دستاوردهاى فرهنگى و هنرى دولت خاتمى

محمدهادی محمدی
با سپرى شدن انتخابات دوم خرداد و متعاقب آن استقرار دولت آقاى خاتمى در شهریورماه سال 1376، نخستین انتظارى که تصور مى‌شد در بخش‌هاى گوناگون از جمله بخش فرهنگ رخ دهد، تحول و دگرگونى در مجموعه برنامه‌ها و عملکردهاى دولت بر مبناى دو محور اصلى یعنى قانون اساسى و برنامه‌هاى رئیس‌جمهور منتخب بود با اینکه در فضاى کلى کشور، شور و نشاط فوق‌العاده‌اى به وجود آمده بود و همه بحث‌ها و گفت‌و‌گوها بر مبناى تغییرات صورت گرفته در سطوح اجرایى قدرت و امیدها و انتظارات روزافزون نسبت به توانایى‌ها و قابلیت‌هاى دولت بود، با این حال به دلایل چندى برخى نخبگان و بازیگران میدان سیاست چشم‌انداز مثبتى را پیش‌بینى نمى‌کردند. اما چنانکه پیدا بود، باورمندان این نوع رویکرد دو دسته بودند.
نخست آنهایى که از منظر روشنفکرى و دگراندیشى به تحولات جارى مى‌نگریستند و اوضاع تاریخى، فرهنگى و تمدنى ایران را به همراه چالش‌هاى جهانى مد نظر قرار داده و با توجه به مجموع شرایط فرهنگى و سیاسى، جامعه ایران را فاقد شرایط راهیابى به افق‌هاى مثبت، خصوصاً در بخش فرهنگ و هنر ارزیابى مى‌کردند. این گروه از صاحبنظران و نخبگان، با ناباورى و ناامیدوارى، رشد شاخص‌هاى اصلى بخش فرهنگ را بسیار بعید دانسته و پیوسته ساختار بسته و استبداد زده جامعه ایران را شاهد مثال مى‌آوردند.
دسته دوم از منظرى دیگر و عمدتاً سیاسى به موضوع نظر داشتند. برخى از بازیگران سیاست و برخى از باورمندان دینى که به هر حال در اردوگاه سیاسى مخالف دولت کنونى بودند، اعتقاد داشتند با برنامه‌هاى رئیس‌جمهور، انتخاب‌ها و انتصاب‌هاى صورت گرفته در بخش مدیران اجرایى دستگاههاى فرهنگى و همچنین فضاى کلى متفاوت با گذشته، امید و انتظارى به بهبود اوضاع فرهنگى کشور و اصلاح امور نمى‌رود. برخلاف دسته نخست، این گروه با استفاده از ابزار تبلیغاتى پرحجم و همچنین بهره‌مندى از نفوذ رسانه‌اى و نفوذ ویژه در محافل اثرگذار و تصمیم‌ساز، دامنه مباحث و انتقادهاى خود را گسترش داده و به مجادلات و تنازعات حاد و بحران‌ساز تبدیل کردند.
حرکت دولت در جاده باریک میان این دو نوع رویکرد مخالف که در مبانى اصلى مخالفت خود ـ یعنى ناکارآمدى و بى‌حاصلى تلاش‌هاى دولت در بخش فرهنگ ـ اشتراک نظر داشتند، بسیار ظریف و حساس به نظر مى‌رسید. با این وجود، دولتى که با پشتوانه عظیم مردمى و حمایت رهبرى آغاز به کار کرده بود، نمى‌توانست از حرکت باز ایستد و از ناملایمات و موانع و چالش‌هاى پیش رو به هراس افتد.
اکنون که کارنامه دولت در این سال‌هاى سپرى شده پیش روى ما قرار گرفته است. ارزیابى و داورى درباره پیش‌بینى‌ها و دیدگاه‌هاى دو گروه پیش‌گفته، آسان‌تر شده و مى‌توان با برداشتى کلى، درستى یا نادرستى آن دیدگاهها را، به قضاوت نشست.
