مهندسی جنبش دانشجویی

مجتبی بیات/ عضو شورای مرکزی دفتر تحکیم وحدت
چندی پیش دکترمحمدباقر خرمشاد معاونت دانشجویی وزیر علوم در خلال مصاحبه مطبوعاتی وزیر متبوعش به مناسبت هفته دولت طی اظهارنظری خبر از تهیه «بسته های آموزشی برای تشکل های دانشجویی» داد. خرمشاد بیان داشت: «وزارت علوم هم اکنون در جهت افزایش آگاهی سیاسی دانشجویان بسته های آموزشی برای تشکل های دانشجویی به صورت جزوه و کارگاه آموزشی تهیه کرده است.» جدای از اینکه خبر فوق با بخشی دیگر از سخنان وی طی همان مصاحبه که می گوید: «وزارت علوم نمی خواهد هویتی از بالا را برای تشکل ها فراهم کند» در تناقض قرار دارد، اعلام خبر فوق را می توان پرده برداشتن از تلاش مسئولان وزارت علوم برای مهندسی و هدایت فعالیت های دانشجویی دانست.
همچنان که آیت الله عمید زنجانی رئیس دانشگاه تهران نیز در اظهارنظری صادقانه و به دور از پیرایه های مدیریتی سخن از ضرورت شنیده شدن «صدایی واحد» از دانشگاه ها به میان آورده است. اینکه دو مدیر ارشد وزارت علوم صریحا و هر یک با زبانی، سیاست های دولت در خصوص جنبش دانشجویی منتقد را اینچنین بیان می کنند حکایت از برنامه ای دارد که نتیجه آن به سکوت واداشتن منتقدین دانشگاهی است. این برنامه که با عدم صدور مجوز برای نشست دفتر تحکیم وحدت به عنوان تنها مجموعه دانشجویی منتقد در دانشگاه در اواخر دولت سیدمحمد خاتمی آغاز شد، با روی کار آمدن دولت محمود احمدی نژاد با قدرت و سرعت بیشتری در حال پیگیری است.
در حال حاضر برنامه «مهندسی جنبش دانشجویی» با ایجاد محدودیت در مسیر فعالیت تشکل های دانشجویی از جمله انجمن های اسلامی دانشجویان و در کنار تشویق ظاهری فعالیت های علمی و اختصاص بودجه های کلان برای تاسیس انجمن های علمی دانشجویی بدون توجه به اصول آزادی های آکادمیک پیگیری می شود. سعی می شود فعالیت های دانشجویی به مسیری واحد هدایت شود. در این سیاست امکان نگاهی بی طرفانه به فعالیت های دانشجویی مستقل وجود ندارد و مسئولان با استفاده از ابزارهای تنبیهی و تشویقی سعی در پیشبرد اهداف خویش دارند.
هدف نهایی سیاست «مهندسی جنبش دانشجویی» در اختیار گرفتن جنبش در نهایت ایجاد دانشگاهی فاقد توان نقد است. آقای خرمشاد هدف بسته های آموزشی را «افزایش آگاهی سیاسی دانشجویان» و کارکرد آن را فراهم کردن شرایط «حیات سیاسی سالم آکادمیک متناسب با دانشگاه ها» برای دانشجویان بیان کرده است. این در حالی است که لازمه حیات سیاسی سالم آکادمیک بیش از همه چیز فراهم بودن زمینه باروری و رشد گرایشات و گفتمان های دانشجویی متعدد در شرایط عادلانه و برخوردار از امکانات آموزشی و فوق برنامه متناسب با گفتمان های متعدد و بعضا متضاد فعال در دانشگاه است.
حیات سیاسی سالم آکادمیک در شرایطی اتفاق می افتد که هیچ نهادی اعم از احزاب سیاسی و دولت در پی استیلا و استثمار فعالیت های دانشجویی به نفع منافع خود بر نیایند. به نظر می رسد با موفقیت احتمالی وزارت علوم در «مهندسی جنبش دانشجویی» از طریق اعمال محدودیت بر تشکل های دانشجویی منتقد، تزریق گفتمان مورد نظر خویش با استفاده از «بسته های آموزشی»، شاهد افول دستاوردهای اخیر جنبش دانشجویی در کسب استقلال خواهیم بود.
بیم آن می رود مسئولان وزارت علوم بر آن باشند تا با دستاورد جنبش دانشجویی در کسب استقلال که فاز اول آن با اتخاذ استراتژی «دوری از قدرت» و فاز دوم آن با پی گیری استراتژی «دیده بانی جامعه مدنی» توسط انجمن های اسلامی و دفتر تحکیم وحدت منجر به استقلال جنبش دانشجویی شد به مقابله برخیزند. گویا رسیدن به بلوغ «نه پوزیسیون نه اپوزیسیون» خوشایند این بزرگان واقع نشده است، چنانچه ایشان پیش از این نیز در مصاحبه ای دفتر تحکیم وحدت را پیروی کننده از احزاب دوم خردادی به عنوان «برادر بزرگتر »، در اتخاذ رویکردهای لیبرال دموکرات و سوسیال دموکرات دانسته بودند.
از دکتر خرمشاد به عنوان مسئولی که مدعی نگاهی جامعه شناختی به جنبش دانشجویی است انتظار می رود به این نکته جامعه شناسانه توجه وافر داشته باشند که روند طی شده توسط جنبش دانشجویی متاثر از فضایی اجتماعی سیاسی است و نه صرفا سیاسی که بتوان با اتخاذ سیاست های مهندسی شده مسیر آن را طراحی کرد. همچنین مسئولان وزارت علوم بهتر است به این نکته نیز توجه داشته باشند که ممکن است سیاست «مهندسی جنبش دانشجویی» لزوما در رسیدن به اهداف تعیین شده موفق نباشد بلکه پیامدهای پیش بینی نشده آن نتایج ناگواری را به ارمغان بیاورد.
بهتر آن است که مسئولان وزارت علوم به جای دوری جستن از فعالیت های مستقل دانشجویی و سعی در کنترل جنبش دانشجویی، با اتخاذ سیاست های عدالت محور و بی طرفانه، زمینه تقویت و بالندگی بیش از پیش نگاه نقادانه علمی و سیاسی تمامی گرایشات فکری دانشجویان را فراهم سازند.