اسلام و غرب

مسلمانان و غرب، هریک دیگری را چگونه می بیند؟
برای پی بردن به این سئوال که غربیان و مسلمانان هریک دیگری را چگونه می بیند، ما دو دسته سئوال طرح کردیم. دسته سئوالات اول بر میزان نظر مساعد پاسخگویان نسبت به گروه بندی های مذهبی و قومی متمرکز بود. از پاسخگویان خواسته می شد که نظر خود را درباره مسلمانان، مسیحیان، عرب ها و یهودی ها بگویند. دسته دوم سئوالات از پاسخگویان می خواست درباره یازده ویژگی خصوصیتی (طمع، تعصب، درستکاری، مدارا، و غیره) نظر بدهند. از غربیان خواسته می شد که بگویند کدام یک از این ویژگی ها را به مسلمانان نسبت می دهند و از مسلمانان نیز همین مسئله در ارتباط با غربیان پرسیده می شد. نرخ محبوبیت گروه های مذهبی و قومی مختلف نشان دهنده رابطه مسئله داری میان غربیان و مسلمانان است. اما این تصویر کلی بیش از آنکه منفی باشد، پیچیده است. به استثنای موارد محدودی، نگرش ها در میان افکار عمومی غرب (نسبت به مسلمانان) و مسلمانان (نسبت به مسیحیان) طی سال های اخیر نسبتاً ثابت باقی مانده است. از میان پیمایش های افکار عمومی غرب، اسپانیا تنها کشوری است که دیدگاه مثبت نسبت به مسلمانان نزول فاحشی کرده است (از ۴۶ درصد در سال ۲۰۰۵ تا ۲۹ درصد در حال حاضر) نظرات اسپانیایی ها نسبت به یهودی ها (و نیز ایالات متحده و مردم آمریکا) نیز در سال گذشته افول چشمگیری داشته است. به صورت مشابه، تغییر عمده ای نیز در نظر غالب مسلمانان نسبت به مسیحی ها به وجود نیامده است. در ترکیه، نظر مثبت نسبت به مسیحی ها از ۳۱ درصد در سال ۲۰۰۴ به ۱۶ درصد در حال حاضر سقوط کرده است. در همین زمان، نظر مساعد نسبت به دولت آمریکا و مردم آمریکا نیز کاهش مشابهی را در میان ترک ها نشان می دهد.
 نگاه مثبت تر مسلمانان اروپا
نگرش های مسلمانانی که در غرب زندگی می کنند رابطه بهتری را میان مسلمانان و مسیحیان نشان می دهد. این مسلمانان نظر مساعدتری نسبت به مسیحیان را بیان می کنند. (۹۱ درصد در میان مسلمانان فرانسه، ۸۲ درصد در میان مسلمانان اسپانیا، ۷۱ درصد در بریتانیا و ۶۹ درصد در آلمان) نظر مسلمانان در اروپای غربی نسبت به مسیحی ها به طرز قابل ملاحظه ای مساعدتر از نظر مسلمانان اروپای شرقی است. و در اسپانیا و آلمان، نظر مسلمانان نسبت به مسیحی ها از نظر عموم نسبت به مسلمانان مساعدتر است. حدوداً از هر ده مسلمان اسپانیا، هشت نفر (۸۲ درصد) دیدگاه مساعدی نسبت به مسیحیان ابراز کرده اند درحالی که تنها ۲۹ درصد افکار عمومی اسپانیا نسبت به مسلمانان نظر مساعد ابراز کرده اند. نزدیک به همین مسئله نیز در آلمان مشاهده می شود اما در اینجا درصد ها به ترتیب ۶۹ و ۳۶ است.در غرب نگرش ها نسبت به عرب ها با نگرش نسبت به مسلمانان آمیخته است. در بریتانیا نگرش ها نسبت به اعراب نامساعدتر از نگرش ها نسبت به مسلمانان است. (۵۶ درصد نگرش مساعد نسبت به اعراب در مقابل ۶۳ درصد نگرش مساعد نسبت به مسلمین). در کشورهای اسلامی نگرش ها نسبت به اعراب به شدت مثبت است. البته به استثنای ترکیه که مردم آن تاریخ پرتنشی با همسایگان عرب خود داشته اند. در این کشور نگرش نسبت به اعراب نسبتاً به دو قطب مساوی تقسیم شده است. (یعنی ۴۶ درصد مردم نسبت به اعراب نظر مساعد داشته اند و ۴۰ درصد نظر نامساعد داشته اند).
