آمریکا ـ پاکستان؛ فضای نه جنگ نه صلح (بخش دوم)
اشاره
بخش حاضر از مقاله، گزارش تحقیقاتی است از نشریه داخلی کنگره آمریکا که طی آن، حملات هواپیماهای بدون سرنشین آمریکا به مناطق بحرانی تحت کنترل طالبان و القاعده، به ویژه داخل خاک پاکستان بررسی میشود. این راهبرد که توسط «سیا» اتخاذ شده و اجرا میشود، به دلیل حجم وسیع کشتار غیرنظامیان، ابعادی سیاسی و حقوقی به خود گرفته است که کنکاش در آن، هدف اصلی تهیهکنندگان این گزارش است. مطلب را با شما خوانندگان گرامی پی میگیریم.
دولت اوباما و تشدید حملات
نشریه «سی کیو ریسرچر» به نقل از «بنیاد آمریکای جدید» Foundation New American، یک مرکز مطالعاتی در واشنگتن، مینویسد: تاکنون، دولت باراک اوباما، بیش از 100 مورد حمله با استفاده از هواپیماهای بدون سرنشین در پاکستان انجام داده است که این تعداد بیش از دو برابر 45 حمله مشابهی است که در زمان رئیس جمهوری پیشین، جرج بوش بین سالهای 2004 تا 2008 میلادی انجام شد.
این نشریه به نقل از بنیاد یاد شده میافزاید: حجم بالای تلفات غیر نظامیان در این حملات، بر مناقشه پیرامون استفاده از هواپیماهای بدون سرنشین در هدف قرار دادن اهداف، افزوده است. تقریباً یک سوم قربانیان چنین حملاتی از سال 2004 تاکنون را غیر نظامیان تشکیل میدهند.
«سی کیو ریسرچر» ادامه میدهد: این در حالی است که برخی میزان تأثیر حملات پهبادها در کاهش حملات طالبان و القاعده را زیر سؤال میبرند. خبرگزاری رویتر در گزارشی اعلام کرد که از زمان تشدید حملات هواپیماهای بدون سرنشین آمریکایی در پاکستان در سال 2008، تعداد قربانیان ردههای پایین گروههایی نظیر القاعده و طالبان به مراتب بیشتر از قربانیان سطوح متوسط یا بالای آنها بوده است.
نشریه کنگره آمریکا در ادامه گزارش خود آورده است: منتقدان بر این باورند که حملات هواپیماهای بدون سرنشین، موجب افزایش احساسات ضدآمریکایی و گسترش تروریسم شده است. این دسته از منتقدان برای اثبات گفتههای خود به پرونده «فیصل شهزاد» مهاجر پاکستانیالاصل مقیم ایلات «کنتیکت» آمریکا اشاره میکنند که در ماه می سعی داشت خودرویی بمبگذاری شده را در میدان «تایم» نیویورک منفجر کند. وی که در دادگاه، مجرم شناخته شد، یکی از علل اقدام خود را تداوم حملات هواپیماهای بدون سرنشین آمریکایی در پاکستان عنوان کرد.
«سی کیو ریسرچر» میافزاید: این در حالی است که حامیان تداوم حملات هواپیماهای بدون سرنشین معتقدند که این حملات دقیق بوده و در قیاس با استفاده از حملات متعارف زمینی، هوایی یا موشکی، خسارات جانبی کمتری به بار میآورند و در نتیجه در نجات جان نیروهای آمریکایی نقش عمدهای ایفا میکنند.
نشریه فوق ادامه میدهد: در سوم اوت، «اتحادیه آزادیهای مدنی آمریکا» American Civil Liberties Union و مرکز حقوق قانونی Center for Constitutional Rights دادخواستی را با مستدلات گسترده علیه کشتار هدفمند به دادگاه ارائه کردند. این دادخواست، حکم وزارت خزانهداری را که وکلا را ملزم میکند برای دفاع از یک روحانی مسلمان متولد آمریکا - که به نظر میرسد در یمن مخفی شده و دولت اوباما نام وی را در فهرستترور خود قرار داده است - مجوز خاصی را دریافت کنند، زیر سؤال میبرد.
در این راستا روزنامه «نیویورک تایمز» نوشت: به موجب این دادخواست، امکان بررسی برخی از مهمترین مناقشاتی که در نبرد آمریکا علیه القاعده مطرح است به بوته آزمون گذارده میشود. از جمله میتوان به بررسی موضوعاتی مانند این که آیا کل جهان عرصه نبرد محسوب میشود، یا اینکه مظنونین بهتروریسم که در مناطقی دور از محدوده نبرد دستگیر شدهاند، در غیاب یک تهدید فوری، باید دادگاهی شوند و مانند یک مجرم با آنها برخورد شود، اشاره کرد.
