گزارش شرق از مناظره تاجزاده و دیهیمی در دانشگاه
اصلاحطلبان، حکومت یا جامعه
گروه سیاسی، مریم شبانی: انجمن اسلامی دانشگاه خواجه نصیر روز یکشنبه مناظرهای را ترتیب داد که در آن خشایار دیهیمی در جایگاه ناقد اصلاحطلبان نشست و مصطفی تاجزاده در مقام مدافع اصلاحطلبان بر نقدهای وی پاسخ گفت. اما مناظره میان دیهیمی و تاجزاده از مدتها قبل آغاز شده و عضو جبهه مشارکت روز یکشنبه در مقالهای مبسوط به سرمقاله چندی پیش خشایار دیهیمی در روزنامه شرق پاسخ گفته بود. پس بیدلیل نبود که مناظره و گفتوگوی این دو با دیدن یکدیگر و پیش از آنکه پش تریبون قرار بگیرند در آمفی تئاتر دانشگاه آغاز شد.
به هر حال باز هم خشایار دیهیمی آغازگر این گفت و شنود انتقادی بود. دیهیمی در آغاز سخن با بیان این مقدمه که خود را منتقد «مشفق اما بیرحم» اصلاحطلبان میداند تاکید کرد: «قصدم نفی نیست. بارها تکرار کردهام که من میان بیرحمانهترین نقد با نفی تفاوت قائل هستم. من بر اساس موارد مشخص نقد میکنم.» به این ترتیب دیهیمی انتقاد از اصلاحطلبان را این چنین آغاز کرد: «نقد اصلی من به دوستان اصلاحطلب این است که درک و نگاه نادرستی به سیاست و قدرت دارند. بسیاری از فرصتهایی که در طول هشت سال گذشته از دسته رفت و به نتایج ملموس خود منتهی نشد ناشی از همین نگاه اشتباه به قدرت و سیاست بوده است.»
دیهیمی سپس از «لزوم حضور در قدرت برای پیشبرد اصلاحات» به عنوان اصل راهنمای اصلاحطلبان نام برد و با تاکید بر اینکه این اصل به صورت کلی قابل قبول است، تبصرهای این چنینی بر آن وارد کرد: «اما قدرت عملی دو نوع است. یک قدرت منبعث از اعتماد مردمی است و یک قدرت هم برآمده از حاکمیتی است که توجه کمی به مردم دارد.» به این ترتیب این روشنفکر سیاسی اینگونه تاجزاده را مورد خطاب قرار داد: «بسیاری از جاهایی که اصلاحات به بنبست رسید به این علت بود که در ساختار حقیقی قدرت تاثیری نداشتید، آنجایی که قادر بودید با تکیه بر آرای مردم ساختار حقیقی قدرت را تغییر دهید، از مردم فاصله گرفتید و با دادن امتیاز به دنبال گرفتن سهم خود از قدرت برآمدید. آنجایی که میتوانستید با اتکا به این رای بایستید با دستاویز قرار دادن یک بهانه نایستادید. بنابراین ساختار قدرت با فهم اینکه شما از ایستادگی پرهیز دارید مقاومتی انجام نداد.» در ادامه دیهیمی با تذکر این نکته که نیروهای سیاسی که از پایگاه اجتماعی برخوردارند، اگر از قدرت اخراج شوند، آرای مردمی دوباره آنها را به قدرت باز میگرداند با طرح یک سئوال تاجزاده را به پاسخگویی فراخواند: «آیا این ظرفیت در اصلاحطلبان ایجاد شده است که گذشته خود را به رغم نکات مثبت فراوانی که در آن دیده میشود به صورت جدی نقد کنند؟»
به این ترتیب تاجزاده که دانشجویان و هواداران حرکت اصلاحات همواره او را به عنوان پای ثابت مناظرات سیاسی میشناسند با بیان اینکه «دموکراسی، قدرت خود ترمیمی دارد و این انتقادها بیشتر از حمایتها، اصلاحطلبان حکومتی را به فکر وا میدارد»، سئوال دیهیمی را با طرح یک سئوال پاسخ گفت: «من فرض را بر این میگیرم که تمامی انتقادهای آقای دیهیمی به اصلاحطلبان وارد باشد اما سئوال میکنم که چرا جریان دیگری در کشور نیست تا از فرصتسوزیهای اصلاحطلبان جلوگیری کند؟ علت اینکه آلترناتیوی برای اصلاحطلبان به وجود نیامد چیست؟ فقط نگاه غلط به سیاست و قدرت مهم نیست، وجود آلترناتیو هم یک عامل جدی در پیشبرد اهداف است. به فرض درست بودن تمام انتقادها چرا دیگران نتوانستند خلأ موجود را پر کنند؟»
این چنین شد که دیهیمی شد که دیهیمی در مقام پاسخگویی به سئوال تاجزاده برآمد و با یادآوری محدودیتی که نیروهای سیاسی خارج از دایره اصلاحطلبان حکومتی برای فعالیت سیاسی با آن مواجه هستند گفت: «دیگران در جمع شما روزنهای برای فعالیت دیده بودند. هزینههایی که شما و آنها پرداخت کردید، برابر نبوده هم چنان که امکانات هم برابر نبوده است.» خشایار دیهیمی که البته مقالات و نوشتههایش زمانی در روزنامههای متعلق به اصلاحطلبان رسمی منتشر میشد با بیان اینکه دیگر نیروهای سیاسی امکانات فعالیت و حضور در بازی سیاسی را نداشتهاند، دلیل نزدیکی آنها با اصلاحطلبان را به این شکل تشریح کرد: «ما به اندازه شما تریبون نداشتیم، بنابراین باید شما را که امکانات داشتید به ادامه روند اصلاحطلبان وادار میکردیم. ما در هر روزنهای به درون شما سرک میکشیدیم. شما نیروهای سیاسی بودید که باید با ما رایزنی میکردید. تا مدتی پیش ما و شما نداشتیم و یکی بودیم، اما شما صحنه را خالی کردید و میان اصلاحطلبان خارج از حکومت و شما گسست ایجاد شد.»