 نگرش ها نسبت به یهودیان
نظر عمومی نسبت به یهودیان در اکثر کشورهای غربی به شدت مساعد است. به استثنای اسپانیا که در سال گذشته میزان نظر مساعد مردم آن کشور نسبت به یهودیان از ۵۸ درصد به ۴۵ درصد افت پیدا کرد. اما در کشورهای عربی دیدگاه مردم نسبت به یهودیان به شدت منفی است. به عنوان مثال میزان نظر منفی مردم نسبت به یهودیان در اردن ۹۸ درصد و در مصر ۹۷ درصد است. مسلمانانی که در اروپا زندگی می کنند دارای دیدگاه ملایم تری نسبت به یهودیان هستند. با این حال نسبت نظر منفی نسبت به نظر مثبت، بیشتر است. مسلمانان فرانسه یک نمونه خاص هستند. ۷۱ درصد آنها نظر مساعدی نسبت به یهودیان دارند. آنها تنها گروهی از مسلمانان مورد پیمایش هستند که نظر مساعد آنها بیش از نظر نامساعد است.
 خصوصیات شخصیتی: غربیان از دید مسلمانان
برای مشاهده دقیق تر ماهیت این شکاف تمدنی، ما از غیرمسلمانان خواستیم که بین یازده خصوصیت شخصیتی مختلف و مسلمانان پیوندی برقرار کنند و همین سئوال را نیز از مسلمانان درباره غربیان کردیم. پاسخنامه شامل ۵ خصوصیت مثبت (بخشندگی، درستکاری، پرهیزکاری، تسامح و احترام به زنان) و شش خصوصیت منفی بود. (خشونت، طمع، تعصب، خودخواه بودن، غیراخلاقی بودن، و تکبر). در کل مسلمانانی که در کشورهای اسلامی زندگی می کردند قضاوت های منفی تری نسبت به غربیان داشتند تا برعکس. به جز استثنائات محدود، اکثریت مردم در کشورهای اسلامی تمام ویژگی های منفی (و هیچ یک از ویژگی های مثبت) ذکر شده در پیمایش را به غربیان نسبت می دادند.مسلمانان در تمام کشورهای اسلامی غربیان را طماع، متکبر، غیراخلاقی، خودخواه و خشن می دانند. و اکثریت قابل توجهی از آنان در اردن، ترکیه و مصر، غربیان را افرادی متعصب می دانستند. اما نگرش مسلمانانی که در اروپا زندگی می کنند بسیار متفاوت (و مثبت تر) است. اکثریت و یا نزدیک به اکثر مسلمانانی که در بریتانیا، فرانسه، آلمان و اسپانیا زندگی می کنند، غربی ها را انسان هایی بخشنده، درستکار، اهل مدارا و نیز اهل احترام به زنان می دانند و اقلیتی از این گروه از مسلمانان غربی ها را طماع، متعصب و غیراخلاقی برمی شمرند. با این حال بیش از نیمی از مسلمانان اروپای غربی، غربی ها را خودخواه می دانند. اقلیت مسلمان بریتانیا یک استثنا است. آنها دیدگاه منفی تری از دیگر اقلیت های مسلمان ساکن آلمان، فرانسه و اسپانیا نسبت به غربی ها دارند. از میان این سه کشور، مسلمانان فرانسه و اسپانیا دیدگاه مثبت تری نسبت به غربی ها در مقایسه با مسلمانان آلمان دارند.
