عراق، گرفتار دایره‌های تنگ حزبی

بسم‌الله‌الرحمن‌الرحیم
انتظار مردم عراق برای تشکیل دولت جدید این کشور وارد هشتمین ماه شده و همین امر موجب اعتراض‌هائی در داخل عراق گردیده است.
شیخ عبدالمهدی الکربلائی، امام جمعه کربلا دیروز در خطبه نماز جمعه این شهر گفت: "انتظار ما از گروه‌های سیاسی عراق اینست که بیش از این در تشکیل دولت تعلل نکنند و این واقعیت را بدانند که اغلب مردم عراق از اینکه تاکنون احزاب سیاسی برای تشکیل دولت جدید به توافق نرسیده‌اند احساس منفی دارند".
امام جمعه کربلا، علاوه بر این سمت، نماینده آیت‌الله سیستانی در کربلا نیز هست و هر چند اظهارات او را نمی‌توان نظر مرجعیت شیعیان دانست ولی قاطعانه می‌توان از همین اظهارات فهمید که مرجعیت و عموم مردم عراق از وضعیت مبهم و بلاتکلیفی طولانی که بر موضوع شکل گیری دولت جدید این کشور سایه افکنده نگران و ناراضی هستند و خواستار پایان یافتن این وضعیت نامطلوب می‌باشند.
عوامل اصلی به تأخیر افتادن تشکیل دولت جدید عراق را می‌توان در سه محور جستجو کرد، محورهائی که خود صاحبنظران عراقی نیز روی آنها انگشت می‌گذارند و خواستار عبور از آنها هستند. این محورها از اینقرارند:
1 - نگاه رهبران احزاب سیاسی عراق به خارج از این کشور. سفرهای متعدد سران احزاب عراقی در 8 ماه گذشته به چند کشور عربی، اروپائی و آمریکا این گمان را در اذهان و افکار عمومی تقویت کرده است که رهبران احزاب سیاسی عراقی قدرت تصمیم‌گیری ندارند و نمی‌توانند در داخل عراق و با توافق همدیگر به نتیجه روشنی برسند و تکلیف دولت را روشن نمایند. آنها می‌گویند هر چند سفر به کشورهای مختلف تحت پوشش رایزنی صورت می‌گیرد ولی تردیدی نیست که به نوعی دخالت آن کشورها در مسائل داخلی عراق و به تأخیر افتادن تشکیل دولت منجر می‌شود.
آنچه امام جمعه کربلا در خطبه نماز جمعه دیروز این شهر در همین زمینه گفت بازتاب نگاهی است که مردم عراق به ویژه صاحبنظران سیاسی این کشور درباره سفرهای خارجی رهبران احزاب از اسفند ماه گذشته تاکنون دارند. وی در نماز جمعه دیروز کربلا ضمن انتقاد از این سفرها گفت: "رفتن به کشورهای همسایه برای بررسی یک راهکار برای تسریع تشکیل دولت درست نیست. همچنین برگزاری این نشست‌ها و دیدارها در خارج از عراق کار درست و شایسته‌ای نیست ضمن اینکه این گفت وگوها باید براساس اصول و مفاد قانون اساسی باشد نه تمایلات شخصی."
2 - عدم تفاهم احزاب سیاسی بر سر سهمی که هر یک از آنها از دولت میخواهند. وزارتخانه‌هایی کلیدی، طعمه‌هائی هستند که همه احزاب به آنها چشم دوخته‌اند و مایل هستند نیروهای خود را در رأس آن وزارتخانه‌ها قرار دهند. ازسخنان دیروز امام جمعه کربلا این نکته نیز کاملا مشخص است که یکی از مشکلات تشکیل دولت، سهم‌خواهی‌های مربوط به وزارتخانه‌های کلیدی است. وی در خطبه نماز جمعه گفت: باید درباره نحوه تقسیم پست‌های کلیدی که هنوز پس از 7 ماه مشخص نشده است توافق شود زیرا اگر تکلیف این موضوع مشخص نشودممکن است بلاتکلیفی دولت آینده تا یکسال طول بکشد.
3- مهمترین محور، مشخص شدن رئیس دولت است. طبق قانون اساسی عراق، رئیس دولت، نخست‌وزیر است و اختیارات اجرائی کشور در دست اوست. به همین دلیل، اختلاف اصلی در 7 ماه گذشته بر سر این بود که چه کسی نخست‌وزیر باشد. طبیعی است که هر حزبی که بتواند این امتیاز را از آن خود کند، قدرت اجرائی کشور رابه دست خواهد گرفت و اگر با هوشمندی عمل کند میتواند پایه‌های قدرت خود را برای آینده نیز تقویت نماید.
نکته بسیار مهم برای آینده عراق اینست که سران احزاب از دایره‌های تنگ حزبی عبور کنند وبه منافع و مصالح ملی بیاندیشند. عراق، امروز پیش از هرچیز به وحدت نیاز دارد تا بتواند مشکلات بزرگی همچون حضور اشغالگران، امتیازات زیادی که آمریکا حتی پس از خارج ساختن نظامیان خود از خاک عراق، به آنها برای حفظ سلطه خود بر این کشور و منطقه نیاز دارد، ناامنی، عقب ماندگی‌های عمرانی و صنعتی و علمی و اختلافات قومی و نژادی را حل نماید. در شرایط کنونی، حتی ائتلاف‌ها نیز به تنهائی برای حل مشکلاتی که برشمردیم کارائی لازم را ندارند. واقع بینانه‌ترین نگاه به عراق اینست که ائتلاف‌ها هم برای حفظ منافع ملی عراق ازبعضی منافع جناحی چشم پوشی کنند و کشور خود را برای همیشه ازنزاع‌ها و کشمکش‌های قومی و دخالتهای خارجی و رقابت‌های مذهبی نجات دهند.
در سفر مصر از سیدعمار حکیم، رهبر مجلس اعلای اسلامی عراق سئوال شد نظرش درباره اینکه عراق رکورد‌دار تاخیر در تشکیل دولت گردیده و نام این کشور در کتاب رکوردهای گینس به ثبت رسیده است چیست؟ سئوال مهمی است که وی در جواب آن فقط توانسته ابرازتاسف کند. این ابرازتاسف، هیچ مشکلی را حل نمی‌کند و مشکل فقط هنگامی حل خواهد شد که رهبران احزاب از منافع محدود حزبی و جناحی عبور کرده و به منافع بالاتر بیاندیشند. سیدعمار حکیم، هرچند گفته است از هر کس که توانائی تشکیل دولت را دارد میخواهم بیاید و با جلب اکثریت مطلق مجلس دولت راتشکیل دهد لکن این انتظار از خود او و مجلس اعلا نیز وجود دارد که برای تحقق چنین خواسته‌ای تلاش کنند و راه را برای خروج از بن بستی که همه در پیدایش آن سهیم هستند باز نمایند.