بحث داغ حقوق بشر در سازمان ملل

اردلان متین
مدت زمان عضویت کشورهای عضو شورای حقوق بشر
آفریقا 13 عضو:
الجزایر (یک سال)، کامرون(سه سال)، جیبوتی (سه سال)، گابن (دو سال)، غنا (دو سال)، مالی (دو سال)، موریتانی (سه سال)، مراکش (یک سال)، نیجریه (سه سال)، سنگال (سه سال)، آفریقای جنوبی (یک سال)، تونس(یک سال)، زامبیا (دو سال)
آسیا 13 عضو:
بحرین (یک سال)، بنگلادش (سه سال)، چین (سه سال)، هند (یک سال)، اندونزی (یک سال)، ژاپن (دو سال)، اردن (سه سال)، مالزی (سه سال)، پاکستان (دو سال)، فیلیپین (یک سال)، کره (دو سال)، عربستان (سه سال)، سریلانکا (دو سال)
شرق اروپا 6 عضو:
آذربایجان (سه سال)، جمهوری چک (یک سال)، لهستان (یک سال)، رومانی (دو سال)، روسیه (سه سال)، اوکراین (دو سال)
آمریکای لاتین و کارائیب 8 عضو:
آرژانتین (یک سال)، برزیل (دو سال)، کوبا (سه سال)، اکوادور (یک سال)، گواتمالا (دو سال)، مکزیک (سه سال)، پرو (دو سال)، اروگوئه (سه سال)
غرب اروپا 7 عضو:
کانادا (سه سال)، فنلاند (یک سال)، فرانسه (دو سال)، آلمان (سه سال)، هلند (یک سال)، سوئیس (سه سال)، انگلیس (دو سال)
مجمع عمومی سازمان ملل روز سه‌شنبه 9 ماه مه (19 اردیبهشت) طبق برنامه زمان‌بندی شده و از پیش اعلام شده، 47 عضو شورای جدید حقوق بشر این سازمان را انتخاب کرد. اکنون که این شورا اعضای خود را شناخته و رسمیت پیدا کرده است، اولین جلسه خود را در 19 ژوئن برگزار می‌کند. 47 عضو شورای جدید حقوق بشر از میان 63 کشور که طی ماه‌های گذشته نامزدی خود را اعلام کرده بودند، انتخاب شدند.
در ابتدا تعداد کشورهایی که متقاضی عضویت در شورای حقوق بشر بودند، 64 کشور بود، اما در لحظات آخر کنیا از این روند کناره‌گیری کرد. با کناره‌گیری کنیا عملا دیگر رقابتی در منطقه آفریقا که 13 سهمیه در این شورا دارد، وجود نداشت و همه 13 کشوری که نامزد شده بودند، انتخاب شدند. انتخابات این شورا با رای مخفی صورت گرفت و نامزدها باید حداقل 96 رای به دست می‌آوردند. این 96 رای در واقع رای اکثریت در مجمع عمومی 191 عضوی سازمان ملل است. بعضی مقامات سازمان ملل پیش‌بینی می‌کردند که ممکن است این انتخابات به دلیل به حد نصاب نرسیدن آرای بعضی کاندیداها تا چند روز به طول انجامد، اما چنین نشد و همه 47 عضو در همان روز سه‌شنبه و البته در چند دور رای‌گیری انتخاب شدند.
اختصاص کرسی‌های شورای امنیت به صورت منطقه‌ای است. در این جدول اختصاص منطقه‌ای کرسی‌ها، 13 کرسی به آفریقا، 13 مورد آن به آسیا، شش کرسی به شرق اروپا، هشت کرسی به آمریکای لاتین و حوزه کارائیب و هفت کرسی به گروه‌های منطقه‌ای موسوم به «اروپای غربی و دیگر کشورها» اختصاص داده شده است. کشورهایی چون آمریکا، کانادا و اسرائیل در این گروه هستند. کاندیداهای قاره آفریقا را کشورهای الجزایر، کامرون، جیبوتی، گابن، غنا، کنیا (که البته در لحظه آخر کناره‌گیری کرد)، مالی، موریتانی، مراکش، نیجریه، سنگال، آفریقای جنوبی، تونس و زامبیا تشکیل می‌دادند. در آسیا کشورهای بنگلادش، بحرین، چین، هند، اندونزی، ایران، عراق، ژاپن، اردن، قزاقستان، لبنان، مالزی، پاکستان، فیلیپین، کره جنوبی، عربستان، سریلانکا و تایلند نامزد شده بودند.
