جنگ لبنان، آغاز مرحله دوم طرح خاورمیانه بزرگ

احمد زیدآبادی
از سخنان رهبران آمریکا چنین استنباط می ‌شود که حمله انتقام‌جویانه اسراییل به مواضع حزب‌ الله در جنوب لبنان نه فقط اقدامی در جهت مهار این گروه شبه‌نظامی بلکه آغازی برای اجرای مرحله دوم طرح خاورمیانه بزرگ توسط آمریکا و متحدانش است.
در واقع تاکید جورج بوش، رییس جمهور آمریکا، و کاندولیزا رایس، وزیر امور خارجه این کشور بر لزوم ادامه جنگ تا مهیا شدن شرایط آرامش و صلح پایدار در منطقه، نشانگر آن است که ایالات متحده آمریکا جنگ اسراییل و حزب ‌الله را صرفا مقدمه ‌ای برای برداشتن گام بعدی خود در خاورمیانه می‌داند. گامی که از یک سو، مستلزم تضعیف گروه های اسلام‌گرای فلسطینی و لبنانی و به تبع آن ایجاد تحرکی تازه در روند صلح اعراب و اسراییل است و از دیگر سو، تحت فشار قرار دادن دولت‌های ایران و سوریه را برای همسو شدن با نظم منطقه‌ ای جدید در پی دارد.
گام نخست آمریکا برای استقرار نظم تازه‌ در خاورمیانه که طرح خاورمیانه بزرگ نام گرفته است، در حقیقت با لشکرکشی به عراق و سرنگونی دیکتاتوری صدام حسین آغاز شد.‌
عراق: گام آسان اول
سرنگونی صدام حسین به سرعت و در مجموع بدون دردسر انجام پذیرفت، اما تحولات داخلی عراق پس از سقوط صدام حسین آنگونه که آمریکایی‌ها علاقمند بودند پیش نرفت و عراق صحنه درگیری‌ بین شورشیان سنی مذهب با نیروهای ائتلاف بین‌المللی به رهبری آمریکا شد و پس از آن نیز خطر جنگ فرقه ‌ای بر این کشور سایه انداخت.
تحولات عراق سبب شد که برخی تحلیلگران طرح خاورمیانه بزرگ را شکست خورده بدانند و اراده آمریکا را برای ادامه اجرای این طرح متزلزل فرض کنند. اما تحولات جاری لبنان اما نشان می ‌دهد که آمریکا برای اجرای طرح خاورمیانه بزرگ مصمم است و با همه مشکلات و موانعی که پیش روی اجرای این طرح قرار دارد، دولت جورج بوش بدیلی برای آن نمی ‌شناسد. بنابراین، چنین به نظر می ‌رسد که مرحله دوم اجرای طرح خاورمیانه بزرگ با جنگ اسراییل و حزب‌ الله آغاز شده است.
هر چند که تحولات بعدی تابعی از نتیجه نهایی جنگ خواهد بود، اما به تصور آمریکا و اسراییل، نتیجه جنگ چیزی جز از بین رفتن توانایی نظامی حزب‌ الله و متعاقب آن، نرمش حماس برای پیوستن به روند صلح با اسراییل نخواهد بود.
‌ لبنان: عافبت مبهم گام دوم
به باور دولتمردان آمریکایی رفع بن‌بست در روند صلح بین اسراییل و فلسطینی ‌ها، قاعدتا منجر به بهبود روابط اسراییل با اغلب کشورهای عرب خواهد شد و ایران و سوریه را در منطقه منزوی ‌تر خواهد کرد. آمریکا و متحدانش تنها به منزوی کردن ایران و سوریه نمی ‌اندیشند و در پی اعمال فشار شدید بر این دو کشور برای انطباق سیاست‌هایشان با نظم تازه در خاورمیانه هستند. با فرض از دست رفتن موقعیت قدرتمند حزب‌ الله در لبنان، به احتمال زیاد سوریه در برابر فشارهای جهانی آسیب‌پذیرتر خواهد شد بویژه اینکه پرونده قتل رفیق حریری نخست وزیر فقید لبنان مانند شمشیر دومکلیس بالای سر دولت بشار اسد قرار دارد.
مورد ایران پیچیده ‌تر است. هر چند که تضعیف موقعیت نظامی حزب الله لبنان به معنای از دست رفتن یکی از اهرم‌های تاثیرگذار دیپلماسی ایران در منطقه و جهان است اما ایران همچنان از امکاناتی برخوردار است که رویارویی با آن را دشوارتر می‌ کند. با این همه، به موازات ادامه جنگ در لبنان، پرونده هسته ‌ای ایران نیز در شورای امنیت سازمان ملل در جریان است و به ابتکار سه کشور اروپایی، پیش ‌نویس قطعنامه ‌ای در این باره تهیه شده که ایران را ملزم به تعلیق غنی‌ سازی اورانیوم و در صورت تخطی از این درخواست، تهدید به اعمال تحریم می‌کند.
از مجموع گزارش‌ ها چنین بر می ‌آید که قطعنامه پیشنهادی سه کشور اروپایی به احتمال زیاد هفته جاری در شورای امنیت به تصویب خواهد رسید و چین و روسیه نیز به این قطعنامه اگر رای مثبت ندهند، آن را وتو نیز نخواهند کرد.
چنانچه از بیانیه دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران بر می ‌آید، جمهوری اسلامی قصد دارد در برابر تصویب قطعنامه الزام ‌آور، واکنش شدیدی از خود نشان دهد که این واکنش در تندترین حالت تعلیق عضویت ایران در پیمان منع گسترش سلاح‌های هسته ‌ای (ان. پی. تی) و در ضعیف‌ ترین شکل، احتمالا اعلام پیشرفت تازه ‌ای در برنامه غنی‌سازی اورانیوم خواهد بود.
واکنش تند ایران به قطعنامه الزام ‌آور احتمالی شورای امنیت، بحران هسته ‌ای جمهوری اسلامی را وارد مرحله ‌ای بسیار خطرناک خواهد کرد، از همین رو احتمال واکنش معتدل ‌تر ایران به قطعنامه منتفی نخواهد بود. به رغم این، صدور قطعنامه الزام ‌آور برای ایران در واقع ورود به مرحله پایانی این بحران خواهد بود که چشم ‌انداز آن اکنون روشن نیست، ولی آنچه روشن است این است که روزهای توفانی در پیش خواهد بود.