رأی دادگاه لاهه علیه اسرائیل

گروه بین‌الملل – بهروز بیهقی
صدور حکم دادگاه بین‌المللی لاهه مبنی بر غیرقانونی بودن دیوار حایل با استقبال گسترده در سطح منطقه و جهان مواجه شد، به گونه‌ای که به نوشته برخی رسانه‌ها، از زمان پیدایش رژیم صهیونیستی در 58 سال گذشته، قاطع‌ترین حکم دادگاه بین‌المللی لاهه در مورد یک واقعه، صدور همین حکم علیه اسرائیل می‌باشد. جهان عرب به ویژه گروههای فلسطینی با خوشحالی و شعف از آن استقبال و این حکم را پیروزی بزرگی برای مبارزات فلسطینی‌ها در سطح جهان اعلام کردند، سایر کشورها و قدرتهای جهانی نظیر اتحادیه اروپا و روسیه نیز از این حکم استقبال کردند و تنها دو کشور جهان آمریکا و اسرائیل نسبت به آن واکنش منفس و خشمگینانه از خود بروز دادند.
واکنش جهان عرب
به گزارش (ایسنا) به نقل از خبرگزاری قطر، احمد قریع، نخست‌وزیر تشکیلات خودگران با استقبال از این حکم اظهار داشت: تصمیم نهایی دادگاه بین‌المللی لاهه به عنوان یک سیلی واقعی به صورت تمام نژادپرستان تلقی می‌شود. جنبش حماسی هم این حکم را اقدام مثبتی در جهت پایان دادن به قسمتی از ستم‌هایی که در حق مردم فلسطین اعمال شد دانست. از سوی دیگر نبیل ابوردینه، مشاور یاسر عرفات نیز با استقبال از حکم دادگاه لاهه تصریح کرد: محکوم کردن سیاست‌های اسرائیل در ساخت دیوار حایل و صدور حکم تخریب این دیوار به عنوان یک پیروزی بزرگ برای قانون بین‌المللی جهان محسوب می‌شود. اردن نیز با استقبال از حکم صادره و دادگاه بین‌المللی لاهه اعلام کرد: با توجه به صدور حکم غیرقانونی بودن این دیوار، دیوار حایل باید هرچه سریعتر منهدم شود. شورای همکاری خلیج‌فارس نیز این حکم را واقعه تاریخی بزرگی خواند زیرا بزرگترین مرجع قانونی بین‌المللی جهان آن را صادر کرده است.
اتحادیه عرب نیز از این حکم استقبال کرد و آن پیروزی قانون بین‌المللی جهان و اصول و مبادی حق و عدالت تلقی می‌شود.
اروپا و روسیه استقبال کردند
روسیه نیز با استقبال از حکم دادگاه بین‌المللی لاهه مبنی بر غیرقانونی بودن دیوار حایل اعلام کرد: ما از این حکم صادره استقبال می‌کنیم و آن را محترم می‌شماریم؛ زیرا این حکم از بزرگترین مرجع قانونی بین‌المللی صادر شده است.
سخنگوی کمیسیون اروپایی نیز بیان داشت: به نظر می‌رسد که رأی دادگاه، دیدگاه اتحادیه اروپا را مبنی بر اینکه دیوار حایل غیرقانونی است، تأیید کرد و از اسرائیلی‌ها می‌خواهد تا این دیوار را از مناطق اشغالی جابجا کنند.
وزارت امور خارجه فرانسه نیز با انتشار بیانیه‌ای اعلام کرد: رأی دادگاه لاهه الزام‌آور نیست.
فرانسه سند منتشر شده از سوی دادگاه را بررسی می‌کند و با شرکای اروپایی‌اش در این زمینه مشورت خواهد کرد.
خاویر سولانا، هماهنگ‌کننده ارشد اتحادیه اروپا در امور سیاسی خارجی نیز در ارزیابی حکم دادگاه بین‌المللی لاهه اظهار داشت: اتحادیه اروپا با دقت تمام این حکم را که غیرقانونی بودن دیوار حایل را تأیید می‌کند، به بررسی خواهد گذاشت.
