تولید یک ائتلاف

ترجمه: سمیرا ضرغامی
شاید بنابر اعتقاد بسیاری از کارشناسان غربی با فروپاشی رژیم کمونیستی شوروی سابق، تسلط دولتمرادان کرملین بر بسیاری از مسایل سیاسی و همچنین کشورهای تحت پوشش آنها در منطقه کاهش یافته باشد، ولی بسیاری از صاحبنظران هم عقیده دارند که این تسلط به صورت یک قدرت پنهان ظاهر شده است. در حقیقت بعد از سال 1991 میلادی و پایان دوران کمونیستی، کشورهای غربی و بخصوص آمریکا و اتحادیه اروپا به نوعی در تلاش بودند تا حاکمیت خود را بر کشورهای آسیای میانه و قفقاز افزایش داده و یا از طریق الحاق کشورهای سابق کمونیستی مانند مجارستان، جمهوری چک، لهستان و چندین کشور دیگر به اتحادیه اروپا و ناتو، فرهنگ غربی را جایگزین سازند. به هر حال این نظریه غلط بود زیرا روسیه برای حفظ ساختارهای غربی خود، متحدان جدیدی در آسیا پیدا کرد که این بار کشورهای تحت سلطه مقامات کرملین نبودند، بلکه دولتهایی آزاد مانند ایران، چین و هند بودند که در برابر ائتلاف ژاپن – کره‌جنوبی از یک سو و ترکیه و رژیم صهیونیستی از سوی دیگر ظهور کرده‌اند.
این ائتلاف پنهان که در شرایط موجود با دشواری‌های بسیاری همراه بود به این معنی است که هنوز هم اعتراضات ضدآمریکایی در جهان ادامه دارد. البته رفتار منفعل و گاه آمریکایی‌ گونه پاکستان را نیز هستند که آمریکا قصد دارد تا این چهار کشور را تحت فشار قرار دهد، زیرا به نوعی هر کدام از این کشورها مخالفت گسترده‌ای با سیاستهای آمریکا داشته‌اند. از زمره این مخالفتها، می‌توان به اعتراض فزاینده به جنگ آمریکا در عراق و همچنین اعتراض به جنایات رژیم صهیونیستی در فلسطین اشغالی اشاره کرد. این در حالی است که ناظران سیاسی عقیده دارند که پس از دوران رکود جنگ سرد در دهه 80 میلادی بین بلوک شرق و غرب در حال حاضر روابط میان متحدان آمریکا و روسیه با یکدیگر بهبود یافته است، در عین حال برخی دیگر نیز می‌گویند که با تاکید روسیه، هند، چین و حتی جمهوری اسلامی ایران برای مبارزه جهانی با تروریسم، آنها اینک در صف متحدان کشورهای غربی قرار گرفته‌اند هر چند که با سیاستهای آنها مخالف هستند. برخی روابط میان هند و رژیم صهیونیستی را بسیار فراتر از حد تصور توصیف کرده و عقیده دارند که با افزایش همکاری‌های دیپلماتیک نظامی و اقتصادی در این عرصه، دیدگاه دولتمردان دهلی‌نو نیز اندکی تغییر یافته است ولی آنچه مسلم می‌باشد این شرط اساسی است که هر گونه زیاده‌طلبی و سلطه‌جویی از نظر این همگرایی رد شده است. به طور کلی این همگرایی از سوی آمریکا به عنوان امری خطرناک توصیف شده و اصولا استراتژی کنونی آمریکا بر پایه یک اصل بنیادی یعنی مبارزه با هر گونه ائتلافی همراه بوده است. در عین حال آمریکا بخصوص پس از آغاز دوران ریاست جمهوری جرج دبلیوبوش، سیاست ویژه و جنگ‌طلبانه‌ای را آغاز کرد. یکی از این موارد فرود هواپیمای جاسوسی آمریکا در هانیان چنین بوده است که در زمان خود یعنی حدود چهار سال قبل، باعث اعتراض گسترده مقامات پکن شد. از سوی دیگر اتهامات فزاینده آمریکا و برخی از متحدان غربی آن علیه جمهوری‌اسلامی ایران در خصوص تلاش برای دستیابی با سلاحهای اتمی و حمایت از تروریسم بین‌المللی، خشم متحدان اروپایی بوش را برانگیخته است به طوری که یکی از مجوزهای مذاکرات بوش و مقامات اتحادیه اروپا در خصوص مسایل مربوط به ایران بوده است. روسیه نیز از سوی آمریکا به عنوان کشوری بدون دموکراسی که به حقوق اولیه شهروندان خود اهمیتی نمی‌دهد توصیف شده است به طوری که سیاستگذاران آمریکایی طی نطقهای خود بارها از نقض حقوق بشر در روسیه انتقاد کرده‌اند.
در حال حاضر نیز دولت آمریکا،‌مذاکراتی را با چین برای تحت فشار قرار دادن کره شمالی و حل بحران اتمی این کشور آغاز کرده است و اصولا شرکت دادن روسیه و چین در مذاکرات 6 جانبه یکی از سیاستهای کلی آمریکا برای جلوگیری از همگرایی و همبستگی اساسی می‌باشد، زیرا دولتمردان آمریکایی عقیده دارند که شرکت این کشورها در مذاکرات مذکور باعث می‌شود تا جبهه جدیدی علیه سیاستهای آمریکا در آسیا به وجود نیاید و همین امر امنیتی ویژه برای کاخ سفید به وجود آورد.