 خصیصه های شخصیتی: مسلمانان از دید غیرمسلمانان
مردم کشورهای غیراسلامی (علاوه بر آمریکا و اروپای غربی، مردم هند و روسیه نیز) عقاید ناهمگونی نسبت به خصیصه های مسلمانان دارند. اغلب مردم کشورهای غیراسلامی در این پیمایش بیان می کردند که مسلمانان را مردمی پرهیزکار می بینند. در فرانسه و نیجریه نیز اکثریت قابل توجهی از غیرمسلمانان، مسلمانان را افرادی بخشنده می دانستند. اما کمتر از نیمی از غیرمسلمانان، آنها را اهل مدارا می دانستند. و به استثنای نیجریه، گروه اندکی معتقد بودند که مسلمانان به زنان احترام می گذارند. این مورد حتی در فرانسه هم مشهود بود. کشوری که در آن نگاه مثبت تری به مسلمانان در مقایسه با دیگر کشورهای غربی وجود دارد.از طرف دیگر، در پنج کشور از هشت کشور مورد پیمایش، اکثر مردم مسلمانان را افرادی خشن و متعصب می دانند. اما در مورد هر دو این ویژگی ها شکافی وجود دارد. مردم بسیاری از این کشورها مسلمانان را افرادی متعصب می دانستند؛ در اسپانیا ۸۵ درصد مردم و در آلمان ۷۳ درصد مردم. نیمی از مردم فرانسه و تقریباً نیمی از مردم آمریکا (۴۳ درصد) اظهار کردند که مسلمانان را افرادی متعصب می دانند.
 مسلمانان دیدگاه انتقادی تری دارند
به طور میانگین، مسلمانانی که در کشورهای اسلامی زندگی می کنند ویژگی های شخصیتی منفی تری را به غربیان نسبت می دهند تا بالعکس. در واقع، ۸۲ درصد اردنی ها، و بسیاری از اندونزیایی ها، ترک ها، مصری ها و مسلمانان نیجریه حداقل سه ویژگی منفی را به غربی ها نسبت دادند. در عوض تعداد اندکی از مسلمانان ساکن غرب (به استثنای مسلمانان ساکن بریتانیا) سه ویژگی منفی و یا بیشتر را به غربی ها نسبت دادند. در میان غیرمسلمانان، ۶۳ درصد در نیجریه و ۵۳ درصد در اسپانیا، حداقل سه ویژگی منفی را به مسلمانان نسبت دادند. اما مردم دیگر کشورهای غیراسلامی تا این اندازه دیدگاه منفی نسبت به مسلمانان ندارند. در فرانسه، آمریکا و بریتانیا تنها حدود یک سوم پاسخگویان به مسلمانان حداقل سه خصیصه منفی را نسبت دادند. درصد همانندی نیز در هر یک از این کشور ها هیچ خصیصه منفی ای به مسلمانان نسبت ندادند.
 شکاف میان مسلمانان و غرب، دلایل و پیامدها
مسلمانان و غربی ها هر دو با این مسئله که روابط میان آن دو در وضعیت نامناسبی است موافقت دارند اما در اینکه مقصر این مسئله کیست عدم توافق دارند. اکثریت جهان اسلام غرب را مقصر می داند اما در غرب نظرات پراکنده تر است.تقریباً از هر ده ترکی که معتقد بودند رابطه میان مسلمانان و غربی ها وخیم است، هشت نفر (۷۹ درصد) اظهار می کردند که غربی ها مقصر این مسئله اند. در دیگر کشورها نیز اگرچه با نسبتی پایین تر، ولی اکثریت اظهار می کردند که غربی ها مقصر وضعیت موجود هستند. (در اندونزی ۶۴ درصد، در اردن ۶۱ درصد، پاکستان ۶۰ درصد و مصر ۵۰ درصد) در برابر این پرسش نیز همچون دیگر موارد، شکاف میان مسیحیان و مسلمانان نیجریه بسیار زیاد بود. اکثریت هر دو گروه (۷۷ درصد مسلمانان و ۵۲ درصد مسیحیان) موافق این مسئله بودند که رابطه میان مسلمانان و غرب خوب نیست. اما ۶۹ درصد مسیحیان نیجریه مسلمانان را مقصر می دانستند، در حالی که ۸۳ درصد مسلمانان نیجریه غربی ها را مقصر می دانستند.
