آیا طرح مجلس هفتم برای استفاده از برنامههای ماهوارهای به نتیجه میرسد؟
ماهوارههای مجاز
امید حاتمی
مجلس هفتم یکبار دیگر بر نام "ماهواره" تمرکز کرد، آن را از لابهلای طرحهای دیگر بیرون کشید، به آن پرداخت و بر آن شد تا با ارایه یک طرح، دارندگان تجهیزات ماهوارهای و استفادهکنندگان از این وسیله ارتباط جمعی را مجازات نماید. اما قریب به یک ماه از زمانی که سعید ابوطالب نماینده تهران و عضو کمیته رسانه کمیسیون فرهنگی مجلس در راهروها از دو طرح خود در زمینه قانون ماهواره سخن گفت، میگذرد. او برای تاکید بر اهمیت این طرحها نطق پیش از دستوری در هفته گذشته داشت تا بالاخره با 170 امضا در روز چهارشنبه گذشته طرح استفاده مدیریت شده از ماهوارههای پخش مستقیم در دستور کار مجلس قرار گرفت. اما مجلس به یک فوریت این طرح رای مثبت نداد و از این پس آن را به صورت عادی بررسی خواهد کرد. به موجب طرح نمایندگان مجلس هفتم از یک سو مجازات سنگین جریمه تا 5 میلیون تومان برای دارندگان تجهیزات ماهوارهای در نظر گرفته شده است و از سوی دیگر 250 میلیون دلار اعتبار در اختیار صدا و سیما قرار میگیرد تا این سازمان با تاسیس حداقل 3 شبکه تلویزیونی، برنامههای قابل پخش شبکههای ماهوارهای را برای مردم پخش کند.
انتشار این خبر واکنشهای متفاوتی را در پی داشت. این خبر همزمان با دستور رئیس جمهور برای آزادی ورود زنان به استادیوم بود. از این رو بسیاری از اصلاحطلبان این سئوال را مطرح کردند که چرا زمانی که گروههای اصلاح در دولت هشتم و مجلس ششم درصدد قانونی کردن همین مسائل بودند با مخالفت محافظهکاران روبهرو شدند اما اینک که خود به قدرت رسیدهاند همان طرحها را اما با عناوین دیگر و یا با تغییرات مختصر به تصویب میرسانند یا درصددند آن را قانونی کنند؟ اما گذشته از این اعتراضات، طرح استفاده مدیریت شده از برنامههای ماهوارهای میتواند با تغییراتی به خصوص حذف بندهای موجود در آن برای مجازات سنگین دارندگان تجهیزات ماهوارهای، گامی رو به جلو برای حل این مشکل در جامعه باشد. اکنون بسیاری از خانوادههای ایرانی مستقیما از برنامههای ماهوارهای استفاده میکنند و تجهیزات نصب شده دریافت برنامههای ماهواره بر پشت بام ساختمانها نشانگر آن است. در سال 1380 که اوج مباحث درباره مخالفت با استفاده خانوادهها از برنامههای ماهوارهای بود، نمایندگان مجلس ششم به فکر افتادند با تدوین طرحی برای این مشکل راه چارهای را پیدا کنند. به موجب مصوبه مجلس ششم که البته با مخالفت شورای نگهبان مواجه شد و نهایتا به بایگانی رفت استفاده مستقیم اما محدود از برنامههای ماهواره امکانپذیر باشد.