قابل ذکر است که رویکرد بررسى حاضر، توصیفى و مقایسه‌اى است و به عمد از طرح مباحث فراتوصیفى، با هدف ارائه چارچوب کلى از عملکردها و فعالیت‌هاى دولت ـ در بخش فرهنگ و هنر ـ اجتناب شده است.
بخش فرهنگ و هنر در تعاریف مرسوم نظام برنامه‌ریزى کشور، شامل فعالیت‌هایى نظیر کتاب و کتابخوانى، سینما، تئاتر، موسیقى، هنرهاى تجسمى، مطبوعات و از این قبیل امور است. در این بررسى به منظور ارائه چشم‌انداز کلى از وضعیت عملکردى هر یک از این فعالیت‌ها، ابتدا شاخص‌هاى اصلى کمى هر یک ـ بر مبناى آمار رسمى و مستندات موجود ـ مطرح و سپس ضمن بررسى مقایسه‌اى با برخى آمارهاى موجود و متغیرهاى وابسته، تحلیل و بررسى شده است.
1ـ بررسى وضع گذشته
بخش فرهنگ، از نقطه نظر جایگاه و اهمیت، وضعیت چندان مطلوبى در دولت‌هاى گذشته نیافته بود. توجه برنامه‌ریزان و سیاست‌گذاران به این بخش، على رغم آن که در اعلام برنامه‌ها و سیاست‌ها با اهمیت تلقى مى‌شد، چندان حمایت‌گرایانه نبوده است.
به دلیل نگاه تنگ اقتصادمحور و تسلط رویکرد صنعتى ـ تجارى در دستگاههاى برنامه‌ریز، به ویژه سازمان برنامه و بودجه ـ این بخش همواره اصطلاحاً سربار محسوب شده و توجه بایسته‌اى به توسعه این بخش نمى‌شد. در حالى که مطالعات متعدد در کشورهاى توسعه یافته و برخى از کشورهاى در حال توسعه نشان مى‌دهند که شاخص‌هاى فرهنگى در آن کشورها، از رشد نسبتاً مطلوبى برخوردار بوده و نگاه همه جانبه و جامع‌الاطرافى به جایگاه بخش‌هاى مختلف اجتماعى ـ اقتصادى و فرهنگى مى‌شده است.
اما در ایران، علاوه بر مشکلات پیش‌گفته، تعدد و تنوع پرشمار متولیان امور فرهنگى کشور ـ که طبعاً بخش‌هاى مهمى از بودجه را به خود جذب مى‌کرده‌اند ـ و از سویى نیز حسابرسى شایان توجهى از عملکرد آنها نمى‌شده است، سبب چندگونگى و ناهمسانى سیاست‌ها و برنامه‌ها و به عبارت دیگر نابسامانى مدیریتى در این بخش بوده که بیشتر به ناپایدارى و تزلزل استراتژى‌ها و سیاست‌هاى کلى نظام منجر مى‌شده است. پاره‌اى از نهادها و دستگاه‌هاى نظارتى نیز از آنجا که نظامى هماهنگ براى نظارت و ارزیابى دقیق و علمى فعالیت‌ها و عملکردها تدوین نکرده بودند، از وظایف اصلى خویش نیز بازماندند و گاه به حواشى برنامه‌ها بیشتر توجه مى‌کردند تا به اصل و اساس آنها.
با این وجود، نمى‌توان منکر پاره‌اى از خدمات دولت‌هاى ماقبل ـ حداقل در بخش‌هایى از امور فرهنگى و هنرى شد. در زمینه سینما، کتاب و تئاتر تا حدودى پیشرفت‌هایى صورت گرفته بود. اما عدم کامیابى نسبى دولت در بخش‌هاى دیگر برجسته‌تر مى‌نمود و متولیان امور انگیزه و جانمایه مطلوبى براى تحرک و پویایى بیشتر در این بخش‌ها نداشتند. جدول شماره یک، تا حدودى نشانگر وضعیت کلى بخش فرهنگ در سال‌هاى پس از انقلاب تا قبل از استقرار دولت آقاى خاتمى است.
