نزدیکی ایران و آمریکا دشوارتر شده است

شبکه تلویزیونی الجزیره قطر شنبه شب در برنامه حوار مفتوح با سید ‌محمد خاتمی رییس‌جمهور سابق ایران گفت‌‌وگو کرد. محورهای گفت و گوی غسان‌ بن جدو مجری برنامه با خاتمی، موقعیت کنونی ایران، سرنوشت اصلاحات مطرح شده از سوی خاتمی، مساله هسته‌ای ایران،‌ تحولات عراق، سوریه، لبنان و فلسطین بعد از پیروزی جنبش مقاومت اسلامی حماس و سرنوشت شعار گفت ‌و گوی تمدن‌ها در مرحله کنونی است. خاتمی در پاسخ به سوال‌ غسان‌ بن جدو درباره وضعیت کنونی ایران و تکلیف اصلاحات پس از دوران ریاست جمهوری وی گفت: ملت ما کمتر از آزادی و استقلال و پیشرفت جامعه را نمی‌پذیرد. خوشبختانه انقلاب اسلامی این خواسته‌ها را براساس اصول دینی مطرح و اجرا کرد و همین امر عامل فراگیر بودن انقلاب اسلامی ایران بود و حرکت اصلاحات هم در همان طریقی است که انقلاب در آن گام برداشت و بنابراین هیچ مانعی نمی‌تواند ملت ما را از حرکت در این راه باز دارد. من معتقدم گام‌هایی که تاکنون در این راه برداشته‌ایم گام‌های بلند و محکمی بوده هرچند باید اقدامات بیش‌تری در این مسیر انجام می‌دادیم. به عقیده خاتمی اگر روند اصلاحات بر اساس خواسته‌های ملت باشد و قرار باشد دستاوردهای 8 سال گذشته و دستاوردهای عمر انقلاب دنبال شود این حرکت به عقب باز نخواهد گشت و راه پیشرفت را طی خواهد کرد و تا استقرار کامل دموکراسی، تداوم خواهد داشت. اصلاحات بر خلاف انقلاب امری تدریجی است.
خاتمی در پاسخ به پرسشی درباره میزان موفقیت روند اصلاحات گفت: برخی،‌ انتظارات بیش‌از‌حد از اصلاحات داشتند و برخی خواستار جامعه غیر دینی بودند و اینکه اصلاحات، جامعه ایران را به یک جامعه لائیک تبدیل کند. از دیدگاه خاتمی جامعه ایران و به خصوص نسل جوان انتظارات خاصی از اصلاحات داشت که بعضی از این انتظارات، مطابق و متناسب با اصلاحات نبود و تحقق بعضی از انتظارات هم نیازمند زمان و امکانات بود لذا عده‌ای تصور کردند که اصلاحات به شکست انجامید. وی افزود: اگر امکانات موجود و اولویت‌ها را در نظر بگیریم و نظر به اینکه هدف اصلاحات همراهی با اصول دینی بود و در عین‌ حال یک جامعه با آزادی کامل انسان و مبتنی بر اصول پیشرفت کند، باید گفت اصلاحات شکست نخورده است. خاتمی گفت: ما دو برداشت از اسلام داریم همچنانکه دو صدا به نام آزادی بلند است. اسلامی که نمی‌خواهد یا نمی‌تواند با معیارهای مورد‌ نظر بشریت مانند آزادی و استقلال تطابق داشته باشد و اگر این برداشت از اسلام حتی برای حاکمیت بر بشر از خشونت و زور و تروریسم استفاده کند در نهایت دچار فروپاشی خواهد شد.