از شرق اروپا نیز آلبانی، ارمنستان، آذربایجان، جمهوری چک، گرجستان، مجارستان، لتونی، لیتوانی، لهستان، رومانی، روسیه، اسلوانی و اوکراین خواستار عضویت در شورای حقوق بشر بودند. در آمریکای لاتین و حوزه کارائیب کشورهای آرژانتین، برزیل، کوبا، اکوادور، گواتمالا، مکزیک، نیکاراگوئه، پرو، اروگوئه و ونزوئلا نامزد شده‌اند. در غرب اروپا هم کشورهای کانادا، فنلاند، فرانسه، آلمان، یونان، هلند، سوئیس و انگلیس خواستار عضویت در شورا بودند.
در آسیا کشورهای ایران، عراق، قزاقستان، لبنان و تایلند از ورود به این شورا باز ماندند. اما در آفریقا همانطور که گفته شد، همه 13 کشور کاندیدای عضویت در شورا انتخاب شدند. در اروپای شرقی شش کشور آذربایجان، جمهوری چک، لهستان، رومانی، روسیه و اوکراین انتخاب شدند.
در آمریکای لاتین و حوزه کارائیب، هشت کشور آرژانتین، برزیل، کوبا، اکوادور، گواتمالا، مکزیک، پرو و اروگوئه انتخاب شدند. در غرب اروپا هم کانادا، فنلاند، فرانسه، آلمان، هلند، سوئیس و انگلیس رای آوردند. به نسبت آرایی که هر یک از کاندیداها در مجمع عمومی به دست آورده‌اند، دوره حضور آنها در شورا از یک تا سه سال مشخص می‌شود. این دوره در جدول پیش رو مشخص شده است. به این ترتیب در آغاز چهارمین سال عمر شورای حقوق بشر سازمان ملل، یک سوم اعضای این شورا در هر سال تغییر کرده‌اند.
مشخص شدن ترکیب 47 کشور عضو شورای حقوق بشر سازمان ملل با واکنش‌های متفاوتی روبرو بود. انتخاب شش کشور روسیه، چین، کوبا، پاکستان، عربستان و آذربایجان بیشترین انتقادات را در پی‌داشت. مدیر سازمان نظارت بر حقوق بشر در پاسخ به این انتقادات در پایان اعلام نتایج گفت: «اینکه بعضی ناقضان حقوق بشر به این شورا وارد شوند و بر کرسی‌های آن تکیه بزنند امری اجتناب‌ناپذیر است؛ اما نکته مهم این است که ما پیشرفت مهمی انجام داده‌ایم و تشکیل شورای حقوق بشر گام مهم و تعیین‌کننده‌ای رو به جلوست». «کنت دوت» مدیر سازمان نظارت بر حقوق بشر در ادامه سخنان خود گفت: «هنوز تضمینی وجود ندارد مبنی بر اینکه شورای حقوق بشر قطعا عملکردی موفقیت‌آمیز داشته باشد اما بدون شک اقدامی در مسیر درست است.»
آمریکا هم که از ابتدا مخالف ساز و کار شورای حقوق بشر بود و به تشکیل آن هم رای منفی داده بود بعد از مشخص شدن اعضای شورا باز هم بردلیل مخالفت خود تاکید کرد و گفت که نتایج انتخابات باز هم نشان داد موانع برای ورود کشورهای ناقض حقوق بشر به این شورا کافی نیست. جان بولتن نماینده آمریکا در سازمان ملل در این باره گفت، این همان نتیجه‌ای است که انتظار داشتیم و شاید سه یا چهار سال طول بکشد تا کارایی این شورا را ببینیم.
