نگاهی به روابط آمریکا و هند

با تصویب لایحه همکاری هسته ای غیرنظامی دهلی نو با واشنگتن در مجلس سنای آمریکا، روابط دو کشور وارد مرحله جدیدی شد.
واقعیت این است که هند و آمریکا پس از فروپاشی شوروی، مجموعه ای از همکاری ها را آغاز کردند، این موضوع به ویژه پس از 11 سپتامبر 2001، ابعاد گسترده تری یافت.
با وجود مسائلی از قبیل تیرگی روابط و تحریم های اعمال شده پس از انجام آزمایشات هسته ای هند در سال 1998 میلادی، گفت و گوهای استراتژیک دو کشور ادامه پیدا کرد و حجم مبادلات تجاری به 22 میلیارد دلار رسید. اهمیت هند برای آمریکا به این دلیل است که این کشور با برخورداری از دانش فنی پیشرفته، رشد اقتصادی مداوم و نیروی کار ماهر برای آمریکا جاذبه های خاصی دارد.
هند بزرگ ترین دموکراسی جهان به لحاظ جمعیت و نیازمند بسیاری از اقلام فناوری نظامی و غیرنظامی است و این موضوع این کشور را برای ارتقاء روابط با آمریکا ترغیب می کند.
در سطح منطقه ای، هند مشکلات گسترده ای با پاکستان دارد و با وجود حمایت های آمریکا از پاکستان در دوره جنگ سرد، در سال های اخیر نگرانی های هند در این رابطه کم شده است. از طرف دیگر، هند و آمریکا سیاست مشترکی در قبال مسائل افغانستان دارند و نسبت به تحولات خلیج فارس و خاورمیانه اختلاف چندانی ندارند.
اما در سطح بین المللی مسائل قدری پیچیده تر است، با وجود اشتراک در سیاست های دهلی و واشنگتن نسبت به مسئله تروریسم، طی سال های اخیر کشورهای روسیه و چین که نسبت به یک جانبه گرایی آمریکا در نظام بین الملل نگران شده اند، کوشیده اند تا هند را نیز به نوعی با خود همراه سازند. مقامات روس بارها از اتحاد استراتژیک روسیه، چین و هند سخن گفته اند و از انحصارگرایی آمریکا در این بین الملل انتقاد کرده اند.
هند همچنین پس از چین دومین خریدار تجهیزات نظامی و جنگ افزارهای روسی است.
اما از سوی دیگر مطابق نظریه «هانتینگتون» نظریه پرداز آمریکایی که در اوایل دهه 1990 پیش بینی کرده بود که در برخوردهای آینده جهانی میان فرهنگ ها و تمدن ها هند و آمریکا به هم نزدیک خواهند شد، در حال حاضر کم کم این نزدیکی جامع عمل می پوشد، این دو کشور با مسائل مشترکی رویارو هستند، رواج اسلام گرایی در شبه قاره هند و قدرت روزافزون چین، دو عامل اصلی نگرانی واشنگتن و دهلی است. این دو موضوع به ویژه برای آمریکا بسیار اهمیت دارد که از شکل گیری یک قدرت احتمالی برای آینده جلوگیری کند و تبدیل چین به محور یک قطب قدرت جهانی چیزی نیست که برای هندی ها هم قابل قبول باشد. شاید یک نکته مهم در این موضوع این است که هم چین و هم روسیه به اندازه هند و حتی بیشتر نیز درگیر در تعاملات اقتصادی، فنی و تجاری با آمریکا هستند و مشکلات آنها با آمریکا به طور عمده در سطح سیاسی و امنیتی است، اما هند و آمریکا تقریباً در هیچ مسئله سیاسی و امنیتی با یکدیگر مشکل ندارند. البته هندی ها از واشنگتن انتظار دارند که دهلی را در کسب کرسی عضویت دائم شورای امنیت سازمان ملل متحد یاری کند، اما این نکته را نیز به خوبی درک کرده اند که پذیرش آنها در باشگاه هسته ای دارای آن چنان اهمیتی است که موضوع اول در پرتو آن رنگ می بازد، در واقع هندی ها در جستجوی یک جایگاه بین المللی مناسب گام نخست را همکاری استراتژیک با آمریکا می دانند. در شرایط حاضر هند و آمریکا به یکدیگر بسیار نزدیک شده اند و چنانچه معادله قدرتی در آینده شکل بگیرد، هند را بایستی بیشتر در اردوگاه آمریکا دانست تا اردوگاه مقابل. از سوی دیگر، اگرچه تا شکل گیری موازنه قدرت جهانی و ورود هند به آن، راه درازی در پیش است اما در نظر گرفتن هند به عنوان یک واقعیت موجود در نظام بین الملل ضرورت دارد.
سرویس خارجی