وی ادامه داد: برداشت دوم از اسلام که پایدار باقی می‌ماند اسلامی است که با پیشرفت بشر و آزادی انسان و حاکمیت بشر در امور خود مطابقت داشته باشد و این اسلام در جهان کنونی رو به رشد است. خاتمی درباره فشارهای فزاینده آمریکا و اروپا بر ایران اظهار داشت: این گونه فشارها قبلا هم بر ایران اعمال شده اما با درجات مختلف اما در دوران حکومت محافظه‌کاران جدید در آمریکا نه تنها علیه ایران بلکه تمامی کشورهای جهان افزایش یافته است. استراتژی آمریکا مبتنی بر تسلط کامل بر جهان و به زانو درآوردن همه قدرت‌ها در برابر آمریکا است. ملاحظه می‌کنید در مناطقی که روابط سنتی بین اروپا و سایر کشورها وجود داشته است، آمریکا با دخالت خود می‌کوشد زمین را زیر پای اروپایی‌ها خالی کند. خاتمی برخورد اخیر فرانسه با سوریه و لبنان را از نمونه‌های بارز دخالت آمریکا در روابط سنتی اروپا با کشورهای دیگر دانست. وی درباره عراق نیز اظهار داشت که آمریکا به دیگران مجال حضور در عراق نداده است و فقط انگلستان توانست در عراق حضور یابد، آن هم به این دلیل که انگلستان دارای سیاست‌هایی نزدیک به سیاست آمریکاست.
رییس‌جمهور سابق ایران درباره روابط اروپا با فلسطین گفت: من بارها گفته‌ام که ما حضور گسترده‌تر اروپا در حل مساله فلسطین استقبال می‌کنیم ولی آمریکا به آنها اجازه فعالیت نمی‌دهد و لذا فشارهای آمریکا متوجه همه کشورهای خاورمیانه است و حتی علیه دوستان خود آمریکا. خاتمی در خصوص پرونده هسته‌ای ایران با تاکید بر این که نباید سیاست‌ها‌یی اتخاذ کنیم که بهانه به دست دیگران بیفتد، گفت: معتقدم چه در دوران ریاست جمهوری من و چه در حال حاضر، همه مسایل به روشنی مطرح شده است. ما درصدد ساخت سلاح هسته‌‌ای نیستیم و برنامه‌ای هم برای این کار نداریم. فقط دانشمندان ایرانی تلاش کرده‌اند پیشرفت‌های فنی و علمی را مطابق با قوانین بین‌المللی کسب کنند. خاتمی تاکید کرد: باید حق ایران در این مورد (انرژی هسته‌ای) به رسمیت شناخته شود و ایران هم باید در طریق گفت‌وگو و تفاهم اعتماد‌سازی کامل برای طرف‌های نگران از ساخت سلاح هسته‌ای گام بردارد. وی افزود: بارها به دوستان اروپایی گفته‌ام این فشارها و بهانه‌جویی‌ها علیه ایران به نفع هیچ‌کس نه ایران‌، نه اروپا و نه آمریکا نخواهد بود. امیدوارم این مشکل از راه مذاکره و در چهارچوب آژانس حل شود و از دوستان در ایران هم می‌خواهم مراقب باشند روند پرونده هسته‌ای از این راه منحرف نشود. خاتمی هشدار داد که اگر در این زمینه بحرانی بروز کند دامنه آن به ایران محدود نمی‌شود و بنابراین باید با خردمندی و تدبیر با این مساله برخورد شود.
خاتمی افزود: معیارهای دوگانه‌ای درباره این موضوع مورد استفاده قرار می‌گیرد و همین امر موجب بروز مشکل شده است. اگر نگرانی از سلاح هسته‌ای است،‌ ایران هنوز چنین سلاحی ندارد و ایران آمادگی این کار را ندارد و بارها اعلام کرده که چنین برنامه‌ای هم ندارد. این در حالی است که در منطقه قدرت‌های هسته‌ای دیگری وجود دارد،‌ چرا فشارها بر روی آنها متمرکز نمی‌شود؟ وی ادامه داد: به نظر من رفتار ناعادلانه با مسایل و سیاست‌های دوگانه، منبع اصلی بحران در منطقه است. اگر به شکل منطقی با مسایل برخورد شود، مشکلات حل می‌شود. خاتمی در مورد احتمال تهدید جدی به تاسیسات استراتژیک ایران گفت: پیش از ریاست جمهوری من، این تهدید جدی بود، شاید بتوان گفت در دوران ریاست جمهوری من این تهدید کاهش یافت،‌ اما در زمان پیش از اشغال عراق،‌ برخی جناح‌ها در آمریکا مایل بودند فشارها بر ایران و حمله به تاسیسات جدی‌تر شود. وی تصریح کرد: امروز با توجه به مشکلات آمریکا در عراق و وضعیت جامعه جهانی‌، امکان حمله نظامی به ایران وجود ندارد و احتمالا فشارها سیاسی و اقتصادی خواهد بود. البته این فشارها بر ایران تاثیری ندارد و این یک اشتباه بزرگی اروپا و آمریکااست.