چنانکه ملاحظه مى‌شود از میان مهمترین شاخص‌هاى بخش فرهنگ، فقط در بخش سینما آن هم در سال پایانى این بررسى، رشد منفى مشاهده مى‌شود و در سایر فعالیت‌ها، نسبت به سال‌هاى اولیه انقلاب، رشد نسبى قابل ملاحظه‌اى مشهود است.
تغییرات مشاهده شده گرچه ناشى از چند دسته عامل اجتماعى، جمعیتى و فرهنگى بوده و به دلایل مختلف نمى‌توانسته است چوگلى منفى داشته باشد، با این حال به نظر مى‌رسد چنانچه دولت‌هاى مستقر توجه بیشترى نشان مى‌دادند بخش فرهنگ از میزان رشد به مراتب بالاترى برخوردار مى‌شد در حالى که هیچگونه فشار و مخالفتى هم در برابر برنامه‌هاى دولت وجود نداشته و یا فشارهاى وارده کمتر از آن حدى بود که دولت را ناچار به عقب‌نشینى و عدول از برنامه‌هاى اعلام شده خود نماید.
لازم به ذکر است میانگین رشد شاخص‌هاى سینما در سال‌هاى مابین 62 تا 72 که دوران افتخارآمیز و موفق سینماى ایران بود، از میانگین سال‌هاى بعد بیشتر بوده است. بسیارى از صاحبنظران هم اکنون وضعیت سینماى ایران را حاد و بحرانى تلقى مى‌کنند و اعتقاد دارند اگر بر مبناى سیاست‌هاى سال‌هاى اوج سینماى پس از انقلاب فعالیت‌ها تداوم داشت. وضعیت سینما به مراتب بهتر از اکنون بود. در بخش‌هاى بعدى این بررسى، به این موضوع بیشتر پرداخته خواهد شد.
2ـ بررسى وضع موجود
از نیمه دوم سال 1376 تا پایان سال 1382 نزدیک به 6 سال مى‌گذرد. آقاى خاتمى دوبار دولت تشکیل داده و برنامه‌هاى نسبتاً یکسانى را پى گرفته و فضاى کلى اجتماعى نیز تفاوت چندانى با قبل نداشته است. علاوه بر جنبه‌هایى از توسعه‌یافتگى سیاسى و تا حدودى فرهنگى، بى‌تردید در همه بخش‌ها فعالیت‌هاى قابل توجهى صورت گرفته و آمار منابع جهانى و منابع مستقل نیز دستاوردها را انکار نمى‌کنند. با این حال ممکن است به دلیل ماهیت تخصصى و فنى و برخوردارى از زبان علمى و ریاضى بیان عملکردها، رویکرد مثبتى نزد افکار عمومى برانگیخته نشده باشد.
مسلماً دریافت اینگونه بیان‌ها براى عموم شهروندان اعم از روشنفکر و غیر روشنفکر به سهولتى که یک متخصص و آماردان درک مى‌کند نیست. چنین است که حتى على رغم گزارش‌هاى کارشناسى منابع مستقل، همچنان نوعى سپر دفاعى در برابر اینگونه گزارش‌ها قرار مى‌گیرد و نوعى باورناپذیرى و مقاومت تاریخى ظهور و بروز پیدا مى‌کند. در هر صورت غرض، ضرورت اتخاذ رویکردى تسهیل شده و متعادل‌کننده بین گزارش‌هاى فنى و تخصصى و میزان هاضمه اجتماعى از درک مفاهیم و پیام‌هاى آن گزارش‌هاست. در این بررسى سعى مى‌شود این نوع رویکرد تا حد امکان پى گرفته شود.
