صنایع نظامى روسیه از رکود تا احیاء

صنایع دفاعى و نظامى روسیه در سالهاى اخیر مورد توجه بیشترى قرارگرفته و تجهیزات نظامى تولیدى این کشور علاوه بر استفاده در نیروهاى مسلح روسیه به بیش از 80کشور جهان صادر مى شود. روسیه در تلاش است به تدریج موقعیت پیشرو صادرات سلاح و تجهیزات نظامى شوروى سابق در جهان که پس از فروپاشى، از دست رفته بود را بدست آورد. صنایع نظامى روسیه رکن مهم صنایع این کشور را تشکیل مى دهد و پس از نفت و گاز سومین منبع عمده درآمدهاى ارزى این کشور است. وزیر دفاع روسیه اخیرا با مهم خواندن نقش صنایع دفاعى در اقتصاد کشور، گفت: بخش هاى مهم صنایع روسیه مانند هواپیماسازى، صنایع فضایى غیرنظامى، کشتى سازى ، ابزارهاى اپتیکى و محصولات الکترونیکى عملا در چارچوب موسسات دفاعى فعالیت مى کنند. «سرگئى ایوانف» گفت: موسسات دفاعى تامین کننده 70درصد ابزار ارتباطاتى 60درصد تجهیزات پیچیده پزشکى30، درصد تجهیزات فنى حساس براى مجموعه هاى سوخت و انرژى هستند و 50درصد کادر علمى کشور را جذب کرده است. به نظر کارشناسان، صنایع دفاعى روسیه از پنج سال پیش، روند خروج از رکود ناشى از فروپاشى شوروى را آغاز کرده است. از عوامل اصلى این رکود، پراکندگى مراکز صنایع نظامى در نقاط مختلف شوروى و نیز کاهش شدید صادرات تسلیحات ساخت این کشور بود که بر اثر آن بسیارى از این مراکز تولید را متوقف کرده و شمار زیادى از کارشناسان مشغول بکار در این بخش، بیکار شدند.این وضع باعث از دست رفتن بازارهاى سنتى سلاح شوروى شامل کشورهاى خاورمیانه از جمله سوریه و عراق و کشورهاى آفریقایى و اعضاى بلوک شرق شد که جاى آن را تولیدکنندگان دیگر سلاح در جهان و درصدر آن آمریکا گرفت. بر اساس اطلاعات موجود، شوروى بطور میانگین سالانه بیش از 20میلیارد دلار سلاح و تجهیزات نظامى به خارج صادر مى کرد و بخشى نیز به عنوان کمک نظامى بلاعوض به کشورهاى هم پیمان تحویل مى شد. علاوه بر آن کشورهاى خریدار سلاح شوروى، میلیاردها دلار بدهى خود را به این کشور پرداخت نکردند. پس از فروپاشى شوروى بویژه در شش سال اخیر با تاسیس شرکت دولتى «روس آبارون اکسپرت» این وضع بصورت اساسى تغییر کرده و روسیه صادرات سلاح را از حالت «تحویل بر اساس ملاحظات ایدئولوژیکى» به «فروش سلاح به قیمت بازار» تغییر داد. به گزارش ایرنا صادرات نظامى روسیه در حال حاضر تحت نظارت کامل «روس آبارون اکسپرت» انجام مى گیرد و علاوه بر این شرکت، چهار مرکز صنعتى دفاعى روسیه از جمله شرکت هواپیماسازى میگ و مرکز طراحى سلاح «تولا» سلاح و تجهیزات نظامى به خارج صادر مى کنند. بر اساس اطلاعات رسمى، روسیه در سال 2005از محل صادرات سلاح و تجهیزات نظامى شش میلیارد و 126میلیون دلار درآمد کسب کرد و از این نظر پس از آمریکا در مکان دوم جهانى قرار گرفت. این رقم از سال 1999میلادى سه برابر افزایش یافته است.روسیه در سالهاى اخیر به توسعه صنایع دفاعى و تجهیز ارتش به سلاح هاى پیشرفته ساخت مراکز تولید سلاح خود توجه فراوان کرده و این رویکرد در اولویت سیاست هاى داخلى دولت این کشور قرار گرفته است. وزیر دفاع روسیه به تازگى گفت:این کشور براى این که ابرقدرت باقى بماند باید به توسعه و فروش سلاح هاى پیشرفته تر مبادرت کند.وى تاکید کرد: «روسیه نمى تواند تنها بر اساس وسعت ارضى و منابع طبیعى موقعیت خود را به عنوان یک ابرقدرت حفظ کند.» مراکز صنعتى نظامى روسیه عمدتا در مناطق اورال و مرکزى روسیه قرار دارد. از مهمترین مراکز صنایع دفاعى روسیه مى توان مجموعه هواپیماسازى «سوخو» را نام برد که در منطقه خاور دور روسیه قرار گرفته است. این مجموعه از چند کارخانه تشکیل یافته و 28هزار کارگر و متخصص در آن مشغول به کار هستند.شرکت سوخو از سال 1930آغاز بکار کرده و در این مدت بیش از 10هزار فروند از حدود یکصد نوع هواپیماى جنگى ساخته که 2 هزار فروند آن را به 30کشور جهان صادر کرده است. در زمره مراکز عمده صنایع دفاعى روسیه مى توان از شرکت هواپیماسازى میگ، کارخانه کشتى سازى سورودوینسک و مرکز طراحى سلاح و جنگ افزار «تولا» نام برد.