بر اساس آن مصوبه قرار بود وزارتخانهها و نهادهای دولتی از قبیل وزارت پست و تلگراف کانالهای تلویزیونی ماهوارهای راهاندازی کنند و این کانالهای تلویزیونی ماهوارهای برنامههای منطبق با قانون جمهوری اسلامی ایران را پخش کنند. بر این اساس خانوادهها میتوانستند تجهیزات دریافت برنامههای ماهواره را به بهای اندک خریداری کنند. اما این تجهیزات فقط قادر به دریافت امواج برنامههایی بودند که از کانالهای تلویزیونی مجاز در آن قانون پخش میشد. طرح نمایندگان مجلس ششم مخالفان فراوانی داشت. غلامعلی حداد عادل رئیس مجلس هفتم و رئیس فراکسیون اقلیت مجلس ششم از جمله این مخالفان بود که بالاخره به عضویت هیاتی درآمد که این هیات ماموریت یافت به کشورهایی سفر کند که برنامههای ماهواره را به صورت کنترل شده پخش میکردند. هیات یاد شده به 9 کشور از جمله چین و مالزی سفر کرد. چین از جمله کشورهایی است که تمایلی ندارد مردمش از برنامههای سیاسی ماهوارهای استفاده کنند و دولت مالزی هم از پخش برخی برنامههای ضداخلاقی ماهوارهای ناراضی است. از این رو این دو کشور سیستم استفاده کنترل شده از برنامههای ماهوارهای را در کشورشان راهاندازی کردهاند. سیستم یادشده به گونهای است که برنامههای تایید شده از سوی چنین کشورهایی برای مردم قابل دریافت است. از همین رو تجهیزاتی که در اختیار مردم قرار گرفته است قادر به دریافت تمام برنامههای پخش شده از سوی ماهوارهها نیست. اکنون تعدادی دیگر از کشورهای جهان به خصوص برخی کشورهای مسلمان هم از این سیستم استفاده میکنند. در واقع این تجهیزات به گونهای است که برنامههای ماهوارهای را به صورت فیلتر شده برای مشترکان پخش میکند.
سابقه طرح
هر چند که طراحان طرح مجلس هفتم در قدم نخست نتوانستند فوریت طرح را تصویب کنند اما با این حال، این اولین بار نیست که سیاستمداران ایرانی خصوصا نمایندگان مجلس، محدودیت برنامههای ماهواره را بررسی میکنند. حدود 12 سال پیش، در مجلس چهارم، که ریاست آن را علیاکبر ناطق نوری، بر عهده داشت، طرحی به صحن علنی مجلس آمد که بر مبنای آن استفاده از برنامههای ماهوارهای به طور کلی ممنوع میشد.
اکثریت نمایندگان مجلس را محافظهکاران تشکیل میدادند. بر اساس این قانون، برای فروشندگان و استفاده کنندگان از تجهیزات و برنامههای ماهوارهای مجازاتهای نقدی و زندان پیشبینی شده بود. این طرح با استقبال شورای نگهبان روبرو شد و آنان، مصوبه مجلس را تایید و آن را به صورت "قانون" لازمالاجرا در آوردند. اما این قانون، عملا اجرا نشد. با این که در سالهای گذشته نیروی انتظامی، در چند مورد به طور گسترده، طرح بازرسی از منازل و جمعآوری تجهیزات ماهوارهای را اجرا کرد، اما، این اقدامات و محدودیتها به کاهش استقبال مردم از برنامههای ماهوارهای نینجامید.
علیرغم چنین محدودیتی، در سال 76، هنگامی که محمد خاتمی کاندیدای انتخابات ریاست جمهوری شد، آزادی "ماهواره" به شعار تبلیغاتی او تبدیل شد. او در هنگام رقابتهای انتخاباتی، به انتقاد از قانون ممنوعیت استفاده از ماهواره پرداخت و "قول داد" که در صورت انتخاب شدن به ریاست جمهوری، در استفاده از برنامههای ماهوارهای تجدیدنظر کند.