احتیاط در سازمان ملل!
اما سخنگوی کوفی‌عنان از ارائه هرگونه اظهارنظری در این زمینه خودداری کرد و گفت: مجمع عمومی سازمان ملل باید اقدامات لازم جهت به اجرا گذاشتن این حکم صادره از دادگاه بین‌المللی لاهه را به بررسی گذارد.
میهنیا موتوک، رئیس رومانیایی شورای امنیت نیز در ارزیابی حکم صادره دادگاه لاهه اظهار داشت: اعضای شورای امنیت تا کنون برای انجام اقداماتی در آینده مربوط به حکم صادره دادگاه بین‌المللی لاهه تصمیم‌گیری انجام نداده‌اند. وی تصریح کرد: بسیار زود است که هم‌اکنون اقداماتی در جهت منهدم ساختن دیوار حایل اتخاذ کنیم؛ زیرا اعضای این شورا برای عملی کردن این حکم نیاز به گزارش کامل حکم صادره دارند و تاکنون این گزارش به صورت کامل به دست ما نرسیده است.
آمریکا ناخرسند، اسرائیل خشمگین!
اما علیرغم استقبال کشورهای مختلف جهان از رأی دادگاه لاهه‌، آمریکا و اسرائیل مخالفت خود را با رأی این دادگاه اعلام کردند. آریل شارون درباره این حکم اظهارنظری نکرد اما سخنگوی وی گفت: حکم دادگاه غیرعادلانه است و جای خود را در زباله‌دان تاریخ پیدا می‌کند. به گزارش (ایسنا) به نقل از روزنامه هاآرتص، کالین پاول، وزیر امور خارجه آمریکا اظهار داشت: روی آوردن سازمان ملل به دادگاه لاهه نامناسب بود و حکم دادگاه درباره غیرقانونی بودن دیوار حایل، امری الزام‌آور نیست. پاول تأکید کرد: واشنگتن از مسیر ساخت دیوار حایل راضی نیست، اما اسرائیل نسبت به موضع آمریکا حساس است. اسرائیل نباید از این دیوار برای تعیین کردن مرزهای دائمی‌اش استفاده کند.
در همین حال هیلاری کلینتون و چارلز شومر، از سناتورهای نیویورک به همراه سفیر اسرائیل در اعتراض به این حکم در مقابل مقر سازمان ملل تجمع کردند.
ریچارد بوچر سخنگوی وزارت امور خارجه آمریکا نیز اظهار داشت: به عقیده ما اکنون نیازی به اقدام مجمع عمومی سازمان ملل درخصوص رأی دادگاه لاهه نیست.
اسکات مک‌کلان، سخنگوی کاخ‌سفید نیز بیان داشت، به عقیده ما این رأی چارچوب مناسبی برای حل یک مشکل سیاسی نیست.
جان‌کری، نامزد دموکرات‌ها در انتخابات ریاست جمهوری آمریکا درباره این حکم بیان داشت: از تصمیم دادگاه ناراضی هستم. دیوار حایل اسرائیل اقدام قانونی در جهت نیازهای امنیتی و دفاعی در برابر حملات تروریستی می‌باشد. وزیر امور خارجه اسرائیل هم گفت: اسرائیل از واشنگتن خواهد خواست تا از نفوذ خود برای جلوگیری از تصویب هرگونه قطعنامه‌ای در شورای امنیت در مورد حکم اخیر دادگاه لاهه درباره برچیدن دیوار امنیتی استفاده کند.
موضع ایران
سخنگوی وزارت امور خارجه کشورمان رأی دادگاه لاهه را موید نقض هنجارهای بین‌المللی به وسیله رژیم صهیونیسی قلمداد کرد و گفت: این رأی گامی مهم و تاریخی در اجرای کنوانسیون چهارم ژنو می‌باشد و جمهوری اسلامی ایران از آن حمایت می‌کند.