«سی کیو ریسرچر» در ادامه مینویسد: استفاده روزافزون از هواپیماهای جنگی بدون سرنشین، بخشی از کارکرد وسیع این فنآوری است که هم کاربرد نظامیدارد و هم کاربرد غیر نظامی. این کارکردها طیف وسیعی از نظارتهای زیستمحیطی تا برخورد با قاچاقچیان مواد مخدر و جستجوهای پس از بروز حوادث را شامل میشود. ولی این بُعد نظامی فناوری یاد شده است که بیشترین مجادلات را به همراه داشته است.
7000 پرنده قاتل
این نشریه میافزاید: طی سالهای اخیر، ارتش آمریکا میلیاردها دلار صرف گسترش ناوگان هواپیماهای بدون سرنشین خود کرده که در نتیجه آن، تعداد این پهبادها از 167 فروند در سال 2002 میلادی به بیش از 7000 فروند در سال جاری افزایش یافته است. در سال گذشته میلادی (2009) نیز تعداد افرادی که برای هدایت هواپیماهای بدون سرنشین توسط نیروی هوایی آمریکا آموزش دیدند، بیش از خلبانهایی بود که برای پروازهای نظامیمتعارف تحت آموزش قرار گرفتند.
«سی کیو ریسرچر» مینویسد: این فنآوری (هواپیماهای بدون سرنشین) قابلیتهای چشمگیری را برای شناسایی و کشتن به نمایش میگذارد. در خصوص هواپیماهای بدون سرنشین «پردتور» (درنده) یا همزاد قدرتمندتر آن «ریپر» (دروگر)، هدایتگرها در اتاقهای فرمان که هزاران کیلومتر با منطقه خطر فاصله دارند مینشینند و از طریق ارتباطات ماهوارهای، این پرندهها را هدایت میکنند.
نشریه داخلی کنگره آمریکا ادامه میدهد: با توجه به قابلیتهای این هواپیماها برای پروازهای طولانیمدت بدون دیده یا ردیابی شدن (در خصوص پردتورها، باید گفت که این هواپیماهای بدون سرنشین میتوانند تا ارتفاع 50 هزار پا (نزدیک 17 کیلومتر) بالا بروند) این پرندههای بدون سرنشین میتوانند وظایف متعددی را از گرفتن تصاویر بسیار با کیفیت از نیروهای متخاصم و خودروهای آنها تا هدف قراردادنشان با موشکهای «هل فایر» (Hell (Fire، به انجام رسانند.
«سی کیو ریسرچر» میافزاید: آرشیو اطلاعات نظامی طبقهبندی شدهای که در ماه ژانویه توسط گروه «ویکی لیکس» افشا شد، به خوبی قدرت مرگبار پردتورها را به تصویر میکشد.
این نشریه در ادامه به نقل از روزنامه «نیویورک تایمز» مینویسد: در اوایل زمستان سال 2008 میلادی، یک فروند پردتور، یک گروه از نیروهای شورشی را که مظنون به جاسازی یک بمب جادهای نزدیک یک پاسگاه نظامیان آمریکایی در افغانستان بودند، مشاهده کرد و بلافاصله یک فروند موشک هل فایر به سمت آنها شلیک کرد. تمامی افراد مورد هدف پس از اصابت موشک 60 هزار دلاری، بخار شدند و هنگامیکه نیروهای نظامی به حفره ایجاد شده توسط انفجار رسیدند، فقط آثار باقی مانده از نیروهای شورشی یک بیلچه و یک دیلم بود.
«نیویورک تایمز» میافزاید: امروزه نیروی هوایی آمریکا روزانه 20 فروند پردتور و ریپر را بر فراز افغانستان به پرواز در میآورد که این رقم دو برابر تعدادی است که سال گذشته به پرواز در میآمدند. این علاوه بر پهبادها، نیروهای آلمانی و انگلیسی است که به عنوان متحدان آمریکا در افغانستان، حضوری فعال دارند.
این روزنامه ادامه میدهد: بر اساس اطلاعات درز کرده، مأموریت هواپیماهای بدون سرنشین آمریکا شامل گردآوری تصاویر شناسایی، ضبط و ردیابی ارتباطات الکترونیک، ارسال تصاویر درگیریها به فرماندهان جنگی، هدف قرار دادن شورشیان مسلح و حمایت از نیروهای ویژه آمریکا در مأموریتها است.
«افشین جان رادسان»، وکیل سابق سیا که در دانشکده حقوق «ویلیام میچل» در ایالت مینهسوتا تدریس میکند، در پاسخ به هیات حقیقتیاب مجلس نمایندگان آمریکا در آوریل اظهار داشت: «آینده جنگها در دست پهبادهای قاتل است.»