آنچه در ادامه این گزارش توصیف مى‌شود، داده‌هاى آمارى موجود درباره 7 فعالیت فرهنگى است که دولت آقاى خاتمى در سال‌هاى بین 1376 تا 1382 انجام داده است. این 7 فعالیت عبارتند از:
1ـ2ـ فعالیت‌هاى مذهبى
2ـ2ـ کتاب و کتابخوانى
3ـ2ـ موسیقى
4ـ2ـ تئاتر
5ـ2ـ سینما
6ـ2ـ مطبوعات
7ـ2ـ مؤسسه‌هاى فرهنگى و هنرى غیر دولتى
1ـ2ـ فعالیت‌هاى مذهبى
فعالیت‌هاى مذهبى که عمدتاً در قالب نمایشگاه‌هاى ملى و بین‌المللى قرآن کریم و کانون‌هاى فرهنگى و هنرى مساجد انجام مى‌پذیرد در سال‌هاى پس از دوم خرداد 76 ازمیزان رشد قابل توجهى برخوردار بوده‌اند.
این فعالیت‌ها از سویى مبین توجه و امعان نظر دولت به ارزش‌هاى دینى و اسلامى است و از سوى دیگر نشان‌دهنده نیاز وسیعى است که جامعه اسلامى ایران به فعالیت‌هایى با موضوع و صبغه دینى دارد. پژوهش‌هاى مختلفى در سطح کشور در زمینه نیازسنجى فعالیت‌هاى فرهنگى و هنرى انجام یافته است که در اغلب موارد، فعالیت‌هاى دینى و قرآنى در رأس نیازهاى پاسخگویان قرار داشته است. وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى در سال‌هاى اخیر با درک این نیاز، تلاش داشته است فعالیت‌هایى را سامان بدهد که عطش موجود در جامعه را تا حد امکان فرونشاند.
تعداد نمایشگاه‌هاى قرآنى، چنانکه ملاحظه مى‌شود، از رقم 5 نمایشگاه در سال‌هاى 75 و 76 به رقم 19 نمایشگاه در سال 82 رشد یافته است. میزان رشد این نوع فعالیت در دولت آقاى خاتمى، 280 درصد بوده است که نشانگر توجه جدى دولت به مطرح ساختن ارزش‌هاى دینى و قرآنى است.
استقبال بى‌نظیر و باشکوه مردم مسلمان ایران از نمایشگاه‌هاى قرآنى که عمدتاً مصادف با ایام و لیالى ماه مبارک رمضان بوده است در بردارنده این پیام ضمنى است که دولت با درک نیازهاى واقعى مردم، برنامه‌ریزى شایسته‌اى براى گسترش مفاهیم و ارزش‌هاى قرآنى و دینى انجام داده است.
در زمینه تعداد کانون‌هاى مساجد که زیرنظر و با حمایت وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى فعالیت مى‌کنند، چنانکه ملاحظه مى‌شود از رقم 603 کانون در سال 75 به رقم 1500 کانون (بیش از دو برابر) در سال 82 رسیده است.
میزان رشد تعداد کانون‌ها در سال 82 نسبت به سال 75 برابر 149 درصد است که رقم قابل ملاحظه‌اى است و پیدا است که دولت عزم جدى در ایجاد و حمایت از نهادهاى دینى دارد.
تعداد اعضاى کانون‌هاى مساجد از رقم حدود 132 هزار نفر در سال 75 به حدود 434 هزار نفر در سال 82 رسیده و میزان رشد 228 درصدى را طى کرده است. رشد صعودى تعداد اعضاى کانون‌ها، نشانگر علاقه و اعتماد مردم و به ویژه جوانان به برنامه‌هاى دولت در زمینه‌هاى مذهبى است. مهمترین وجه فعالیت‌هاى مذهبى دولت در این زمینه، پرهیز از تبلیغات و هیاهوهاى سیاسى است.