ضربه زدن به امنیت اقتصادی آسیا
به نظر برخی از کارشناسان، دولت آمریکا در تلاش است تا از نظر اقتصادی به همگرایی موجود در روابط هند، روسیه، ایران و چین ضربه قابل ملاحظه‌ای وارد کند. این در حالی است که دولتمردان آمریکایی بارها اعلام کرده‌اند که پیوند اقتصادی بین کشورهای آسیایی و بخصوص میان دولتهای مذکور برای آمریکا خطرناک است این در حالی است که هند، چین و حتی روسیه روابط بسیار نزدیکی با ایران دارند. از سوی دیگر روابط تجاری موجود بین کشورهای هند، چین و روسیه نیز طی سالهای گذشته افزایش قابل توجهی یافته است.
جالب است بدانیم که روابط اقتصادی هند با روسیه حتی در دوره‌ای که اتحاد جماهیر شوروی پابرجا بود، حتی پیش از اعضای کومکو اتحاد اقتصادی بلوک شرق اروپا بود. روسیه از بزرگترین بازارهای هندی است و صنایع هسته‌ای هند بیشترین بهره را از روسها برده‌اند در صنایع فولاد و نیروگاهی هند، روسها جایگاهی مهم دارند.
در ضمن طی سالهای اخیر افزایش رشد اقتصادی چین باعث نگرانی فزاینده دولتهای غربی و بخصوص آمریکا شده است. چین در حال حاضر بزرگترین کارگاه صنعتی جهان محسوب می‌شود و نیاز این کشور برای وارد کردن مواد خام باعث شده تا متحدان غربی برای فراهم کردن موارد مورد نیاز با مشکلات بسیاری مواجع شوند. همچنین همکاری اقتصادی میان چین و روسیه بخصوص در بخش انرژی باعث افزایش نگرانی دولتهای صنعتی و بخصوص آمریکا شده است. در حال حاضر چین بخش کثیری از نفت و گاز مورد نیاز خود را از سیبری روسیه تامین می‌کند. با اتکا به این دیدگاه می‌توان دریافت که آمریکا در تلاش است تا از افزایش تحرکات ضدغربی در آسیا جلوگیری کند هر چند که تمامی نقشه‌های این کشور برای ایجاد غرب‌گرایی در این قاره پهناور نقش بر آب شده است. با این وجود دولتمردان آسیایی در تلاش هستند تا از طریق چین و روسیه جایگاه مهمی را در عرصه بین‌المللی به وجود آورند. این در حالی است که نقش گسترده جمهوری اسلامی ایران نیز در این میان بر همگان واضح و مبرهن است. البته در اتحادیه اروپا و همبستگی آسیایی ذکر این نکته قابل اهمیت است که اتحادیه اروپا نیز قصد دارد در سیاستهای کلی خود تغییراتی حاصل نماید و از سوی دیگر کشورهای عضو ناتو علی‌رغم تلاش همه‌جانبه آمریکا در تلاش هستند تا فصل جدیدی را در روابط خود با کشورهای هند، چین، روسیه و جمهوری اسلامی ایران آغاز کنند. در حالی که 4 سال از آغاز قرن 21 می‌گذرد و دولتمردان اروپایی به این نظریه اعتقاد دارند که توسل به زور نمی‌تواند گره‌گشای مشکلات آنها شود بلکه باید در سایه دیپلماسی تمامی معضلات را حل کرد. در نشست سران سن‌پترزبورگ میان روسیه و اتحادیه اروپا که در بهار 2004 برگزار شد طرفین در مورد ایجاد چهار منطقه اتحادیه اروپا – روسیه با یک فضای اقتصادی مشترک، یک فضای امنیتی مشترک و یک منطقه دفاع خارجی مشترک و همکاری بیشتر در پژوهشها و آموزش به توافق رسیدند.
در عین حال گفته می‌شود که آمریکا در این فرایند با فاصله زیادی عقب مانده است و در حال حاضر در تلاش است تا این فاصله را کاهش دهد. در هر صورت مقامات کاخ سفید با اجرای سیاستها و استراتژی‌های ویژه سیاسی، اقتصادی و نظامی در تلاش هستند تا ضربه فزاینده‌ای به روند موجود وارد آورند البته در این میان آنها سعی می‌کنند طوری به اجرای این نقشه‌ها بپردازند که هیچ اعتراضی به روش نورد استفاده آنها نشود. به هر حال آینده سیاسی جامعه بین‌المللی در گروی انجام استراتژیهای خاص با توجه به شرایط موجود می‌باشد و نقش جمهوری اسلامی ایران نیز در این میان بسیار فراتر از حد تصور می‌باشد، البته در این میان نفوذ آمریکا در کشورهای همسایه جمهوری اسلامی ایران را نباید فراموش کرد هر چند که گذشت زمان ثابت کرده است که دولتمردان کاخ سفید هر از گاهی در اجرای نقشه‌های خود ناکام می‌مانند.