در اردن و مصر اکثریت غرب را مقصر این رابطه بد می دانستند اما حدود یک چهارم پاسخگویان دلیل دیگری را ذکر کرده بودند. ۲۸ درصد اردنی ها و ۲۲ درصد مصری ها یهودی ها را مقصر این مسئله بیان کرده بودند، با اینکه یهودی ها در پرسشنامه ذکر نشده بود.
مردم غرب درباره مقصر این وضعیت نظرات متفاوتی اظهار داشته اند. یک سوم آمریکایی ها اظهار کردند که مقصر مسلمانان هستند. اما ۲۶ درصد آنها نیز مردم غرب را مقصر برشمرده بودند و ۲۲ درصد آنها نیز هر دو طرف را مقصر می دانستند. نظر مردم بریتانیا نیز مشابه است. یک سوم آنها هر دو طرف را مقصر می دانند. ۲۷ درصد مسلمانان را مقصر می دانند و ۲۵ درصد نیز فکر می کنند که مردم کشورهای غربی مقصرند. در میان مردم غرب، بیش از همه آلمانی ها و فرانسوی ها مسلمانان را مقصر این رابطه بد می دانند. اما در هر دو این کشور ها نسبت کسانی که مسلمانان را مقصر می شمرند کمتر از نیمی از مردم است. (در فرانسه ۴۷ درصد و در آلمان ۳۹ درصد)اقلیت های مسلمانان اروپا عموماً غربی ها را مسئول این شکاف میان غرب و مسلمانان می دانند اما این نظر نسبت به مردم کشورهای اسلامی رواج کمتری دارد. مسلمانان اسپانیا استثنا هستند چرا که درصد بالا و غیرمعمولی از آنها (۴۹ درصد) معتقدند که رابطه میان غرب و مسلمانان خوب است. فقط ۲۳ درصد مسلمانان اسپانیا اظهار کردند که این رابطه مساعد نیست.
 چرا ملت های اسلامی موفق نیستند
هم مسلمانان و هم غربی ها توافق دارند که وضعیت اقتصادی کشورهای اسلامی بایست بهتر از وضعیت فعلی باشد. این نظر توسط اکثر غربی ها و مسلمانان بیان شده است. روسیه تنها کشوری است که در این تحقیق کمتر از نیمی از مردم آن (۴۵ درصد) گفته اند که وضعیت اقتصادی کشورهای اسلامی بایست بهبود یابد. همچنین در آمریکا نیز اکثریت ضعیفی (۵۶ درصد) به این مسئله اذعان داشته اند. اما این توافق در مورد اینکه چه چیزی مسئول این عقب ماندگی است از بین می رود. تفاوت هایی در درون مسلمانان و غیرمسلمانان در این مورد وجود دارد ولی مسلمانان بیشتر آمریکا و سیاست های غرب را مسئول این عقب ماندگی می دانند.دوسوم اردنی ها (۶۶ درصد) و ۵۹ درصد مصری ها که گفته بودند کشورهای اسلامی بایست به لحاظ اقتصادی موفق تر از وضع فعلی باشند، سیاست های غرب را مسئول عمده این وضع می دانستند. نزدیک به نیمی از پاسخگویان ترکیه و اندونزی نیز همین نظر را داشته اند. البته بیشتر ترک ها (۵۵ درصد) فقدان آموزش را در جهان اسلام به عنوان عمده ترین مانع موفقیت مسلمانان ذکر کرده اند. اما بیشتر اندونزیایی ها (۵۲ درصد) فساد دولت را عمده ترین دلیل عدم کامیابی مسلمانان ذکر کرده اند. اما تنها یک چهارم پاکستانی ها (۲۴ درصد) آمریکا و سیاست های غرب را مسئول می دانستند درحالی که ۶۰ درصد آنها فقدان آموزش