در اختیار داشتن افکار پاک و خالصانه قریب به نیم میلیون نفر از جوانان علاقه‌مند و پرانگیزه، سرمایه بزرگى است و دولت توانسته با رعایت حرمت انسانى و اصول اسلامى، این سرمایه عظیم را حفظ و نگهدارى نموده و خدشه‌اى به آن وارد نسازد.
2-2- کتاب و کتابخوانى
گرچه در سال‌هاى پس از انقلاب تلاش‌هاى مختلفى انجام گرفته بود تا فرهنگ کتاب و کتابخوانى در جامعه جایگاه مطلوبى به دست آورد، اما به دلایل مختلف این تلاش‌ها به مرحله مطلوب نرسید و همچنان خلأهاى وسیعى در این زمینه قابل مشاهده بود. با این حال، دولت آقاى خاتمى از ابتداى استقرار خود، توجه ویژه‌اى به این امر نموده و تحول نسبتاً قابل توجهى در این عرصه به وجود آورده است.
در زمینه عناوین کتاب‌هاى منتشر شده در سال‌هاى اخیر، دولت توانسته است رشد این شاخص را به رقم 152 درصد نسبت به سال 1375 برساند. به طورى که در سال 82 در مجموع 36‎/725 کتاب امکان نشر یافتند در حالى که در سال 75 این رقم به 15 هزار عنوان هم نمى‌رسید. فضاى نسبتاً باز فرهنگى و مبتنى بر نگرش اصولى دولت به مقولات فرهنگى و از جمله کتاب در این سال‌ها، زمینه‌اى فراهم کرده است تا نویسندگان و صاحبان افکار و اندیشه‌هاى بشرى ملاحظات نظرى و فکرى خود را از طریق چاپ کتاب به جامعه کتابخوان عرضه نمایند.
با اینکه در سال‌هاى پس از انقلاب تعداد عناوین کتاب رشد قابل ملاحظه‌اى داشته است، اما در زمینه شمارگان کتاب همچنان در ایران با چالش‌ها و محدودیت‌هاى فرهنگى قابل ملاحظه‌اى مواجه هستیم. به طورى که آمارهاى منتشر شده وزارت ارشاد نشان مى‌دهد در سال 1375 به طور میانگین هر کتاب 5550 نسخه انتشار مى‌یافته درحالى که در سال 1382 این رقم به 4770 نسخه رسیده است که نشانگر کمتر شدن میانگین تیراژ کتاب‌ها به میزان 16‎/35 درصد در سال‌هاى اخیر است. با این وجود، در مجموع با توجه به افزایش تعداد کتاب‌هاى منتشر شده، تیراژ کتاب‌ها روند افزایشى داشته و به رشد 116 درصدى رسیده است.
کتابخانه‌هاى عمومى نیز از میزان رشد قابل ملاحظه‌اى در سال‌هاى اخیر برخوردار بوده‌اند. همان‌گونه که در نمودار دیده مى‌شود منحنى رشد کتابخانه‌هاى عمومى روند افزایشى را نشان مى‌دهد. در سال 82 تعداد کتابخانه‌هاى عمومى 1557 باب بوده در حالى که در سال 1375 فقط 1047 کتابخانه عمومى در کشور فعالیت مى‌کرده‌اند. میزان رشد کتابخانه‌ها در سال 82 نسبت به سال 75 برابر 48 درصد بوده است. این میزان رشد با توجه به محدودیت اعتبارات و امکانات توسعه فضاهاى فیزیکى در اغلب نقاط کشور، قابل ملاحظه بوده و نشان از جهت‌گیرى‌هاى اساسى دولت در زمینه گسترش فرهنگ عمومى و ارتقاى آن دارد. برنامه‌اى که آقاى خاتمى پیوسته پیرامون آن سخن گفته و در معرض افکار عمومى قرار گرفته است.
از جمله فعالیت‌هاى قابل توجه دولت در زمینه شاخص‌هاى فرهنگى افزایش تعداد ناشران کتاب در کشور است. رشد 189 درصدى تعداد ناشران در سال 82 نسبت به سال 75 نشانگر تحول جدى در این زمینه است. در سال 75 تعداد ناشران کشور بالغ بر 2195 بود، این رقم به ترتیب در سال‌هاى 76، 80 و 82 عبارت بوده است از 2762، 5545 و 6360 ناشر.