حکمرانی سیا
«سی کیو ریسرچر» در این خصوص مینویسد: آنچه که این آینده را تحت الشعاع قرار داده، این است که هواپیماهای بدون سرنشین جنگی، چگونه، کجا و توسط چه کسی اداره خواهند شد؟ این نگرانی خصوصاً در مورد برنامه پهبادی سیا مشهود است که بر اساس گزارشها، تاکنون نیروهای مظنون را در غرب پاکستان و سایر نقاط پر خطر که نیروهای آمریکایی حضور مستقیم ندارند - مانند یمن که در سال 2002 میلادی، حمله یک هواپیمای بدون سرنشین به کشته شدن گروهی از مظنونین به همکاری با القاعده از جمله یک شهروند آمریکایی در این کشور انجامید - هدف قرار داده است.
این نشریه میافزاید: حملات سیا منجر به بروز مسائل مهم قانونی متعددی در خصوص نقش کشتار هدفمند علیه القاعده و طالبان شده است. مقامات دولتی مدعی هستند که این حملات با استناد به قوانین مربوط به حق دفاع از خود، قوانین بینالمللی در خصوص درگیریهای مسلحانه و قانون اجازه استفاده از نیروی نظامی- که به عنوان قانون 11 سپتامبر شناخته شد و پس از حملات تروریستی سال 2001 توسط کنگره تصویب شد - قانونی بهشمار میآیند.
یگانه ابزار موجود
در ماه مارس، «هارولد کوه» مشاور حقوقی وزارت امور خارجه آمریکا با دفاع از به کارگیری هواپیماهای بدون سرنشین توسط دولت برای کشتار هدفمند، آن را چنین توجیه کرد که ایالات متحده بر اساس «حق طبیعی استفاده از قوه قهریه برای دفاع از خود، مبتنی بر قوانین بینالمللی موجود» میتواند از این ابزار استفاده کند.
«سی کیو ریسرچر» در این خصوص مینویسد: این در حالی است که «لئون پانتا»، رئیس سازمان سیا، حملات هواپیماهای بدون سرنشین را به عنوان «یگانه ابزار موجود برای مقابله با القاعده و ایجاد اختلال در سطوح رهبری این گروه» توصیف کرده است.
این نشریه میافزاید: اما منتقدان معتقدند که حملات سیا در داخل پاکستان، قوانین بینالمللی جنگ را نقض میکنند، زیرا آمریکا در وضع جنگ با این کشور قرار ندارد، بنابراین هواپیماهای بدون سرنشین به کار گرفته شده به عنوان بخشی از عملیات نظامیدر دستور کار نیروهای مسلح پاکستان بهشمار نمیآیند و هدایت این پرندهها به صورت مخفیانه و از سوی نیروهای غیر نظامیکه دور از منطقه عملیات قرار دارند، صورت میپذیرد.
«مری الن اوکانل» استاد حقوق در دانشگاه نوتردام در این خصوص میگوید: «در نهایت هرگز نمیتوان مبنای قانونی برای اینگونه اقدامات سیا پیدا کرد. افرادی مانند مصطفی ابوالیزید باید از طریق قانونی تحت پیگرد نیروهای امنیتی قرار گیرند، نه آنکه از طریق حملات مخفیانه نظامی به قتل برسند.»
«فیلیپ آلستون»، سخنگوی ویژه سازمان ملل متحد در خصوص اقدامات فراقانونی، در گزارشی که بهار امسال منتشر کرد، ضمن انتقاد شدید از کشتار هدفمند مظنونینتروریستی و استفاده از پهبادها در این راستا، آن را با عناوینی چون «دور زدن استانداردهای شفاف قانونی با استفاده از مجوزی مبهم برای ارتکاب قتل و ایجاد خلأ پاسخگویی» توصیف کرد و در خصوص «ایجاد متبادر کردن کشتار به وسیله هواپیماهای بدون سرنشین بهصورت بازیهای مجازی در اذهان عمومی» هشدار داد.
این در حالی است که یکی از سخنگوهای سازمان سیا در گفتگو با روزنامه «یو.اس.نیوز اند ورلد ریپورت» مدعی شد: بدون نام بردن از هیچ عملیات بخصوصی، بیان میدارم که اقدامات سازمان از همان ابتدا به گونهای طراحی شدهاند که کاملاً قانونی و تحت نظارت دقیق باشند.
همچنین «جین مایر» خبرنگار مجله «نیویورکر» در شرح مفصلی از برنامه هواپیماهای بدون سرنشین سیا که پاییز گذشته منتشر شد، نوشت: بهرغم آنکه پروژه پهباد پردتور نمادی از استفاده بیحد و مرز و بیبدیل از قدرت مرگبار توسط دولت بهشمار میآید، اما این موضوع به شکل غیر قابل باوری بهدور از مباحثات عمومیقرار گرفته است.