با این حال وقتی تاجزاده در این نشست دانشجویی دانشجویان را خطاب قرار داد که: «راهی جز تداوم اصلاحات و دموکراسی به صورت مسالمتآمیز نداریم، اما اگر ما مصداق آن نیستیم، بروید و مصداق بهتر پیدا کنید.» خشایار دیهیمی عضو جبهه مشارکت را با بیان این جملات مورد خطاب قرار داد: «آلترناتیو یعنی تمام تجربیات را کنار گذاشتن، این که برویم بهتر از شما را پیدا کنیم، یعنی برویم و از صفر آغاز کنیم. ما این را نمیخواهیم بلکه ما میخواهیم شما را اصلاح کنیم، قصد نداریم از شما صرفنظر کنیم و البته امید ما این است که با شما به سازش برسیم.» به این ترتیب دیهیمی حداقل فاصله میان خود و اصلاحطلبان حکومتی را ترسیم کرد. در اینجا مصطفی تاجزاده نیز با رد انتقادات دیهیمی درباره نگاه غلط اصلاحطلبان حکومتی به ساختار قدرت و سیاست، چگونگی مواجهه اصلاحطلبان با قدرت را تشریح کرد: «در کشور ما ساختار اجتماعی سیاست به گونهای است که نیروها با حضور در قدرت و بازی کردن در عرصه رقابتهای سیاسی در عالیترین سطح به یک نیرو تبدیل میشوند، بنابراین به این معنا نیست که اصلاحطلبان به هر قیمتی وارد قدرت شدهاند.» تاجزاده سپس با بیان این که عوامل مختلفی دخیل هستند تا یک جنبش اجتماعی شکل بگیرد تاکید کرد: «جنبش اصلاحات بر اساس یک نگاه درست به سیاست خلق شد.
با این حال ما نمیخواهیم به هر قیمت در قدرت بمانیم، اما آنگاهی که در سال 76 ما وارد صحنه شدیم راه پیروزی بسته بود، خیلی از نیروهایی که امروز در انتخابات شرکت کردهاند، انتخابات 76 را تحریم کردند اما ما اعلام کردیم که میخواهیم آلترناتیو باشیم و بنابراین با این دیدگاه وارد شدیم و پایگاه اجتماعی ایجاد کردیم و معتقدیم نگاه ما به قدرت درستترین و امیدآفرینترین نگاه بوده است، اگر چه اشتباهاتی داشتهایم.»
اما این سخنان تاجزاده نیز با نقد دیهیمی همراه شد: «آنهایی که جز با اتکا به نیروی مردمی در قدرت میمانند، اطلاحطلب نیستند. اگر در انتخابات مجلس هفتم بر استعفا پافشاری میکردید و از قدرت خارج میشدید مطمئن باشید با نیروی مردم به قدرت باز میگشتید. خاتمی از زمانی که نیروی مردمی را فراموش کرد در پیشبرد برنامههای خود با مشکل مواجه شد.»