2-3- موسیقى
گسترش و توسعه فعالیت‌هاى فرهنگى و هنرى از جمله برنامه‌هاى دولت آقاى خاتمى بود که بر اساس نیاز جامعه به ویژه نیاز روزافزون جوانان مى‌بایستى روند تحول جدى را طى نموده و برنامه‌ریزى‌هاى مناسبى صورت پذیرد. یافته‌هاى آمارى موجود نشانگر، تحول قابل ملاحظه‌اى در این زمینه است. ابتدا به شاخص‌هاى عملکرد موسیقى پرداخته مى‌شود:
به طورى که ملاحظه مى‌شود در سال 75 فقط 111 عنوان نوار موسیقى تولید شده بود و این رقم در سال‌هاى بعد که دولت آقاى خاتمى استقرار یافت رشد قابل توجهى پیدا کرد. در سال 1376 این رقم به 253، در سال 80 به 304 و در سال 82 به 428 عنوان رسید. میزان رشد عناوین نوارهاى موسیقى تولید شده در سال 82 نسبت به سال 75، در مجموع 285 درصد بوده است.
در زمینه شمارگان نوارهاى موسیقى تولید شده، میزان رشد افزایش بسیارى یافته است. در سال 75 در مجموع 4‎/440‎/000 نسخه نوار موسیقى تولید شده بود ولى این رقم در سال 1382 به 42‎/800‎/000 نوار رسید که میزان رشد 863 درصدى را نشان مى‌دهد. این رقم بیشتر نشانگر گسترش بازار مصرف کالاى موسیقى و نیز تنوع تولید انواع موسیقى در جامعه است.
چنانکه مى‌دانیم عرضه‌کنندگان موسیقى در کشور فقط تولیدکنندگان داخلى نیستند که از مراکز دولتى و وابسته به حکومت مجوز کسب کنند، بلکه به هر صورت رسانه‌هاى فراگیر (مانند ماهواره) و نیز عرضه‌کنندگان قاچاق کالاى موسیقى تا حدود زیادى در این عرصه فعال هستند، با این حال افزایش تیراژ (شمارگان) موسیقى رسمى، حاکى از برآورده شدن نیاز جامعه از طریق موسیقى‌هاى مجاز و رسمى است. از این نقطه نظر مى‌توان عملکرد دولت را مثبت ارزیابى کرد. البته قابل ذکر است که سال 80 بیشترین تیراژ موسیقى را در سال‌هاى اخیر به خود اختصاص داده و به رقم 48‎/630‎/000 رسیده بود و به دلایلى که عمدتاً مى‌توان به تحولات اجتماعى و سیاسى توجه کرد، در سال 82، روند کاهش را پیموده است.
2-4- تئاتر
فعالیت هنرى دیگرى که در سال‌هاى اخیر مورد توجه دولت قرار گرفت و دستاوردهاى مهمى را در پى داشت، فعالیت‌هایى در زمینه تئاتر و هنرهاى نمایشى بود که مى‌توان از جمله شاخص‌ترین فعالیت‌ها و اقدامات دولت در طى این سال‌ها دانست.
برابر اطلاعات موجود در جدول، در سال 1375 در کشور 854 عنوان نمایش تولید شده بود. این رقم در سال بعد ـ در ابتداى استقرار دولت آقاى خاتمى با کاهش اولیه به 676 و در سال 1380 به 4056 رسید و در سال 1382 به 3354 عنوان کاهش یافت. میزان رشد عناوین نمایش‌هاى تولید شده در سال 82 نسبت به سال 75، 292 درصد بوده است.