قیمت نفت در آستانه رسیدن به 70 دلار است و مصرف نفت بیش از هر مکان دیگری در کشورهای صنعتی صورت می‌گیرد،‌ لذا هرگونه فشار یا تهدید علیه ایران،‌ بهای نفت را افزایش می‌دهد و متضرر اول این بحران نفتی،‌ کشورهای صنعتی هستند و جهان تحمل بهای سنگین نفت را ندارد. خاتمی درباره میزان موفقیت آمریکا در عراق گفت: گفته شد آمریکایی‌ها با هدف مبارزه با تروریسم به عراق آمدند لذا باید گفت آمریکا بازنده نبرد عراق است، زیرا کمیت و کیفیت خشونتی که هم‌اکنون در عراق شاهد آن هستیم حتی در زمان حکومت طالبان در افغانستان هم مشاهده نشد و اکنون امنیت در جهان برقرار نشده است. وی افزود: به هر حال سرنگونی نظام صدام حسین به نفع‌ملت عراق و منطقه و کل جهان بود. ملت عراق هم در راه دموکراسی گام برداشت و افتخار ما شیعیان است که یک رهبر برجسته شیعه را در عراق داریم. آیت‌الله سیستانی برجسته‌-ترین مبلغ و مشوق دموکراسی در عراق است. دموکراسی فراگیر برای تمامی ادیان و مذاهب و قومیت‌ها در عراق امری ضروری است و همه عراقی‌ها باید در تعیین سرنوشت خود مشارکت داشته باشند، ولی خشونت‌های کنونی در عراق که با هدف فتنه‌انگیزی در جریان است،‌ زنگ خطری برای پیشرفت عراق است که ممکن است به جنگ داخلی درعراق بینجامد و این به نفع هیچ‌‌کس نیست.
خاتمی در ادامه گفت‌: اوضاع کنونی عراق ادامه اشغال این کشور را توجیه می‌کند اما اگر عراق به سوی استقرار و ثبات گام بردارد و خروج اشغالگران ضروری می‌شود. عاملان خشونت در عراق یا مزدور دیگران هستند که زمینه ادامه اشغال این کشور را فراهم می‌کنند یا افراد نادان هستند. حادثه تاسف‌بار اخیر در عراق در تاریخ مانند نداشته است. انفجار حرم مقدس مسلمانان با نام اسلام صورت می‌گیرد اما خوشبختانه نقش علمای شیعه و سنی در آرام کردن اوضاع نقش ممتازی بود. وی در پاسخ به پرسشی درباره ادعای دخالت ایران در عراق گفت: طی سال‌های اخیر و به خصوص 3 سال پس از اشغال عراق،‌ ایران دخالتی در امور عراق نداشته بلکه روابط معنوی ویژه‌ای بین دو ملت وجود دارد، برعکس ایران از جمله کشورهایی بوده که همواره برای تحقق ثبات در این کشور کوشش کرده است. اگر ایران خواستار آرامش عراق نبود،‌ اهرم‌های فشار کافی برای برهم زدن اوضاع در این کشور داشت. وی تاکید کرد: ما در افغانستان تلاش‌های زیادی برای ایجاد ثبات و آرامش داشتیم و حتی آمریکا‌یی‌ها به این نقش اذعان کردند. سیاست صحیح ما در افغانستان موجب حل مشکلات در سریع‌ترین زمان ممکن شد. اما آمریکا پاداش ایران را هم با جمله ایران محور شرارت است داد. رییس‌جمهور سابق عراق تاکید کرد که هرگونه ناامنی در عراق و افغانستان قطعا دامنگیر ایران هم می‌شود،‌ لذا از جنبه منطقی هم ایران خواستار آرامش این دو کشور بوده و هست و کسانی که فتنه داخلی را در عراق ایجاد می‌کنند و آنان که خواستار ادامه اشغال هستند، دشمنان خیالی را اختراع می‌کنند که یکی از این دشمنان خیالی، دخالت ایران در عراق نام دارد.