در این مراکز در حال حاضر انواع سلاح و جنگ افزارها از سلاح هاى خودکار گرفته تا زیردریایى هاى اتمى و موشک هاى قاره پیما تولید مى شود. از پیشرفته ترین سلاح هاى روسیه جنگنده هاى سوخو- ،34موشک هاى قاره پیماى «توپول-ام» داراى برد 10هزار کیلومتر و مجموعه پدافند هوایى اس-300و400است که تنها در اختیار نیروهاى مسلح این کشور قرار مى گیرد. ارتش روسیه در سالهاى پیش به دلیل کمبود بودجه از سلاح هاى پیشرفته و جدید محروم بود و دولت روسیه با درک این مساله امسال 11میلیارد دلار به خرید تسلیحات جدید و مدرن سازى واحدهاى نظامى تخصیص کرده است. به نظر کارشناسان تامین نیازهاى ارتش روسیه به عنوان هدف اولویت دار در استراتژى توسعه صنایع دفاعى روسیه قرار گرفته و این تفاوت اصلى صنایع دفاعى کنونى این کشور با زمان شوروى سابق است که به تامین نیازهاى تسلیحاتى کشورهاى هم پیمان توجه فراوان مى شد. روسیه از تواناییهاى تولیدى صنایع دفاعى خود براى کسب درآمدهاى ارزى استفاده مى کند و رقم صادرات تسلیحات و تجهیزات نظامى این کشور در سال 2006میلادى به شش میلیارد و 120میلیون دلار مى رسد. «میخاییل دمیتریف» رییس سازمان همکاریهاى فنى و نظامى روسیه با اشاره به افزایش سفارش ها به شرکت هاى صنایع نظامى روسیه گفت: این رقم در حال حاضر بالغ بر 23میلیارد دلار رسیده که با زمان شوروى قابل مقایسه است. دمیتریف با اشاره به قراردادهاى چند میلیارد دلارى تسلیحاتى روسیه با کشورهاى دیگر پیش بینى کرد صادرات سلاح و تجهیزات نظامى روسیه در سال 2007به بیش از 7 میلیارد دلار برسد. وى چین و هند را عمده ترین خریداران سلاح روسیه عنوان کرد و افزود:«70 درصد تسلیحات صادراتى روسیه به دو کشور مذکور است.» چین شریک راهبردى روسیه در آسیا است که حجم مبادلات بازرگانى دو کشور در سال 2005به حدود 20میلیارد دلار رسید و از این رقم دو میلیارد دلار را صادرات سلاح و تجهیزات نظامى روسى به این کشور تشکیل مى داد. روسیه تحت قراردادى به ارزش یک میلیارد دلار به این کشور دو فروند ناو هواپیمابر از نوع 956و هشت فروند زیردریایى از نوع 636تحویل داد و قرار است مجموعه پدافند هوایى اس- 300به این کشور تحویل دهد. بر اساس اطلاعات موجود صادرات تسلیحات روسیه به هند در سه سال اخیر بیش از هفت میلیارد دلار بود. این کشور آسیایى در سالهاى اخیر انواع سلاح هاى پیشرفته روسیه از جمله دهها فروند جنگنده هاى سوخو- 30ام.کا و میگ-29 ، تانک هاى تى- 72 و تى-90 و نفربرهاى زرهى خریدارى کرده است. روسیه همچنین طبق یک قرارداد یک میلیارد و 700میلیون دلارى ناوهواپیما بر«آدمیرال گورشکوف» ساخت شوروى را نوسازى مى کند که در دو سال آینده به هند تحویل خواهد داد. در همین حال مطبوعات روسیه از امکان کاهش همکاریهاى فنى و نظامى هند با روسیه باتوجه به تلاش آمریکا براى حضور فعال در بازار تسلیحاتى هند خبر دادند. پایگاه اینترنتى «کا.ام» روسیه از امکان تحویل 126جنگنده آمریکایى به هند به ارزش شش میلیارد دلار خبر داد.این امکان باتوجه به توسعه روابط هند و آمریکا زیاد است و در صورت تحقق، ضربه شدیدى به صادرات تسلیحاتى روسیه وارد خواهد آمد. واشنگتن در راستاى سیاست محدودسازى حضور روسیه در بازارهاى سلاح جهان شرکت هاى سوخو و «روس آبارون اکسپرت» را که جایگاه مهمى در صادرات سلاح و تجهیزات نظامى روسیه دارند، مورد تحریم قرار داد.جالب توجه است که مجازات این شرکت ها بدنبال خرید یک میلیارد دلارى جنگنده هاى روسى توسط ونزوئلا صورت گرفت و آمریکا که از این معامله ناراضى بود، روسیه را به نقض معیارهاى قوانین بین المللى جلوگیرى از گسترش سلاح هاى کشتار جمعى متهم کرد. کارشناسان پیش بینى مى کنند با افزایش توانمندى روسیه براى صادرات سلاح هاى پیشرفته تر به کشورهاى مختلف بویژه تحت قراردادهاى عمده، این نوع اقدامات آمریکا بیشتر خواهد شد. مسکو براى تثبیت موقعیت خود در بازار سلاح آسیا از جمله در منطقه خاورمیانه و جنوب شرق این قاره و نیز در منطقه آمریکاى لاتین باید توان رقابتى خود را افزایش دهد. روسیه در همین حال براى جلب اعتماد کشورهاى دوست در صورت نیاز باید از آنها حمایت کند و تنها در این صورت در بازار سلاح جهان و باوجود رقابت هاى آمریکا مى تواند موقعیت خود را تثبیت کند