دو سال پس از ریاست جمهوری او، انتخابات مجلس ششم برگزار شد و چهرههایی که به محمد خاتمی نزدیک بودند، به مجلس راه یافتند. آنان نیز آزادسازی برنامههای ماهواره در صدر شعارهای تبلیغاتی خود گنجاندند. روزی احمد پورنجاتی، رئیس کمیسیون فرهنگی مجلس ششم، خبر از طرحی برای اصلاح قانون استفاده از تجهیزات ماهوارهای داد. با این حال یکسال طول کشید تا نمایندگان مجلس ششم، بتوانند به یک جمعبندی برسند. نهایتا مضمون طرح چنین بود که یک تیم کارشناسی متشکل از وزارت اطلاعات، پست و تلگراف و صدا و سیما کمیتهای تشکیل دهند تا پس از انتخابات برنامهها، شبکههایی که برای مردم، مضر نیستند، در دسترس قرار بگیرند. طرح در مجلس تصویب شد اما در شورای نگهبان با مخالفت روبرو شد. در آن زمان اصلاحطلبان مجلس ششم با استناد به سیستمهای کنترل شده ماهوارهای کشورهایی چون چین و مالزی، خواستار راهاندازی این سیستم در ایران شدند. در واقع طرح نمایندگان مجلس ششم هم همان هدف کشورهایی چون چین و مالزی را دنبال میکرد منتها در ایران هر دو مشکل سیاسی و فرهنگی درباره استفاده از برنامههای ماهواره وجود دارد. از این رو به نتیجه رساندن آن بسیار مشکل بود. از یک سو بخشی از خانوادهها از اینکه فرزندانشان به تمام برنامههای ماهواره دسترسی داشته باشند، نگران بودند. این نگرانی در بین اقشار مذهبی و گروههای سنتی بیشتر محسوس بود. ضمن اینکه حکومت هم مایل نبود مردم از برنامههایی که از تلویزیون ضدنظام جمهوری اسلامی پخش میشد، استفاده کنند. از همین رو نگاهها به طرح مجلس ششم بسیار بدبینانه بود و همین بدبینیها هم باعث شد تا طرح اصلاحطلبان به رغم تصویب در صحن علنی مجلس به سرانجام نرسد. استدلال اصلاحطلبان این بود که از چند هزار کانال تلویزیونی ماهوارهای میتوان 50 تا 100 کانال تلویزیونی پیدا کرد که برنامههای پخش شده از این کانالها با معیارهای نظام جمهوری اسلامی منطبق باشد. استدلال مجلس ششمیها این بود که دیر یا زود مجبوریم به سیستم جهانی ماهوارهای متصل شویم و هر چه با تاخیر این اتصال صورت بگیرد عوارض منفی آن بیشتر است. اصلاحطلبان معتقدند بودند با طراحی چنین سیستمی خانوادهها از نگرانی در میآیند زیرا دیگر برنامههای مستهجن ماهوارهای قابل دریافت نیست و از سوی دیگر استفاده کنندگان غیرمجاز از برنامههای ماهوارهای کاهش پیدا میکند. اما زمانی که طرح مصوب مجلس ششم به شورای نگهبان رفت این شورا آن را رد کرد. استدلال شورای نگهبان این بود که به لحاظ فنی امکان اجرای این قانون وجود نداشت. شورای نگهبان اعلام کرد کارشناسان فنی اعلام کردهاند این قانون قابلیت اجرایی ندارد از همین رو امکان تایید آن وجود ندارد.
بدین ترتیب، یکی دیگر از شعارهایی که سیدمحمد خاتمی رئیس جمهور پیشین سرداده بود، با شکست روبرو شد. اما اگر چه این طرح به تصویب نرسید، ولی در دوران ریاست جمهوری، نیروی انتظامی نسبت به استفاده مردم از برنامههای ماهوارهای سختگیری به خرج ندهد. به همین دلیل، استفاده روز افزون از برنامههای ماهوارهای، افزایش یافت و اغلب بامهای تهران و شهرهای بزرگ پر از دیشهای کوچک و درشتی شد که تا قبل از آن نمایان نبود. این امر، مختص شهرهای بزرگ نبود. بلافاصله مردم شهرهای کوچکتر و روستاها نیز دیشها را بر بامهای خود استوار کردند. اما مجلس هفتم که آمدند باز این طرح در دستور کار قرار گرفت. سعید ابوطالب، مستندسازی که در جریان جنگ آمریکا و عراق، در سال 82 از سوی نیروهای آمریکایی در عراق بازداشت شد، در کسوت نماینده مجلس هفتم، طرحی را به مجلس آورد تا بتواند محدودیت دسترسی به ماهواره را قانونی کند. بر اساس این طرح، از این پس دارندگان و استفاده کنندگان از ماهواره باید مراقب باشند که از قانون تخطئی نکنند. بنابر طرحی که در مجلس شورای اسلامی در حال جمعآوری امضا است، قرار است استفاده از ماهواره در اختیار برخی مراکز باشد و صدا و سیما نیز ملزم میشود که برخی از برنامههای موردنظر را تهیه و آنها را پخش کند.