اما چنانکه ملاحظه مى‌شود در مقطع سال 82 تولید تئاتر نسبت به سال 80 کاهش 83 درصدى یافت. دلایل این کاهش چندان روشن نیست، اما نمى‌تواند بى‌ارتباط با چالش‌هاى فرهنگى سال‌هاى اخیر باشد.
از نقطه نظر دفعات اجراى نمایش، نمایش‌هاى اجرا شده در سطح کشور از روند افزایشى برخوردار بوده و مخاطبان بیشترى را تحت پوشش قرار دادند. رشد 990 درصدى دفعات اجراى نمایش در سال 82 نسبت به سال 75 گویاى موفقیت کم‌نظیر دولت در سال‌هاى اخیر است. به نظر مى‌رسد تنوع موضوعات، مدیریت کارآمد و هوشمند و نیز تعامل مثبت با هنرمندان عرصه هنرهاى نمایشى، دلایل اصلى موفقیت دولت در این زمینه بوده‌اند.
2-5- سینما
پس از پیروزى انقلاب اسلامى در ربع قرن پیش، نخستین حوزه فعالیت هنرى که مورد چالش قرار گرفت سینما بود. به طورى که انتظار مى‌رفت سینما تعطیل شده و پس از اتخاذ برنامه‌ها و سیاست‌هاى منطبق با آرمان‌ها و ارزش‌هاى انقلاب؛ دوباره به فعالیت خود ادامه دهد. به هر صورت این رویکرد که عده‌اى به طور جدى به دنبال آن بودند صورت وقوع نیافت و سینما ـ با همه موانع و مشکلاتى که با آن روبرو بود ـ به کار خود ادامه داد. در سال 1362، دولت رویکرد نوینى را در این زمینه اتخاذ کرد.
انتصاب مدیران جدید سینما که اعتقاد عمیقى به توانایى‌ها و قابلیت‌هاى سینما داشته و از سوى دیگر خود در سال‌هاى قبل درگیر برخى از فرایندهاى تولید آن بودند و از زوایا و مسائل آن آگاهى داشتند، این رویکرد نوین را آشکار ساخت و بر اثر سیاست‌ها، اقدامات و فعالیت‌هاى این مدیران، سینما در ایران شکوفا شد و روند شکوفایى خود را در سال‌هاى بعد نیز ادامه داد. در سال 1375 که مدیران جدید با رویکردهاى متفاوت بر سر کار بودند، وضعیت سینما از نقطه نظر شاخص‌ها، چندان برجسته و قابل توجه نبود. استقرار دولت جدید در سال 76 و گسترش فضاى فرهنگى، رونق دوباره‌اى به سینما بخشید و هنرمندان سینما توانستند به گونه‌اى مطلوب‌تر آثار خود را به مخاطبان عرضه کنند.
به طورى که مشخص است تعداد عناوین فیلم‌هاى سینمایى تولید شده در سال‌هاى اخیر از روند افزایش مطلوبى برخوردار بوده و از رقم 41 عنوان در سال 75 به رقم 77 عنوان در سال 82 رسیده است. میزان رشد در سال 82 نسبت به سال 75، 87 درصد است که نشانگر تحول جدى در این زمینه است.
در زمینه سالن‌هاى سینما که همواره مورد بحث و جدل بسیارى در ایران بوده است، رشد چندان قابل ملاحظه‌اى دیده نمى‌شود و کشور ما همچنان از این نظر با کمبودهاى فراوانى مواجه است. از سویى قوانین، بخشنامه‌ها و مصوبات در این باره هنوز به مرحله اجرا در نیامده و از سوى دیگر متولى اصلى اجراى قوانین موجود نیز مشخص نیست. به نظر مى‌رسد اختلاف نظرهاى اساسى در طرز تلقى مدیران مختلف حوزه‌هاى فرهنگى و اجتماعى به ویژه شهردارى‌ها و دستگاه‌هاى ذیربط در وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى درباره ساخت سالن‌هاى سینما وجود دارد که امید به رفع موانع بسیار زیاد است.
