پنجره فرصت؛ برای ایران یا اروپا؟

سیدجلال فیاضی
پس از اجلاس آرام نوامبر شورای حکام آژانس انرژی هسته‌ای که با مسکوت ماندن تلاش آمریکا و اروپا برای ارجاع پرونده ایران به شورای امنیت و عدم صدور قطعنامه علیه ایران خاتمه یافت. پیتر جینکز، نماینده دایم انگلیس در آژانس در بیانیه‌ای از جانب اتحادیه اروپایی اعلام کرد: ایران نباید این گونه تصور کند که پنجره فرصت در تمام شرایط برایش باز خواهد ماند!
پرسش جدی در برابر اظهارات نماینده انگلیسی اروپا آن است که نتایج اجلاس نوامبر، پنجره فرصت برای ایران است یا اروپا؟!
برای یافتن یک پاسخ منطقی برای این پرسش باید چند مولفه مهم را مورد تامل قرار داد:
1ـ روند تغییرات در پرونده ایران پس از اتخاذ دیپلماسی فعال و اتحاد و یک زبانی در کشور آغاز شد. در حالی که آمریکا و اروپا به روزنه‌های ناشی از اختلاف‌نظر در مقامات و قوای ایران برای پیشبرد اهداف خود دل بسته بودند، تحولات پس از انتخابات ریاست جمهوری وفاق و همدلی قابل تحسینی را در قوای کشور پدید آورد؛ به طوری که جهانیان تنها یک صدا از همه ارکان نظام و مردم شنیدند: فناوری هسته‌ای حق ماست و ما از حق ملت عقب نشینی نمی‌کنیم!
بنابراین توقف آژانس، ثمره دیپلماسی فعال ایران است نه لطف اروپایی‌ها.
2ـ پیشنهاد رئیس‌جمهور برای مشارکت هسته‌ای با دیگر کشورها،‌ روند اعتماد سازی ایران را وارد مرحله تازه‌ای کرد و افکار عمومی جهان به صداقت ایران در صلح‌آمیز بودن فعالیت‌های هسته‌ای این کشور بیش از گذشته واقف شد؛ بنابراین دستهای آمریکا و اروپا برای فضاسازی علیه ایران خالی‌تر از همیشه است.
3ـ پس از اجلاس سپتامبر، دور تازه‌ای از تلاشهای آمریکا برای رایزنی در جهت ایجاد اجماع علیه ایران آغاز شد. اما آمریکا با درهای بسته مواجه شد و از کشورهای قدرتمند و موثری همچون روسیه و چین دست خالی بازگشت.
4ـ بحران‌های داخلی کشورهای تروئیکای اروپا این واقعیت را فراروی مقامات این کشورها قرار داد که اروپا برخلاف تصور آنها، جزایر ثبات از منظر مسائل داخلی نیست که اروپا غافل از مسائل داخلی وارد بازیهای بیرونی شود که بازیگردان آن آمریکاست. سقوط شرودر در آلمان، بحران سیاسی بلر پس از رد لایحه ضد تروریسم و شورشهای عدالتخواهانه در فرانسه توجه مقامات اروپایی را به مسائل داخلی این کشورها معطوف کرده و دامنه بازیگری آنها را در صحنه‌های بین‌المللی محدودتر می‌کند.
بنابراین اوضاع آرام پس از اجلاس نوامبر آژانس، پنجره فرصت برای اروپاست با از بازی در میدان آمریکا خارج شود و با تداوم مذاکره سازنده با ایران و اصلاح ادبیات زورمندانه و فرا قانونی و پیوستن به مشارکت هسته‌ای با ایران در استمرار روند اعتماد سازی،‌ نقش واقعی و مستقل اروپا در تحولات جهانی را احیاء کند. اگر چه ایران نیز باید از این رویکرد مثبت برای تحکیم سیاست تغییرناپذیر خود برای دستیابی به فناوری صلح‌آمیز هسته‌ای بهره ببرد و تلاشهای گسترده‌ای را در جهت شفاف‌سازی و اعتماد سازی به کار بندد و امکان بررسی پرونده هسته‌ای ایران در حالت اضطرار را به نقطه پایان نزدیک کند.