را دلیل اصلی این امر برشمرده بودند. اکثریت قابل توجه مسلمانانی که در اسپانیا، بریتانیا، و فرانسه زندگی می کنند و عقیده داشتند که بایست وضعیت اقتصادی کشورهای اسلامی بهتر از وضع موجود باشد معتقد بودند که فساد دولت ها مهمترین دلیل عقب ماندگی این کشورها است. مسلمانان آلمان عموماً بر این باورند که عقب ماندگی موجود در کشورهای اسلامی به دلیل پایین بودن تحصیلات در این کشورها است.مردم غرب درباره دلایل عقب ماندگی کشورهای اسلامی دلایل متفاوتی دارند. آلمانی ها غالباً بنیادگرایی اسلامی را مسئول این وضع می دانند (۵۳ درصد) در حالی که گروه کثیری از فرانسوی ها (۴۸ درصد) نبود دموکراسی در جهان اسلام را دلیل عمده ذکر کرده اند. آمریکایی ها عموماً بر این باورند که فساد دولتی مسئول عقب ماندگی کشورهای اسلامی است (۵۸ درصد) اگر چه ۵۱ درصد نیز به فقدان آموزش در جهان اسلام اشاره کرده اند. ۵۱ درصد بریتانیایی ها نیز فساد دولتی در این کشورها را مسئول عمده این وضع می دانند.
 تفاوت در نگریستن به جهان: مناقشه کاریکاتورها
به استثنای موارد اندکی، آگاهی گسترده ای نسبت به نزاع بر سر انتشار کاریکاتورهایی با تصویر پیامبر اسلام وجود داشت. در بیشتر کشورهای مورد بررسی، بیش از ۸۰ درصد پاسخگویان درباره این نزاع شنیده بودند. این نسبت در اردن، مصر و نیز مسلمانان ساکن بریتانیا، آلمان و فرانسه بیش از ۹۰ درصد بود. اما در آمریکا تنها ۶۵ درصد از این مناقشه باخبر بودند و این نسبت در چین تنها ۲۳ درصد بود. بیشتر غربی ها که از این مناقشه با خبر بودند عدم مدارای مسلمانان را مقصر اصلی این مناقشه می دانستند. در حالی که مسلمانان بی احترامی غربیان نسبت به مذهب اسلام را مسبب اصلی مشکل می دانستند. این دیدگاه های متضاد به وضوح در نیجریه قابل مشاهده بود که ۸۱ درصد مسلمانان آنجا عدم احترام غربیان را مقصر اصلی برشمرده بودند و ۶۳ درصد مسیحیان معتقد بودند که عدم تحمل مسلمانان مقصر اصلی است. در این مورد برخلاف بسیاری از موارد دیگر دیدگاه اقلیت های مسلمان ساکن غرب با مسلمانان کشورهای اسلامی مشترک بود. در میان کسانی که از این مرافعه مطلع بودند بیش از هفت نفر از هر ده نفر (در اسپانیا ۸۰ درصد، فرانسه ۷۹ درصد، بریتانیا ۷۳ درصد و آلمان ۷۰ درصد) اظهار کرده اند که عدم احترام غربیان به اسلام مسبب این مسئله بوده است.درحالی که غربیان در عقیده خود مبنی بر مقصر بودن عدم مدارای مسلمانان راسخ بودند، اما با مسلمانانی که از کاریکاتورها رنجیده بودند همدلی داشتند. حدود نیمی از پاسخگویان در بریتانیا و تقریباً چهار نفر از هر ده نفر در آمریکا، فرانسه و آلمان همدلی خود را اعلام کرده اند. اما تنها ۱۷ درصد اسپانیایی ها اعلام کرده اند که با مسلمانان همدلی دارند و ۷۹ درصد آنها جواب منفی داده اند.