وی افزود: همچنین به دلیل پنهانکاری سیا در این زمینه، هیچ ساز و کار مشهودی برای پاسخگویی در قبال پروژه استفاده از هواپیماهای بدون سرنشین قاتل وجود ندارد. این در حالی است که سیا طی سالهای اخیر، غیر نظامیان بیشماری را در یک کشور بیثبات و هستهای که آمریکا با آن درجنگ نیست (پاکستان) به قتل رسانده است.
در کنگره، جایی که بهار امسال جلسات رسیدگی به سیاست استفاده از پرندههای بدون سرنشین برگزار شد، «جان اف تیرنی» نماینده جمهوریخواه ایالت ماساچوست که ریاست کمیته جانبی امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس نمایندگان را نیز بر عهده دارد، اظهار داشت: «در مجموع، هدف قرار دادن افراد و بالاخص استفاده از سلاحهای بدون سرنشین برای کشتن انسانها، سؤالات حقوقی پیچیدهای را برمیانگیزد. ما باید ابتدا معیاری را که میتوانیم بر اساس آن افراد را به صورت مشروع هدف قرار دهیم تعیین کنیم و سپس مکان هدف قرار گرفتن آنها را بررسی نماییم و مطمئن شویم که میزان خسارات جانبی بیش از حد و زیاد نباشد.»
همچنین طبق اظهارات «پی دبلیو سینگر» از دستیاران ارشد مؤسسه «بروکینگز» دست کم 40 کشور شامل ایران، چین و روسیه، در حال ساخت، خرید و استفاده از هواپیماهای بدون سرنشین هستند.
وی در کتاب خود «انقلاب روبوتیک و نبردها در قرن 21»، مینویسد: آنچه که با آن مواجه هستیم نه فقط مباحثهای در خصوص تواناییهای این سیستمها (هواپیماهای بدون سرنشین) است، بلکه بحث درباره افرادی است که واجد شرایط استفاده از این ابزار هستند. اینکه چه کسانی میتوانند آنها را به کار گیرند، طیف گستردهای از نیروهای مسلح، دولت فدرال، پلیس محلی و حتی دستاندرکاران غیر نظامیرا در بر میگیرد.
«سی کیو ریسرچر» مینویسد: متخصصان امنیت ملی نگران هستند که اگر پهبادها به دست گروههایتروریستی بیفتند، آنگاه ایالات متحده، خود در معرض حمله قرار خواهد گرفت.
«گری سولیس» استاد سابق حقوق در مدرسه نظامیآمریکا در «وست پوینت» و استاد فعلی مرکز حقوق دانشگاه «جرج تاون» در این خصوص میگوید: «یک منطق ساده نشان میدهد که پهبادها هر روز به خطر بزرگتر و بالقوهتری (برای آمریکا) تبدیل میشوند.»
در حالی که استفاده از پهبادها افزایش روزافزونی یافته است، سؤالات بسیاری در رابطه با آنها از سوی سیاستگذاران، تحلیلگران حقوقی و حامیان حقوق بشر مطرح است که برخی از آنها در زیر میآید.
چهارچوب قوانین بینالمللی
کارشناسان حقوقی و هواداران حقوق بشر در مباحث خود در خصوص حملات هواپیماهای بدون سرنشین، بیشتر بر حملات صورت گرفته توسط سیا در پاکستان تمرکز دارند. در این خصوص چند نکته کلیدی وجود دارد، از جمله آنکه:
آیا هدف قرار دادن جنگجوها و کشتن آنها یگانه راه است یا جایگزینهای دیگری نیز مانند دستگیری یا بازداشت آنها وجود دارد؟
آیا شدت حملات (با در نظر گرفتن تلفات غیرنظامی و خسارات جانبی) تناسبی با میزان تهدید اعمال شده از سوی شبه نظامیان دارد؟
آیا هدایتگران پهبادها که در خدمت سیا و نه نیروهای مسلح قرار دارند، در چهارچوب قوانین بینالمللی و در برخی موارد خاص در چهارچوب قوانین جنگی قرار دارند و به عنوان «رزمندگان قانونی» شناخته میشوند؟
آیا مظنونینی که در مناطق مرزی پاکستان و افغانستان پنهان شدهاند، مستقیماً درگیر تنش با ایالات متحده هستند تا به عنوان اهداف قانونی شناخته شوند؟
آیا اخذ مجوز رسمی از دولت پاکستان از سوی آمریکا برای استفاده از هواپیماهای بدون سرنشین در خاک این کشور اهمیتی دارد؟ ادامه دارد...
نظرات بینندگان
پربیننده ترین
ارسال خبرنامه
برای عضویت در خبرنامه سایت ایمیل خود را وارد نمایید.
