اتاق فکر و دیپلماسی مدرن
علی قاسمی
طرح تشکیل شورای راهبردی در دستگاه دیپلماسی که از سوی متکی وزیر امور خارجه کشورمان در مجلس شورای اسلامی و در جمع خبرنگاران داخلی و خارجی مطرح گردید، از حاکمیت اراده تحول در این دستگاه با هدف ایجاد تعادل و توازن حوزه اجرا و پژوهش، پر کردن شکاف بین تئوری و عمل، پویایی و کارآمد کردن دستگاه دیپلماسی جمهوری اسلامی ایران حکایت دارد.
اما سوالات مهم در ارتباط با تشکیل شورای راهبردی یا اتاق فکر در دستگاه دیپلماسی این است که دامنه و گستره دربرگیری این شورا را به چه میزان است؟، ترکیب، نقش و شرح وظایف این اتاق در فرآیند سیاستگذاری و تصمیمسازی در وزارت امور خارجه چیست؟ و نحوه تعامل و ارتباط بین شورای راهبردی با حوزه اجرایی سیاست خارجی چگونه خواهد بود؟ و...
تحقق دیپلماسی مدرن، پویا، کارآمد و پیچیدگی فزاینده فرآیند تصمیمگیری وجود اتاق فکر را در دستگاه دیپلماسی غیرقابل اجتناب کرده است.
در بسیاری موارد سیاستمداران یا دیپلماتها به دلیل مشغلههای اجرایی و مدیریتی فرصت مطالعه و پژوهش را درخصوص موضوعات مورد نظر ندارند. از سوی دیگر پژوهشگران و اندیشمندان نیز تا اندازهای با واقعیتهای میدانی در دنیای دیپلماسی بیگانهاند. ایجاد اتاق فکر میتواند حوزه اجرا و پژوهش را به هم نزدیک کند و تعادل را در این بخش ایجاد و کاستیها و ضعفهای مطالعاتی را در حوزه سیاست خارجی جبران کند.
نقش پژوهش در تحقق سیاست خارجی مدرن و پویا غیرقابل انکار است. سیاست خارجی تا اندازهای ماهیت نخبهگرایانه دارد و علاوهبر آن جدایی بین اجرا و پژوهش امکانپذیر نیست.
از این رو بیجهت نیست که تقریبا اکثر وزارت خارجه کشورهای مختلف اقدام به تاسیس موسسات پژوهشی کرده یا ارتباطات خود را با موسسات تحقیقاتی و دانشگاهی افزایش دادهاند. همچنین نقش افرادی که اصطلاحا به آنها محقق دیپلمات میگویند در دستگاه دیپلماسی غیرقابل انکار است.
در دیپلماسی نمیتوان شرایط ایستایی را تصور کرد. دیپلماسی باید متناسب با تحولات نظام بینالملل و واقعیتهای داخلی، منطقهای و بینالمللی توسعه و رشد یابد. این تحول و دیپلماسی کارآمد نیازمند هماهنگی و ارتباط نزدیک بین حوزه اجرا و پژوهش میباشد. شورای راهبردی یا اتاق فکر میتواند این ارتباط و هماهنگی را ایجاد کند. منظور از اتاق فکر گرد هم آوردن مجموعه افراد از پژوهشگران و نیروهای کارشناس در موسسات تحقیقاتی و مطالعاتی، دانشگاهها، رسانهها و مطبوعات و نهادهایی هستند که در حوزه سیاست خارجی و روابط بینالملل درگیر میباشند و روحیه دغدغه، مسوولیتپذیری و پاسخگویی دارند. سرانجام این که تشکیل شورای راهبردی در دستگاه دیپلماسی همانطور که وزیر امور خارجه طرح تاسیس آن را مطرح کردند، یک ضرورت اجتنابناپذیر است و در صورت تشکیل دارای آثار مثبت زیر میباشد:
گردهم آوردن اندیشمندان و پژوهشگران حوزه سیاست خارجی
بهرهگیری از توان علمی و نظرات کارشناسی پژوهشگران و موسسات تحقیقاتی و مطالعاتی و دانشگاهها
پرشدن خلاء مطالعاتی در وزارت امور خارجه در موضوعات مختلف و مورد نظر
ایجاد ارتباط و هماهنگی بین حوزه اجرا و پژوهش و پر شدن شکاف بین تئوری و عمل در دستگاه دیپلماسی
تبیین و شناخت بهتر مسایل بینالمللی
گسترش دامنه ایدهپردازی و تولید مفاهیم
تربیت نیرهای کارشناسی
عرضه اطلاعات و ارایه مشاوره
ایجاد ارتباط و تعامل سازنده بین پژوهشگران و سیاستمداران و تصمیمگیرندگان
حساس کردن افکار عمومی و تاثیرگذاری بر روابط خارجی
مشارکت در فرآیند تصمیمسازی و تدوین راهبردها
پررنگ شدن نقش پژوهش و حکمت در دیپلماسی
ایجاد انگیزه و تقویت پژوهش در حوزه سیاست خارجی در موسسات مطالعاتی، تحقیقاتی و دانشگاهی
اجماعسازی دیدگاهها در حوزه سیاست خارجی
تبدیل شدن تشکیل اتاق فکر در دستگاه دیپلماسی به فرهنگ عمومی در سایر دستگاهها و وزارتخانههای کشور قطعا تحقق این آثار و اهداف مثبت مشروط به این است که اتاق فکر خود را از محدودههای تنگ و رقابتهای منفی سیاسی و جناحی و منافع بخشی و سازمانی نجات دهد و تنها با هدف کمک به تحقق سیاست خارجی مدرن، پویا، کارآمد و اعتلا و عزتبخشی به جایگاه و اعتبار ایران اسلامی در فراسوی مرزها تشکیل و به حیات خود ادامه دهد.
نظرات بینندگان
پربیننده ترین
ارسال خبرنامه
برای عضویت در خبرنامه سایت ایمیل خود را وارد نمایید.
