فصل نوین روابط تهران ـ بغداد

جلال طالبانى رئیس جمهورى عراق دیشب وارد تهران شد. با فروپاشى امپراتورى عثمانى، ایران کشورى را در همسایگى خود یافت که تنش، خصومت و درگیرى جزو لاینفک رابطه پرفراز و فرود با آن بود.
با کودتاى عبدالکریم قاسم در سال ،1958گرایشات افراطى عربى آرام آرام وارد نظام سیاسى عراق شد و به تبع آن دوران بحرانى روابط ایران و عراق نیز آغاز شد. عبدالکریم قاسم ادعاى مالکیت عراق بر خوزستان ایران و تشکیل جبهه آزادیبخش خوزستان را براى اولین بار در روابط دو کشور مطرح کرد. در دوره عارف اختلافات اصلى با وجود بهبود کم روابط ادامه یافت. سلطه صدام حسین دیکتاتور سابق عراق به تیرگى روابط میان دو کشور به صورت بى سابقه اى افزود چه آن که صدام و رژیم بعث علاوه بر گرایشات شدید پان عربیسمى، ادعاى رهبرى جهان عرب را نیز داشت. امضاى قرارداد 1975الجزایر اگرچه از تشنجات روابط ایران و عراق کاست اما اختلاف هاى ایران و عراق خاکسترى بود که با تجاوز صدام به ایران، آن هم در مقطع حساس پس از پیروزى انقلاب اسلامى شعله ور شد. بدین ترتیب جنگى مملو از تصاویر و خاطرات تجاوز و مقاومت8 ساله ملت ایران در تاریخ نقش بست، به عقیده کارشناسان رژیم هاى حاکم بر عراق را مى توان اصلى ترین دلیل وجود و ادامه روابط خصمانه دو کشور عنوان کرد.
صدام حسین با محروم کردن شیعیان که حدود 70درصد جمعیت این کشور را تشکیل مى دهند و اکراد از حضور در نظام سیاسى عراق، روندى را در پیش گرفت که جز تقابل با ایران نتیجه اى نداشت. اخراج صدها هزار شیعه و کرد از عراق خط سیرى بود که توسط رژیم بعث دنبال مى شد و این امر تلاش هاى دولت هاى مختلف ایران براى بهبود روابط با همسایه غربى خود را ناکام مى گذاشت.با سرنگونى صدام در سال ،2003دوران بهبود روابط ایران و عراق نیز آغاز شد. رهبران کرد و شیعه عراق که جملگى از دوستان ایران بودند و تا دیروز کوچکترین سهمى در ساختار سیاسى عراق نداشتند، اکنون با برگزارى انتخاباتى دموکراتیک به قدرت رسیده و برخلاف رژیم هاى گذشته عراق با نفى پان عربیسم و تعصب هاى بى مورد بر لزوم گسترش روابط ایران و عراق تأکید مى کنند.
طالبانى، جعفرى، مالکى، حکیم و... جملگى از رهبران کنونى عراق هستند که روزگارى نه چندان دور «ایران» مقرّ مبارزاتى آنها در برابر رژیم بعث بود.سیاست خارجى ایران در برابر عراق پس از صدام چندین هدف را دنبال مى کند که عبارتند از: کمک به تشکیل نظام سیاسى بر اساس انتخابات، جلوگیرى از بروز جنگ داخلى و تجزیه عراق، برقرارى صلح و ثبات و امنیت در عراق و کمک به دولت براى پایان دادن به اشغال این کشور.دستگاه دیپلماسى عراق نیز با تلاش براى ادامه روابط دوستانه با ایران ا هدافى چند را دنبال مى کند که عبارتند از: استفاده از نفوذ ایران براى برقرارى ثبات در عراق و کنترل ناامنى ها و جلب نظر مساعد ایران براى سرمایه گذارى اقتصادى در عراق. از زمان سقوط رژیم صدام تاکنون تقریباً تمام مقام هاى ارشد عراقى به ایران سفر کرده اند.آنها جملگى در دیدارهاى خود با مسئولان ایرانى خواهان گسترش روابط میان دو کشور بوده اند. امروز فصل تازه اى از روابط ایران و عراق آغاز شده است. روابطى که اساس و مبناى آن برخلاف گذشته، بر دوستى و تعامل میان دو کشور استوار است و سفر رئیس جمهور عراق نیز در این چارچوب قابل تأمل و واجد اهمیت است.