رمز بالندگی و تکاپویی حرکت دانشجویی

محمدمهدی انصاری
نامگذاری روز 16 آذر به عنوان "روز دانشجو" یادآور یکی از مهمترین مقاطع تاریخ معاصر کشورمان است که طی آن به دلیل وابستگی سران حکومت به قدرت‌های بیگانه، کودتای ننگین و توطئه‌آمیز 28 مرداد رقم خورد و چند ماهی بعد، طغیان دانشجویان در اعتراض به شرایط موجود کشور اتفاق افتاد.
واقعه از این قرار بود که پس از کودتا جریانی تحت عنوان جنبش مقاومت ملی که ائتلافی غیر منسجم از بعضی گروههای جبهه ملی بود توانست تا پایان دهه 1330 به نحوی کمرنگ در میان دانشجویان و دانشگاهها مقاومت کند و فعالیت‌هایی را رهبری نماید. از جمله آنها همین واقعه 16 آذرماه بود که در پی تظاهرات اعتراض‌آمیز اهالی بازار و دانشجویان در مخالفت با محاکمه مصدق و نیز برقراری روابط دیپلماتیک با انگلیس روی داد.
در این گیرودار با انتشار خبر دیدار رسمی ریچارد نیکسون معاون رییس‌جمهور آمریکا از تهران ناآرامی‌ها در دانشگاه تهران ادامه یافت تا اینکه یک روز پس از ورود او سربازان و واحدهای ارتش، دانشگاه را مورد تاخت و تاز قرار دادند و طی آن صدها دانشجو بازداشت و تعدادی نیز مجروح شدند و سه دانشجو به نام‌های مصطفی بزرگ‌نیا، آذر شریعت رضوی و ناصر (احمد) قندچی به شهادت رسیدند.
برخورد قهرآمیز رژیم شاه با جریان دانشجویی، موجب رکود نسبی در روند فعالیت‌های آن شد اما هرگز فعالیت‌های دانشجویی رو به زوال نرفت. به واسطه شرایط حاکم بر جنبش دانشجویی در دهه 40 بیشتر صبغه‌ای مارکسیستی و چپی پیدا کرد.
با گذشت زمان بر اثر تاثیر آموزه‌های دینی برخاسته از مکتب اسلام که توسط متفکرانی چون آیت‌الله مطهری و دکتر شریعتی در میان قشر دانشجو رواج پیدا کرد، جنبش دانشجویان در دهه 50 کم‌کم رنگ مذهبی به خود گرفت. درواقع می‌توان واقع 16 آذر را نقطه عطفی در آغاز حرکت همه‌جانبه سیاسی ـ اجتماعی جنبش دانشجویی در کشورمان به حساب آورد که طی سالهای بعد از آن به صورتی متشکل‌تر و منسجم‌تر در تحولات جاری کشور سهیم شدند و با ایجاد ارتباط با فعالان سیاسی و جریانات مذهبی مخالف رژیم طاغوت، بسترساز آگاهی توده‌ها و نخبگان و حرکت هدفمند آنها به سوی نقطه پیروزی انقلاب شکوهمند اسلامی گردیدند.
پس از انقلاب نیز در تمام مقاطع حساس و سرنوشت‌ساز، این دانشجو و دانشگاه بوده است که سهم غیرقابل انکاری در پیشبرد اهداف نظام اسلامی عهده‌دار بوده و با حضور خود در عرصه‌ها، حماسه‌ها و تاریخ‌های قابل ملاحظه‌ای را رقم زد، که در آینده کشور تعیین کننده بوده‌اند.
دانشجو و دانشگاه توانسته‌اند به عنوان پل واسطی میان حاکمیت و مردم و یکسویه تعدیل مطالبات و هدایت افکار عمومی در قبال جریانات و مسایل جاری کشور بپردازند و از دیگر سو حاکمیت و کارگزاران نظام را نسبت به اولویت‌های جامعه و کشور آگاه کنند و از آنها بدیهی‌ترین و اولی‌ترین نیازمندی‌های جامعه را مطالبه کنند.
از این روست که دانشجویان و اساسا حرکت دانشجویی در کشور در قبال موضوعاتی چون عدالت‌خواهی، پاسخگویی حاکمیت به مردم، رفع تبعیض، فساد‌ستیزی، رشد و توسعه کشور، شایسته‌سالاری، قانونگرایی و قانونمندی، وفاق جمعی و منافع ملی و مواردی از این قبیل حایز کارکردهای بسیار مهمی هستند و از آن جا که به مثابه طبقه نخبه و تحصیلکرده جامعه ابعاد یکی از موضوعات فوق پرداخت و از نقش دانشجویان غفلت ورزید نکته دیگر اینکه از آنجا که در جوامع در حال توسعه‌ای چون ایران که مذهب نیز عامل تعیین کننده‌‌ای در روند رویدادها و معادلات جاری کشور است، دانشجو و جنبش دانشجویی اگر واقعا حایز کارکردهای حقیقی خود باشد می‌تواند بر تمام جریانات کشور اثرگذار باشد، لذا از پیش از انقلاب برخی گرایش‌های لیبرال و وابسته به دشمنان سعی نموده‌اند به نوعی رادیکالیسم و افراط‌گری را بر بدنه حرکت دانشجویی غرب سوق دهند.
این خط فکری پس از انقلاب و در طی دهه هفتاد نیز دنبال شده و افرادی بنا به تحلیل‌های خام و ناشیانه خویش تصور نموده‌اند که اگر بتوانند در کنار سایر اقدامات اسلام‌ستیز خویش، جنبش دانشجویی را به تفکرات پیش گفته رهنمون سازند در گام بعدی افکار عمومی نیز گرایش بیشتری به دین‌گریزی و لیبرال مسلکی نشان خواهند داد و فرهنگی غالب آن خواهد شد که باید "مدنیت" به اصطلاح" غربی و لیبرالی توسعه‌یافته" در ارکان کشور اعم از سیاست و اقتصاد و فرهنگ تسری یابد و لذا نظام سیاسی مبتنی بر دین خود به خود سالبه به انتفای موضوع خواهد شد و زمینه فروپاشی آن از درون مهیا می‌شود.
البته باید اذعان داشت اصولا گرایش تجددخواهی و نوگرایی در قاطبه دانشجویان یک ویژگی برخاسته از روحیات جوانی و هیجانات روحی آنان است اما متاسفانه از این خصلت بسیار کارساز و پسندیده برخی خواسته‌اند در راستای منافع شخصی و جناحی خویش بهره‌گیری کنند و لازم است دانشجویان با بیداری دانشجویی است هرگز اجازه ندهند از عواطف و ویژگی‌های آنان سو‌ءاستفاده گردد. این بیداری و خودآگاهی، رمز بلوغ و تکاپوی روز‌افزودن و کارآمدی جنبش دانشجویی در متن رودیداهای حال و ‌آینده کشورمان است.