سعید ابوطالب، نماینده تهران و عضو کمیته رسانه کمیسیون فرهنگی مجلس این طرح در دفاع از یک میگوید: با چشم بستن به واقعیت نمیتوان واقعیت را از بین برد، پدیدهی ماهواره، خوب یا بد وجود دارد که باید برای آن فکری شود. اگر این واقعیت حق است، در این سالها مردم از آن سلب شدهاند و اگر هنجارشکنی است در جامعه رواج دارد. وی با بیان اینکه این طرح به معنی محدود کردن ادامهی ممنوعیت قبلی و به معنی آزاد کردن استفاده از ماهواره نیست بلکه به معنی استفاده مدیریت شده از ماهواره است، یادآور شد که این طرح پس از مطالعه وضعیت فیلترینگ و خطوط قرمز در کشورهایی نظیر مالزی، سوئد و هند ارائه شده است. ابوطالب با اعتقاد بر اینکه برنامههای ماهواره فرهنگ جدیدی برای مردم میسازد و شکل جدیدی پیدا میکند، تاکید کرد: اگر از این موضوع غفلت کنیم، موضوع حل نمیشود لذا باید برای آن فکری کرد. برای این منظور باید از قانون سال 1373 که کارآمد نیست عبور کنیم.
وی بر اساس اینکه امکان فنی اجرای این طرح وجود دارد از نمایندگان خواست تا با رای به یک فوریت طرح، هرچه زودتر جزییات آن را بررسی کرده و قانونی تصویب شود و یک دهه و بیشتر اجرا شود.
او میگوید: قانون سال 1373 برای ممنوعیت استفاده از تجهیزات دریافت از ماهواره در زمان خود قانون خوبی بوده است منتهی چنانچه بخش سلبی داشته بخش ایجابی نیز داشته است.
وی میافزاید: این قانون در بخشهای ایجابی و سلبیاش کامل اجرا نشده است و شرایط کنونی شرایط غیرقابل بازگشتی است، لذا طرح جدید نمایندگان مطرح شده است.
به گفته وی، مخالفان بازنگری در قانون سال 1373، دو گزاره در نظر دارند، یعنی یا میگویند عدهی کمی از برنامههای ماهواره استفاده میکنند، لذا اصولا پرداختن به بحث ماهواره موضوعیت ندارد و یا میگویند استفاده کنندگان از ماهواره نگاهشان به برنامههای ضدارزشی و هنجارشکن است، پس انتظار دارند که با ماهواره برخورد شده و یا موضوع آن رها شود.
ابوطالب میگوید: واقعیت آن است که عدهی بسیار زیادی از مردم امکان دسترسی به برنامههای ماهوارهای را دارند، آمار 15 میلیون دیش که از سوی ناجا اعلام میشود بیانگر همین نکته است.
وی اضافه میکند پژوهشهای صدا و سیما که اصرار دارد بحث ماهواره را اصلا مطرح نکنیم مخالف این موضوع است که استفادهکنندگان از ماهواره درصدد استفاده از برنامههای هنجارشکن و ضد ارزشی هستند و این پژوهشها نشان میدهد که رفته رفته مخاطبان برنامههای ماهوارهای به سمت برنامههای ماهوارهای، سرگرمی، سیاسی و خبری و گزارش سوق یافتهاند.