با این حال مصطفی تاجزاده در این مناظره همچنان بر یک اصل تاکید داشت و بررسی چرایی عدم وجود یک آلترناتیو برای اصلاحطلبان را به عنوان مهمترین و عمیقترین پرسش پیشرو طرح کرد. به این ترتیب اگر چه دیهیمی علت را در نداشتن تریبون و امکانات برابر روشنفکران با اصلاحطلبان حکومتی میدانست، تاجزاده امکانات و تریبون را عامل مهمی در این روند نداشت: «جامعه ما 2500 سال سابقه دارد و این جامعه خیلی به تریبون رسمی وابسته نیست. برعکس در جامعه خیلی به تریبون رسمی وابسته نیست. برعکس در جامعه با رانت دوری از قدرت، بیشتر از رانت نزدیکی به قدرت میتوان با مردم ارتباط برقرار کرد. بنابراین بنده معتقدم که ابزارها و تریبون حرف اصلی را نمیزنند.» اما بیان این سخنان از سوی تاجزاده بار دیگر انتقاد دیهیمی را به دنبال داشت: «بیایید کمی واقعبین باشیم. نقش تریبون آنقدر مهم است که امروز انسانهای مضحک لسآنجلس بیشتر با مردم پیوند دارند و گفتمان آنها رایج شده است.» دیهیمی سپس با بیان این که روشنفکران و اصلاحطلبان غیرحکومتی در هشت سال اخیر از داشتن روزنامه مستقل محروم بودهاند و به انتقاد از مقاله اخیر سعید حجاریان پرداخت: «من اگر شهرآشوب خیالپرداز بودم که شبنامه پخش میکردم و گروه برای خود جمع میکردم. اما با تمام محدودیتها به این نتیجه رسیدم که باید به شما نزدیک شوم تا بتوانم برای حرف زدن بخشی از تریبون شما را بگیرم و طبیعی است که در این روند به سانسور هم تن دادم. ما به شما نزدیک شدیم تا بتوانیم حرف بزنیم. اصلاحطلبان حکومتی نماینده مطلوبذهنی ما در سیاست نبودند اما سیاست در واقعیتهای جاری است و لذا ترجیح دادیم تا به شما نزدیک شویم.»
اما مصطفی تاجزاده بار دیگر با رد مهم بودن امکانات و تریبون، انتخابات شوراهای شهر را به عنوان یک نمونه عینی از اعتقاد خود مثال آورد: «در انتخابات شوراها ما اصلاحطلبان بزرگترین مرزبندی با خودی و غیرخودی را انجام دادیم. در آن انتخابات ائتلاف با نهضت آزادی را نپذیرفتیم اما از آنها دفاع کردیم اما اگر مردم از اصلاحطلبان حکومتی دلخور بودند، پس چرا در این موقعیت برابر، اصلاحطلبان غیرحکومتی رای نیاوردند؟» به این ترتیب با طرح این پرسش بار دیگر تریبون در اختیار خشایار دیهیمی قرار گرفت تا پرسش تاجزاده را بیپاسخ رها نکرده باشد: «اتفاقاً من میخواهم بگویم که رفتار مردم در انتخابات شوراها بسیار شبیه رفتار مردم در انتخابات دوم خرداد بود. در انتخابات شوراها پیام رسید که اصلاحطلبان در حال منحرف شدن هستند. من این حرکت آگاهانه را ستایش میکنم اما معتقدم که این پیام از سوی اصلاحطلبان دریافت نشد و یا این که غلط دریافت شد و نتیجهای در پی نداشت.» اما تاجزاده با تاکید بر این که اگر مردم در انتخابات شوراها به نیروهای ملی مذهبی رای داده بودند، پیامشان جدیتر از رای ندادن مطرح میشد، خطاب به دیهیمی گفت: «اگر قرار است نقد کنید، انتظار میرود به جای تقدیس رفتار مردم در انتخابات شوراها بگویید مردم اشتباه کردند. من معتقدم شرکت نکردن اشتباه بود. رای به خاتمی در دوم خرداد پیام خود را رساند.» با این حال باز هم دیهیمی این سخنان تاجزاده را قابل نقد دانست و گفت: «مردم را نمیستاییم. اصلاحطلبی برای من مهمتر از اصلاحطلبان هستند، بنابراین مردم در همه جای دنیا نیازمند رهبران فکری هستند اما اگرچه مردم احتیاج به هدایت و روشنگری دارند، عقل هم دارند. بنابراین بیایید و نقد خود را مورد نقد اساسی و جدی قرار دهید.» این پژوهشگر سیاسی سپس باب جدیدی را در مقابل تاجزاده گشود: «مسئله جدی این است که شما به اندازه کافی نیروی جدید برای پیشبرد اصلاحات به کار نگرفتهاید و مردم باور نمیکنند که با آن نیروهای سابق قادر باشید پیش بروید.» در اینجا تاجزاده با بیان اینکه «قصد داریم مردم در انتخابات پیش رو با آگاهی کامل رای دهند.» شیوه انتخاب مدیران در دولت کاندیدای ریاست جمهوری حزب متبوعش را متفاوت از قبل اعلام کرد: «تصمیم گرفتهایم در مورد تیم اجرایی و برنامهها از هم اکنون شفاف عمل کنیم و با توجه به جوابگو نبودن شیوههای قبلی بنا را بر این گذاشتهایم تا از درون هر مجموعهای مدیر مجموعه انتخاب شود. مثلاً در آموزش و پرورش برنامه داریم که به سمت تشکیل پارلمان معلمان برویم.» با این حال تاجزاده در مقام یکی از اعضای حزب مشارکت اسلامی بیان این جملات را نیز ضروری دانست که: «من این را بیانصافی میدانم که خاتمی دستاوردی نداشته و همواره کوتاه آمده است. به عنوان مثال اگر خاتمی در پرونده قتلهای زنجیرهای کوتاه میآمد، مطمئن باشید امتیازهای زیادی میگرفت، اما او ایستاد و در این راه فشارهای زیادی را هم متحمل شد.» تاجزاده سپس ایستادگی خاتمی در پرونده قتلهای زنجیرهای را به ملی شدن صنعت نفت توسط دکتر مصدق تشبیه کرد: «اگر مصدق صنعت نفت را ملی کرد، خاتمی دستگاه امنیت کشور را ملی کرد و حداقل برای یک نسل امنیت این جامعه را تامین کرد.»