خاتمی درباره احتمال گفت‌وگو با آمریکا اظهار داشت: در حال حاضر،‌ نزدیک شدن ایران و آمریکا دشوارتر از گذشته شده است. در زمان کلینتون و نیز بر اساس برنامه‌هایی که من پیش گرفته بودم راه برای رفع اندکی از سو تفاهم‌های تاریخی باز شده بود. من شخصا معتقدم اقداماتی که کلینتون انجام داد و اقدامات من مثبت بود. اگر این روند ادامه پیدا می‌کرد شاید بخشی از دیوار بلند بی‌اعتمادی بین دو کشور فرو می‌ریخت،‌ اما پس از به قدرت رسیدن نو-محافظه‌کاران در آمریکا و با توجه به اهداف تسلط طلبانه آنان علیه تمامی مناطق جهان،‌ مواضع تند و تشنج‌زا را در پیش گرفتند. رییس‌جمهور سابق ایران اضافه کرد: به هر حال‌،‌ این مسایل تشنج‌زا در درازمدت به ضرر آمریکا تمام می‌شود و اگر ما احساس کنیم که آمریکا می‌خواهد سیاست‌های خود را تغییر دهد و بروز این تغییر را عملا احساس کنیم، ایران آمادگی کامل دارد گام‌هایی را در این راه بردارد البته من اکنون در دولت نیستم ولی با توجه به شناخت خود از سیاست‌های کلی ایران این سخن را می‌گویم. نتیجه اینکه با توجه به سیاست‌های کنونی نو محافظه‌کاران،‌ من افق روشنی را در این‌ باره نمی‌بینم. خاتمی درباره وضعیت لبنان و امکان وقوع جنگ داخلی در این کشور گفت‌: نقطه قوت در لبنان همان نقطه ضعف این کشور است، یعنی تعدد مذاهب و ادیان و طوایف و گروه‌ها و شکل موزائیکی فرهنگی و تمدن لبنان و همزیستی مسالمت‌ آمیز این طوایف متعدد موجب حاکمیت آزادی و دموکراسی‌ در این کشور شده است. وی همچنین گفت: من وقتی از گفت‌و‌گوی تمدن‌ها سخن می‌گویم تصور می‌کنم لبنان مدرسه مهمی برای آموزش گفت‌و‌گوی تمدن‌ها است. البته آزادی بیان و مطبوعات که در لبنان وجود دارد در کشورهای‌ عربی پیدا نمی‌شود. در عین حال برانگیختن اختلاف بین طایفه‌های مختلف در لبنان گاهی بر وضعیت این کشور تاثیر منفی دارد. مساله جنگ داخلی همواره یکی از نگرانی‌های لبنان و یکی از امیدهای اسرائیل و کسانی است که آرامش لبنان را تحمل نمی‌کنند. خطر این جنگ همواره در لبنان وجود دارد و تنها درک بالا می‌تواند مانع از بروز این جنگ شود.
متاسفانه پس از ترور رفیق حریری (نخست‌وزیر پیشین لبنان) که توطئه‌ای علیه لبنان بود، اوضاع به وخامت گرایید و اشتباهات برخی رهبران احزاب و سازمان‌ها هم وضع را بدتر کرد اما امیدوارم چنین جنگی بروز نکند.