وی معتقد است که اگر گزارهی استفاده از ماهواره به منظور استفاده از برنامههای هنجارشکن را بپذیریم، بدان معناست که به فرهنگ مردم توهین کرده و فکر کردهایم که ما میتوانیم برای آنها تصمیم گیریم و اگر فیلترینگ ما نباشد مردم قدرت تشخیص ندارند.
به تصریح ابوطالب، نتیجهی پذیرش دو گزارهی مخالفان طرح بحث ماهواره این است که تقاضای به حقی وجود دارد که ما نتوانستهایم از راه قانونی آن را تامین کنیم و مردم به سمت راههای زیرزمینی و غیرقانونی گرایش پیدا کردهاند تا تقاضای خود را جواب دهند.
به گفتهی وی، اگر ما نتوانیم این بحث را قانونمند کنیم این مسیر ادامه مییابد و ما روی تامین تقاضا نظارتی نداریم.
وی که به راه وسط در این زمینه معتقد است، تصریح کرد: راه وسط آن است که بپذیریم که میشود ماهواره را کاملا آزاد کرد، چرا که ماهواره ابزار نظام سلطه است برای محو فرهنگهای ارزشی و نمیشود پذیرفت که ماهواره را صد در صد ممنوع اعلام کرد.
به اعتقاد وی، هر دو گروه موافق ممنوعیت کامل یا موافق آزادی کامل ماهواره، پدیدهی برنامههای ماهوارهای را نمیشناسند و به امکانات فنی و علمی کشورمان آگاهی ندارند.
وی با بیان این که امکان فیلترینگ صد در صد وجود ندارد، گفت: در عین حال مبانی نظریای وجود دارد که بر اساس آن ما حق نداریم صد در صد همه برنامههای ماهوارهای را فیلترینگ کنیم، چون برنامههای ماهوارهای در کنار همهی برنامههای هنجارشکنی که هیچ فضیلتی و هیچ معرفتی را منتقل نمیکند، یک فرصت فرهنگی است.
وی میگوید: چنان که وظیفه حاکمیت است که فیلترینگ کند، وظیفهی حاکمیت هم هست که این فرصت فرهنگی را ایجاد کند تا مردم بتوانند از آن استفاده کنند.
وی با اشاره به طرح اصلاح جدول 8 برنامه توسعه (تامین هزینه برای خرید ماهواره) و اصلاح قانون ماهواره و تقدیم طرح استفاده مدیریت شده از برنامههای ماهواره، از این موضوع که برخی، برخورد دستگاهی با موضوع ماهواره میکنند یعنی ماهواره را رقیب فرهنگی یا رقیب اقتصادی برنامههای تلویزیون میدانند، ابراز تاسف کرد.
وی در توضیح طرح تقدیمی، میگوید: بر اساس این طرح، سازمان صدا و سیما موظف است برنامههای ماهوارهای را بگیرد و مستقیم در اختیار مردم قرار دهد، و ما برای این امر تبدیل سیستم به سیستم دیجیتال را درخواست کردهایم که هزینهی آن در بودجهی 1385 دیده شده است.
ابوطالب با بیان این که بر این اساس، یک سری شبکهی ماهوارهای تاسیس میشود، گفت: در کنار این، یکسری مراکز خصوصی به نام (د م پ)، مراکز دریافت از ماهواره، مدیریت و پخش، تاسیس میشود که وظیفهی آن کاری مشابه ISP ها در اینترنت است؛ یعنی از دولت مجوز میگیرند و خود را تجهیز کرده، برنامههای ماهوارهای را گرفته و بر اساس سه مولفه آن را فیلتر کرده و در اختیار مشترکین خود میگذارند.