بوستون، شورای جدید را به دلیل ترکیب اعضای آن مانند کمیسیون قبلی حقوق بشر دانست و از این ترکیب انتقاد کرد. سازمان نظارت بر حقوق بشر پیش از انجام انتخابات از کشورهای درون مجمع عمومی خواسته بود به پنج کشور چین، عربستان، پاکستان، روسیه و کوبا رای ندهند اما بعضی تحلیلگران درون سازمان ملل را از همان روز انتخابات پیش‌بینی می‌کردند که این کشورها به دلیل قدرت و نفوذ سیاسی و توان چانه‌زنی خود در مجمع عمومی رای لازم را برای ورود به شورا به دست می‌آورند. مقامات سازمان ملل در پاسخ به انتقادات کشورهایی چون آمریکا به ترکیب اعضای جدید شورای حقوق بشر تاکید کردند که ساز و کار تعریف شده جدید در این شورا برای بررسی سوابق حقوق بشری کشورهای عضو امکان سلب عضویت کشورها در صورت وقوع موردی از نقض حقوق بشر در آنها را فراهم می‌کند. به همین دلیل عفو بین‌الملل از همه اعضای تازه انتخاب شده شورا خواسته است که به وظیفه خود برای احترام گذاشتن به اصول و استانداردهای حقوق بشر عمل کنند.
همه کشورهای عضو شورای حقوق بشر به صورت داوطلبانه تعهداتی را پذیرفته‌اند که بازبینی سوابق حقوق بشری این کشورها از آن جمله است. چنین تعهدی موجب می‌شود که کشورهای عضو شورا به طور مداوم و دقیق از نظر حقوق بشر زیر نظر باشند. چنین تعهدات و ساز وکاری در کمیسیون قبلی حقوق بشر سازمان ملل وجود نداشت. چگونگی نظارت سالیانه بر سوابق حقوق بشری کشورهای عضو در جلسات این شورا در ماه‌های آینده مشخص شده و به تصویب می‌رسد. از سوی دیگر مجمع عمومی سازمان ملل این حق و اختیار را دارد که حقوق و امتیازات هر یک از اعضای شورا را که ناقض موارد تعهد شده تشخیص بدهد به حال تعلیق درآورد . برای تعلیق این حقوق و سلب عضویت اعضاء دو سوم آرای مجمع عمومی مورد نیاز است. همچنین اعضای شورای بعد از دو دوره پیاپی دیگر نمی‌توانند به عضویت شورا انتخاب شوند. شورای جدید حقوق بشر در چارچوب نظام سازمان ملل از نهادهای وابسته به مجمع عمومی است. دفتر آن در ژنو قرار دارد و در سال حداقل سه بار تشکیل جلسه خواهد داد. کمیسیون قبلی حقوق بشر در سال فقط یک جلسه شش هفته‌ای داشت و به همین دلیل مورد انتقاد قرار گرفته بود. اما شورای کنونی با تشکل جلسات مداوم در طول سال، قادر خواهد بود که در مواقع اضطراری و هنگام وقوع بحران واکنش نشان دهد. در صورت درخواست اعضای شورا و رای یک سوم آنها، این شورا جلسه اضطراری تشکیل می‌دهد تا به مسایل و بحران‌ها رسیدگی کند.
حضور و مشارکت ناظران از جمله سازمان‌های غیر دولتی و بین دولتی نهادهای حقوق بشر ملی و آژانس‌های ویژه در چارچوب همان ساز و کار قبلی کمیسیون حقوق بشر در روند کار شورای جدید حقوق بشر هم مشارکت دارند. روندها و ساز و کارهای ویژه شورا و تغییرات احتمالی در مناسبات و چگونگی فعالیت آنها در ماه‌های آینده و در اولین جلسات شورا مشخص می شود. رابطه کمیسیونر حقوق بشر سازمان ملل با شورای جدید هم درست مانند رابطه او با کمیسیون قبلی است.
وظیفه سازمان شورای حقوق بشر به طور خلاصه این است: گفت‌وگو و همکاری در زمینه حقوق بشر با تمرکز بر کمک به کشورهای عضو در عمل به وظایف حقوق بشریشان از طریق گفت‌وگو، ایجاد ظرفیت و کمک‌های فنی و همچنین ارائه توصیه‌هایی به مجمع عمومی برای بهبود بیشتر قوانین بین‌المللی در حوزه حقوق بشر.