است که انگلستان دوست و دشمن دائمى ندارد، اما منافع ملى همیشگى دارد و بر این باور باید بود که این جمله برازنده همه کشورها در همه اعصار است.
اما راهبرد نیل به منافع ملى و استراتژى آن براى هر کشور و در هر برهه اى از تاریخ متفاوت است و از آن مهم تر آنکه هر کشور در مقاطعى از تاریخ خود، مى بایستى تصمیم یا تصمیماتى اتخاذ کند که آثار آن فرازمانى است و چه بسا عزت و شرف و زندگى و رفاه نسل هاى آینده را متاثر مى‌سازد.
در تاریخ هر کشورى ممکن است، برخى از موضوعات پیش آید که جنبه حیثیتى گرفته و تبدیل به تصمیمى شود که نقض آن براى همه دشوار مى نماید، اما فضاى باز به دور از هرگونه سانسور و خودسانسورى و یا شهامت توأم با شناخت مى تواند به تغییر آن بینجامد و نباید از نقد و بحث پیرامون آن امتناع ورزید و چه بهتر که با اعلام نظرات مختلف در روشن تر شدن ابعاد مختلف بتوان تصمیم صحیح‌ترى اتخاذ کرد. امروز تابوى مذاکره با آمریکا شکسته شد. شاید بسیارى از دیپلمات ها بر این باور بودند که مى بایستى این اتفاق در زمان دیگرى رخ مى داد، صرف نظر از هرگونه قضاوت در این مورد و فرصت هایى که شاید از دست رفته باشد.
نگارنده بر این باور است که دیپلماسى جدیدى در شرف تکوین است که منافع کشور ایجاب مى کند مذاکرات با آمریکا محدود به کشور عراق نشده، بلکه در رابطه با موضوعات دیگرى که کشورمان با جامعه جهانى درگیر است مذاکره صورت پذیرد تا شاید بتوان منافع ملى کشورمان را در جامعه پرتلاطم جهانى بهتر حفظ کرد، ضمن آنکه نباید دچار این اشتباه شد که مذاکره حلال مشکلات است و هر مذاکره اى به رابطه ختم مى شود، اما مى توان بر این باور بود که پرسش و پاسخ و طرح مسائل مستقیم با کشورى که در قدرت جهانى سهم بسزایى دارد آغاز مرحله جدیدى از تاریخ دیپلماسى کشور است و رهیافتى که مى بایستى با حزم و دوراندیشى و با نگاهى جامع الاطراف به آن پرداخت و با صبر و شکیبایى و به دور از منافع جناحى و صرفاً براساس منافع ملى و اسلامى کشورمان آن را به پیش برد.