مفادی از طرح
در مقدمه طرح استفاده مدیریت شده از ماهوارههای پخش مستقیم آمده است که این طرح به منظور اجرای بند "ط" مادهی 104 قانون برنامهی چهارم توسعه، جهت ایجاد شرایط لازم برای دریافت برنامههای صوتی و تصویری از طریق شبکههای اطلاعرسانی کابلی و کانالهای ماهوارهای بر اساس ضوابط سازمان صدا و سیما و با در نظرگرفتن شرایط رو به توسعه و پیشرفت سریع کشور و جهان در عرصهی تکنولوژی ارتباطات ارائه شده و هدف از آن صیانت از هویت و فرهنگ اسلامی ایرانی است. این طرح 11 ماده دارد. که بر اساس ماده 3 آن سازمان صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران موظف است حداکثر تا شش ماه پس از تصویب این قانون با راهاندازی حداقل سه شبکهی تلویزیونی گسترهی کشوری نسبت به دریافت و پخش همزمان آن دسته از برنامههای شبکههای ماهوارهای که مغایر با ارزشها و مبانی فرهنگ اسلامی و ملی نباشد اقدام نماید. آگهیهای بازرگانی در همین شبکهها و نیز از محل مادهی 6 این قانون تامین خواهد شد.
همچنین در ماده 4 آمده که دولت موظف است مجوزهای لازم برای تاسیس مراکز خصوصی "دریافت از ماهواره و پخش" برای استفاده کنندگان عمومی را در چارچوب مواد این قانون صادر کند.
در مادهی 7 نیز آمده که دستگاهها و سازمانهایی که برای انجام وظایف قانونی خویش لازم است از تجهیزات دریافت از ماهواره استفاده نمایند باید مجوزهای لازم جهت خرید، نصب و استفاده از تجهیزات را از سازمان صدا و سیمای جمهوری اسلامی با هماهنگی وزارت اطلاعات و وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات کسب نمایند. البته استفاده از تجهیزات و تصاویر دریافتی تنها در چارچوب مجوز اخذ شده و تنها برای همان کاربران بدون مجوز ضبط و توزیع مجاز است. همچنین بر اساس مادهی 8 این طرح مهلت جمعآوری تجهیزات غیرمجاز دریافت از ماهواره از تاریخ اجرایی شدن قانون سه ماه میباشد که پس از دو بار اخطار کتبی به فواصل 15 روز توسط مراجع ذیصلاح، استفاده کنندگان به مجازات نقدی از پنج تا پنجاه میلیون ریال محکوم خواهند شد. گفتنی است بر اساس مادهی 9 این طرح واردکنندگان، توزیعکنندگان، تولیدکنندگان و نصبکنندگان غیرمجاز تجهیزات دریافت از ماهواره علاوه بر ضبط و مصادرهی اموال مکشوفه توسط دادگاهها به مجازات نقدی از یکصد تا پانصد میلیون ریال محکوم میگردند.
اکنون نمایندگان مجلس هفتم که اکثریت آنان را اصولگرایان تشکیل میدهند درصدد برآمدهاند تا به هر نحو که شده این طرح مرده را احیا کنند. با این وجود طرح اصولگرایان مجلس هفتم دارای تفاوتهای ماهوی با طرح امکان استفاده مستقیم از برنامههای ماهوارهای برای مردم وجود ندارد و فقط چند کانال خصوصی که قرار است از سوی صدا و سیما راهاندازی شود آن دسته از برنامههای ماهوارهای را که با قوانین فعلی نظام جمهوری اسلامی منطبق است، مستقیما پخش میکند. به نظر میرسد از آنجا که طرح مجلس هفتم برای استفاده مدیریت شده از برنامههای ماهوارهای بسیار تعدیل شده است ضمن اینکه این مجلس برای گرفتن تایید شورای نگهبان با مشکلات کمتری نسبت به مجلس ششم برخوردار است امکان تصویب نهایی آن وجود دارد.
نظرات بینندگان
پربیننده ترین
ارسال خبرنامه
برای عضویت در خبرنامه سایت ایمیل خود را وارد نمایید.