سینما یک وجه دیگر هم دارد. وجه بیرونى که در قالب شرکت در جشنواره‌ها و فستیوال‌هاى بین‌المللى ظاهر مى‌شود. سینماى ایران در زمینه حضور بین‌المللى و جوایز دریافتى در سال‌هاى اخیر به طور چشمگیرى به موفقیت‌هاى خود افزوده است.
ملاحظه مى‌شود که 25 جایزه بین‌المللى در سال 75 نصیب سینماى ایران شده بود. این رقم در سال 82 به 87 رسید که نشانگر رشد 248 درصدى آن است. در عین حال وضعیت سینماى ایران از این نقطه نظر در سال 80 مطلوبتر بوده است و تعداد جوایز دریافتى در این سال 92 جایزه را شامل مى‌شده است.
2-6- مطبوعات
گسترش اطلاع‌رسانى از طریق رسانه‌هاى ارتباط جمعى که مطبوعات از جمله مهمترین اجزاى آن هستند، این فرصت را فراهم مى‌کرده است تا بین دولت و ملت رابطه تعاملى بهترى ایجاد شود و به مثابه رکن چهارم دموکراسى، نقش مؤثرى در فرایندهاى اجتماعى و فرهنگى ایفا کنند. مطبوعات از صبح دم انقلاب اسلامى همواره مورد توجه دولت‌هاى مستقر قرار داشته و به نسبت موقعیت و شرایط تاریخى، نقش‌هاى مختلفى را ایفا مى‌کردند.
در سال‌هاى قبل از دوم خرداد 76 مطبوعات ـ على رغم رویکرد مثبتى که اغلب مسئولان داشتند ـ چندان رونقى نداشت. آمارهاى وضع گذشته فرهنگ، در بخش‌هاى اولیه این گزارش آمده است. مقایسه بین سال‌هاى 76 تا 82 و سال‌هاى ما قبل نشانگر آن است که در سال‌هاى اخیر مطبوعات گسترش بسیارى یافته و نقش‌هاى بسیار فعال‌ترى پذیرفته‌اند.
پیداست که فضاى نسبتاً باز اجتماعى و سیاسى پس از دوم خرداد 76 سبب شده است بسیارى از علاقه‌مندان فعالیت در حوزه مطبوعات به این عرصه رو آورند و بدین‌سان در فرایند فرهنگ‌سازى با دولت مشارکت و همیارى کنند. از نظر شمارگان مطبوعات وضع تا حدودى مشابه است و وضع تیراژ مطبوعات بهبود چشمگیرى پیدا کرده است. شمارگان سالانه مطبوعات کشور در سال 75 برابر بوده است با حدود 828 میلیون نسخه. این رقم به ترتیب در سال‌هاى 76، 80 و 82 عبارت بوده است از 965 میلیون، 1‎/185 میلیارد و 1‎/264 میلیارد نسخه. بنابراین، داده‌ها حاکى از رشد تیراژ مطبوعات سال 82 نسبت به سال 75 برابر 52 درصد است.
2-7- مؤسسه‌هاى فرهنگى و هنرى غیر دولتى (NGO)
وضعیت ایجاد مؤسسه‌هاى فرهنگى، هنرى غیر دولتى که اصطلاحاً به عنوان NGO معروف هستند به مراتب بهتر از سایر حوزه‌ها است. در سال 75 فقط 36 مؤسسه فرهنگى هنرى از ارشاد مجوز فعالیت دریافت کرده بودند، در حالى که در سال 82 این رقم به 2815 مؤسسه رسید که رشد چشمگیر 7719 درصدى را نشان مى‌دهد.
توجه به ایجاد سازمان‌هاى مردمى که خواهان نقش بیشتر در سازندگى و سامان بخشى به موقعیت فرهنگى، هنرى کشور ایران هستند، از جمله برنامه‌هاى دولت پاسخگوى آقاى خاتمى بوده است که بى‌تردید به موفقیت‌هاى کم‌نظیرى دست یافته است.