عراق، ابهام در آینده

محمد ملازهی
ولید معلم ، وزیر امور خارجه سوریه، اولین مقام سوری است که پس از اشغال عراق وارد بغداد شد.
سوریه از کشورهای عربی و همسایه عراق است که با وجود سابقه خصومتش با رژیم بعث صدام از اشغال عراق به وسیله ارتش های آمریکا و انگلیس راضی نبود و از همان آغاز روی این مطلب تأکید داشت که اشغال عراق، نه تنها راه حلی به دست نمی دهد، بلکه بر دامنه و ابعاد مشکلات خاورمیانه می افزاید. تجربه سالهای اخیر اشغال عراق نشان داد که سوری ها تصور درست تری از عملکرد مقامهای آمریکایی و انگلیسی داشته اند. با این حال سوریه به دلیل حمایت نکردن از اشغال عراق همواره در مظان اتهام درخصوص اجازه عبور جنگجویان القاعده از خاک خود به عراق قرار داشته است.
تکذیبها و همکاریهای گاه و بیگاه سوریه در کنترل مرزها و حتی زمینه سازی برای دستگیری تعدادی مقامهای رژیم صدام که به سوریه فرار کرده بودند، نتوانسته اتهامهای وارده را کاهش دهد.
این در حالی است که به گفته برخی تحلیلگران منطقه، وضعیت موجود در عراق به زیان امنیت ملی سوریه به نظر می رسد.
بنابراین سوریه را باید از جمله همسایگان نگران تحولات عراق در نظر گرفت. سوریه این واقعیت را به درستی می داند که هر اتفاقی که در عراق بیفتد در بلندت مدت در سرنوشت خودش مؤثر خواهد بود.
درست به همین دلیل است که ولید معلم در بغداد به صراحت خواهان زمان بندی پایان اشغال عراق به عنوان پیش شرط استقرار صلح و ثبات داخلی این کشور شد.
روشن شدن این مطلب که آمریکا در چه زمانی آماده خروج ارتش خود ازعراق خواهد شد و در چه فاصله زمانی، این خروج احتمالی تکمیل می شود، در کنترل اوضاع عراق بسیار مؤثر است. این موضوع البته، تنها خواست سوریه نیست بلکه خواست همه کشورهای منطقه و مردم عراق نیز می باشد. اما مشکل این است که آمریکا تاکنون، نه تنها تمایلی برای اعلام زمان خروج ارتش خود از عراق اعلام نکرده بلکه به گونه ای رفتار کرده که گویی قصد دارد برای مدت نامعلومی در عراق باقی بماند.
واقعیت آن است که این شیوه برخورد آمریکا با مشکل عراق به سود اهداف القاعده تمام شده که از همان آغاز اشغال عراق روی اهداف بلندمدت آمریکا در خاورمیانه به سود اسرائیل و در قالب نوعی جنگ فرهنگی - تمدنی بین دنیای اسلام و جهان مسیحیت تبلیغ می کرده است.
القاعده اکنون دلایل قویتری از اهداف آمریکا و اسرائیل در عراق می تواند ارایه و هوادارانش را به جنگ در عراق تشویق کند.
از آن جا که آمریکایی ها در تقویت ارتش و پلیس ملی عراق کوتاهی می کنند و خود نیز قادر به کنترل مرزهای طولانی عراق نیستند، القاعده از این فرصت استفاده کرده و دست کم در بخشی از جامعه عراق برای خود پایگاه مستحکم مردمی ایجاد کرده است.
موضوعی که به فرقه گرایی دامن زده است و به تدریج روشن می شود که آمریکا نمی تواند برنده جنگ در عراق باشد. اکنون بیش از هر زمان دیگری روشن شده است که آینده عراق به دو موضوع بستگی کامل یافته است.
1- زمان بندی پایان اشغال عراق
2- تأمین وحدت ملی و ارضی عراق
عراق امروز نیازمند هر دو است. در غیر این صورت نه تنها عراق به ثبات سیاسی و اجتماعی لازم دست نخواهد یافت بلکه از این ظرفیت واقعی نیز برخوردار است که بحران را منطقه ای کند و مشکلات بیشتری را برای همگان به وجود بیاورد.
در این بین سوریه به عنوان یک کشور مهم و همسایه عراق عضو اتحادیه عرب از سه کشور دیگر عرب همسایه عراق یعنی اردن هاشمی، عربستان سعودی و کویت، وضعیت متفاوت تری دارد و درباره سرنوشت عراق نگرانیهایی در سطح ایران و ترکیه دارد که همسایگان غیرعرب عراق هستند و حفظ وحدت ملی و ارضی عراق را به منزله حفظ وحدت ملی و ارضی خودشان می دانند.
البته برای جرج بوش رئیس جمهور آمریکا که به تازگی در انتخابات میان دوره ای کنگره آمریکا تأثیر تحولات عراق را در باخت حزب محافظه کار و پیروزی دمکرات ها شاهد بوده، تغییر سیاست در عراق ساده نیست. اما رئیس جمهور آمریکا دیر یا زود ناچار خواهد بود که نگاه متفاوت تری به عراق بیندازد.
تجربه تجاوزهای نظامی آمریکا در سایر کشورها نشان می دهد که یک حزب آغازگر و حزبی دیگر پایان دهنده آن است. نمونه جنگ ویتنام که اکنون بسیاری از صاحب نظران در داخل آمریکا عراق را ویتنام دوم آمریکا می دانند، گویاترین و نزدیکترین نمونه به زمان ماست.
اما حقیقت آن است که بازها و کبوترها با وجود ظاهر متفاوتشان در قبال عراق در جستجوی پیروزی و یا دست کم خروج آبرومندانه هستند. چنین فرصتی را به دشواری می توان از عراق به دست آورد.
گذشته از این محاسبات، اسرائیل را هم نباید دست کم گرفت. خروج زود هنگام آمریکا از عراق فاتحه افسانه قدرت اسرائیل را هم خواهد خواند و آن را به شدت در مقابل نیروی جدید مذهبی دنیای غرب آسیب پذیر می کند.
زمزمه تجزیه عراق در صورت خروج آمریکا، از هم اکنون شنیده می شود و نباید تصور کرد که این زمزمه ها بی هدف است. عراق به سوی جنگ داخلی مخربی سوق داده می شود و تنها مردم هستند که در بحران کنونی عراق با درک تمامی توطئه های پشت پرده، می توانند با واقع بینی وحدت ملی خود را حفظ کنند. از همین رو است که خروج زمان بندی شده آمریکا از عراق به عنوان یک ضرورت اجتناب ناپذیر است.