جنگ رسانه‌ای

مجید صابری
پس از اینکه دشمنان نظام نتوانستند از طریق قدرت سخت و جنگ نظامی، انقلاب اسلامی ایران را از پای درآورند، به این نتیجه رسیدند که راه‌های نرم را برای براندازی نظام اسلامی مورد آزمایش قرار دهند.
از این رو جنگ نرم را در دستور کار خود قرار دادند. جنگ رسانه‌ای یکی از برجسته‌ترین جنبه‌های جنگ نرم است.
بنیادی‌ترین تعریف از جنگ رسانه‌ای استفاده از رسانه‌ها برای تضعیف کشور هدف و بهره‌گیری از توان و ظرفیت رسانه‌ها(اعم از مطبوعات، خبرگزاری‌ها، رادیو، تلویزیون، اینترنت و اصول تبلیغات) به منظور دفاع از منافع ملی است.
همان گونه که بیان شد، جنگ رسانه‌ای یکی از برجسته‌ترین جنبه‌های جنگ نرم و جنگ‌های جدید بین‌المللی است. اگرچه جنگ رسانه‌ای عمدتا به هنگام جنگ‌های نظامی کاربرد بیشتری پیدا می‌کند اما این به مفهوم آن نیست که در سایر مواقع جنگ رسانه‌ای در جریان نبوده و یا مورد استفاده قرار نمی‌گیرد.
جنگ رسانه‌ای تنها جنگی است که حتی در شرایط صلح نیز بین کشورها به صورت غیررسمی ادامه داشته و هر کشوری از حداکثر توان خود برای پیشبرد اهداف سیاسی خویش با استفاده از رسانه‌ها، بهره‌گیری می‌کند.
مایکل پارنتی نویسنده و دانشمند علوم سیاسی در مقاله‌ای درباره انحصار رسانه‌ای، روشی را تشریح می‌کند که رسانه‌های عمده ایالات متحده در گزارش‌های خود به کار می‌گیرند که در نهایت سبب ارائه اطلاعات ناقص می‌شود. وی می‌گوید: به رغم اینکه رسانه‌های عمده آمریکا ادعا می‌کنند آزاد، همگانی و واقع‌گرا هستند، اما تکنیک‌هایی به کار می‌بندند که نتیجه آگاهانه آن این است که با ادعاهای آنها تعارض‌های بنیادینی دارد. این روشها که در رسانه‌های سایر کشورها، همانند آمریکا کاربرد دارد عبارتند از:
1- پنهان‌کاری از طریق حذف
وی اعتقاد دارد روشی که حتی از هوچی‌گری و دروغ‌پردازی‌های احساس برانگیز نیز بدتر می‌باشد، این روش است که به صورت ماهرانه از موضوعاتی که ممکن است واقعا احساسی باشند اجتناب کرد و به آنها نپرداخت.
او می‌گوید: چنین موضوعاتی اغلب بی‌اهمیت تلقی شده یا حتی به صورت صریح از آن اجتناب می‌شود و حتی گاهی پنهان‌کاری نه تنها شامل جزئیات اصلی بلکه تمام موضوع نیز حذف می‌شود حتی اگر مهم باشد.
2- حمله و انهدام هدف
پارنتی معتقد است در مواردی که ثابت شود حذف برای دستگاه سانسور کارایی ندارد و عموم مردم در حال اطلاع یافتن از موضوع هستند، رسانه‌ها به روش تهاجم زود هنگام روی می‌آورند تا موضوع را بی‌اعتبار کنند. در این روش، رسانه‌ها با بیان عبارتی مانند روزنامه‌نگاری ناپسند و نکوهیده و غیره تلاش می‌کنند تا روزنامه‌نگار را بی‌اعتبار جلوه دهند تا بدین وسیله وی را خاموش کرده یا افکار عمومی را از موضوع مورد نظر منحرف سازند.
3- برچسب زدن
پارنتی می‌گوید: رسانه‌ها با استفاده از برچسب‌های مثبت یا منفی تلاش می‌کنند تا دیدگاه‌ها و نظرات درباره موضوعی معین را از پیش تعیین کنند. برچسب، موضوع را تعریف و تشریح می‌کند بدون اینکه ناگزیر باشد ویژگی‌های واقعی - که ممکن است به نتایج دیگری منجر شود- را بیان کند. او اعتقاد دارد برچسب‌ها مفیدند زیرا کارایی برچسب در این است که فاقد معنا و مفهوم مشخصی است که بتوان به وسیله آن مخاطب را مورد آزمایش قرار داد.
4- فرض و تصور پیش‌گیرانه
پارنتی معتقد است رسانه‌ها اغلب سیاست‌هایی که نیاز است مورد بررسی و مطالعه قرار گیرند را می‌پذیرند. این مسئله به دلیل گستره محدود و کلاسیک گفتمان یا محدودیت پارامترهای بحث است.          ادامه دارد...