به این ترتیب مصطفی تاجزاده با انتقاد از کسانی که همچنان سیاست سکوت در انتخابات ریاست جمهوری را پیش گرفتهاند، گفت: «ما چون نهادهای مدنی ضعیف داریم، نیاز داریم که در بازی سیاست فعال باشیم. نباید رایگان قدرت را به دست اقتدارگرایان بسپاریم، بزرگترین اتهام ما این است که چرا جاهایی نایستادیم اما پیشنهاد شما این است که کل قضیه را به دست آن بسپاریم.»
این اصلاحطلب ادامه داد: «حق دارید به دلیل عملکرد اصلاحطلبان، از بعضی چیزها عصبانی باشید اما اختلاقاً حق ندارید بر اساس عصبانیت تصمیم بگیرند، من میگویم که همیشه اکثریت حقانیت ندارد. من معتقدم که اکثریت ملت در 28 مرداد به اشتباه سکوت کرد.»
با این حال خشایار دیهیمی برای این سخنان تاجزاده نیز پاسخی فراهم کرده بود: «فکر کنید مردم از انسداد قدرت خسته شدهاند، شما بیرون بیایید تا مردم حمایت کنند. برای اصلاحطلبان هنوز فرصت باقی است.» دیهیمی سپس به اصلاحطلبان هشدار داد: «مرگ حزب رسمی اصلاحطلب فاجعه است، اگر اصلاحطلبان در این انتخابات ببازند، اصلاحات مرده است، بنابراین باید پیوند خود را با مردم محکم کنید.» در نهایت اما خشایار دیهیمی نتیجه گرفت که اگر اصلاحطلبان و روشنفکران رسالت خود را بر دوش بکشند و به سمت اعتمادآفرینی حرکت کند آنگاه موقعیت مساعدی ایجاد خواهد شد که بر اساس آن «شهروند مقتدر» ظهور پیدا خواهد کرد. به این ترتیب این منتقد سیاسی اصلاحطلبان با سخنان خود، چگونگی تحقق شعار انتخاباتی دکتر معین کاندیدای اصلاحطلبان را ترسیم کرد. دیهیمی سپس با بیان اینکه اگر اصلاحطلبان حاضر باشند یک گام به پیش بردارند و در سیاستهای خود تجدیدنظر کنند، مردم و روشنفکران نیز برای تغییر ساختارها به مدد آنان میآیند، تاکید کرد: «شما شفاف باشید، چون سرنوشت ما مطرح است. ما هم حاضریم هزینه بپردازیم.» این تحلیلگر سیاسی در این نشست انتقادات خود از اصلاحطلبان را با بیان این جملات پایان داد: «اصلاحطلبان و روشنفکران میتوانند به این اجماع دست یابند که در نهایت نه قدرت را به اقتدارگرایان تحویل دهیم و نه اصلاحطلبان بگویند همین است که هست و پافشاری نکنند.»
بنابراین مناظره سیاسی تاجزاده و دیهیمی در حالی به پایان رسید که نمیتوان آن را آخرین مناظره این دو دیدگاه دانست. مصطفی تاجزاده به سرعت سالن را ترک کرد تا به برنامه دیگری در راستای تبلیغات انتخاباتی تشکل متبوعش برسد و خشایار دیهیمی همچنان نظارهگر اقدامات اصلاحطلبان نشسته است تا مگر به اعتقاد خود باز هم روزانهای دیگر برای فعالیت سیاسی در راستای پیشبرد اهداف اصلاحات پیدا کند. داستان همچنان ادامه دارد.
نظرات بینندگان
پربیننده ترین
ارسال خبرنامه
برای عضویت در خبرنامه سایت ایمیل خود را وارد نمایید.