تحلیل‌گران چه می‌گویند
تحلیل‌گران سیاسی واکنش شعف‌آلود جهان عرب و عتاب‌آلود اسرائیل را نشان از انفعال تل‌آویو عنوان کرده‌اند، و برخی از آنان این دیوار را به نام دیوار بی‌اعتمادی خوانده‌اند. به گزارش «محمود معلمی» از سایت‌های خبری بی‌بی‌سی عربی به تناقض در سیاست خارجی آمریکا اشاره کرده است و طی گزارشی اعلام کرد: علیرغم صدور حکم لاهه، آمریکا کماکان حمایت خود را از اسرائیل اعلام نمود. با اینحال اظهارات مقامات آمریکایی دچار تناقض می‌باشد و این دوگانگی موجود، نوعی عقب‌نشینی از سوی آمریکاست و یا حداقل به معنای آن است که آمریکا نمی‌خواهد خود را در مقابل دادگاه لاهه قرار بدهد.
این بنگاه خبری همچنین در گفتگو با یک کارشناس حقوقی اظهار داشت:
اگرچه پیش‌نویس حکم لاهه 136 روز پیش تهیه شده بود اما این موضوع و زمان صدور این حکم از سوی اسرائیل نمی‌تواند به دیدار البرادعی از اسرائیل بی‌ارتباط باشد زیرا لحن اسرائیلیها بیانگر انفعال شدید آنهاست آنها در مدت کمتر از یک ماه خود را درگیر با دو تشکیلات جهانی کرده‌اند اکنون اسرائیل دادگاه لاهه را در مقابل خود می‌بیند و از سوی دیگر با اعلام صریح مخالفت با بازرسی از پایگاههای خود، آژانس بین‌المللی انرژی اتمی را به سخره گرفته است و اگر روال به همین شکل ادامه پیدا کند مشروعیت اسرائیل از سوی حامیانش نیز زیر سوال خواهد رفت. در همین مورد گزارشگر ما روند حقوقی و تبعات ناشی از صدور این حکم را در گفتگویی با یک کارشناس مسائل بین‌المللی به بحث گذاشت. جلال خوش‌چهره درباره منزلت حقوقی رأی دادگاه لاهه و تبعات آن به گزارشگر ما گفت: رأی دادگاه لاهه در محکومیت اسرائیل در واقع نشان دهنده انعکاس افکار عمومی جهان از طریق رجوع به این مرجع بین‌المللی است زیرا دادگاه بین‌المللی لاهه جایگاهی ویژه در نزد افکار عمومی جهان داشته و دولتها معمولاً از چالش با آن می‌پرهیزند اما آرای این دادگاه علیرغم وجاهت آن فاقد ضمانت اجرایی بوده و صرفاً توصیه‌ای به رژیم صهیونیستی است در عین حال باید این نکته را لحاظ کرد که صدور چنین رأیی نیز پیروزی بزرگی برای فلسطینیان است زیرا اسرائیل تاکنون کوشیده بود تا وجهه‌ای تروریستی به مخالفت‌های فلسطینیان ببخشد و رأی دادگاه لاهه وجاهت و مشروعیت مقاومت ملت فلسطین را به گونه‌ای تأمین کرد.
خوش‌چهره درباره طرح این رأی در مجمع عمومی سازمان ملل گفت: به دلیل حضور کشورهای عربی – اسلامی و کشورهای غیرمتعهد محکومیت رژیم صهیونیستی در مجمع عمومی نیز به تصویب خواهد رسید اما این راهکار نیز فاقد ضمانت اجرا بوده و تنها قطعنامه شورای امنیت می‌تواند راهکاری عملی درخصوص تجاوزات اسرائیل را ارائه کند که این امر نیز با حضور آمریکا و انگلیس در شورای امنیت بسیار بعید به نظر می‌آید.