همان طور که می توان انتظار داشت اکثریت عمده مسلمانان در کشورهای اسلامی اظهار کرده اند با مسلمانانی که در این قضیه آزرده شده اند همدلی دارند. این نسبت همدلی به خصوص در اردن (۹۹ درصد) و مصر (۹۸ درصد) بالا بود.
 نگاه متفاوت به جهان: ۱۱ سپتامبر
شاید بیشترین عدد و رقمی که نشانگر شکاف مسلمانان از جهان غرب است در پاسخ های این پرسش نهفته است: آیا شما باور دارید که گروهی از عرب ها حمله به ایالات متحده را در ۱۱ سپتامبر انجام داده اند؟بیشتر مسلمانانی که در کشورهای اسلامی زندگی می کنند اظهار کرده اند که آنها به این مسئله اعتقادی ندارند. پایین ترین نسبت در اردن بود که حتی در آنجا ۵۳ درصد پاسخگویان اظهار کردند که باور ندارند که اعراب این حمله را انجام داده باشند. بیشترین نسبت در اندونزی بود جایی که ۶۵ درصد اظهار کردند که به این مسئله باور ندارند و تنها ۱۶ درصد به این روایت باور داشتند درحالی که ۲۰ درصد نیز اظهار نظری نکرده بودند. اقلیت های مسلمان ساکن فرانسه، آلمان و اسپانیا تا حدی درباره این موضوع دچار انشقاق بودند. درحالی که نظر مسلمانان ساکن بریتانیا مشابه نظرات مسلمانان ساکن کشورهای اسلامی بود. با نسبت ۵۶ درصد به ۱۷ درصد، بیشتر مسلمانان بریتانیا باور نداشتند که اعراب مسئول حمله ۱۱ سپتامبر هستند.
 اسلام، مدرنیته و تروریسم
در اغلب کشورهای غربی دیدگاه غالب در میان غیرمسلمانان این است که میان یک مسلمان دیندار بودن و زندگی در یک جامعه مدرن تضاد وجود دارد. اما مسلمانان عموماً با این نظر موافق نبودند. (که شامل مسلمانان ساکن در غرب نیز می شد.)این دیدگاه های متضاد به ویژه در آلمان و اسپانیا مشاهده می شود. ۷۰ درصد آلمانی ها معتقدند که بین مسلمان دیندار بودن و زندگی در جامعه مدرن تضاد وجود دارد در حالی که ۵۷ درصد مسلمانان ساکن در این کشور چنین تضادی را نمی دیدند. در اسپانیا این نسبت ها برای مردم اسپانیا ۵۸ درصد و برای مسلمانان ساکن این کشور ۷۱ درصد بود.در فرانسه اکثریت مردم فرانسه (۷۴ درصد) و نیز مسلمانان ساکن فرانسه (۷۲ درصد) اظهار داشته اند که تضادی بین این دو وجود ندارد. از مسلمانان ۵ کشور اسلامی پرسیده شد که آیا آنها معتقدند کشمکشی میان گروه هایی که قصد نوسازی این کشورها را دارند با بنیادگرایان اسلامی وجود دارد یا نه. پاسخ ها متفاوت بود. در ترکیه ۵۸ درصد اظهار کرده اند که چنین کشمکشی وجود دارد. در اندونزی نیز ۵۰ درصد همین پاسخ را داده اند. اما اکثریت مردم اردن و مصر می گویند که چنین کشمکشی وجود ندارد. در پاکستان تعداد نسبتاً زیادی (۵۰ درصد) از پاسخ دادن به این سئوال طفره رفته اند.در میان کسانی که معتقد به وجود چنین کشمکشی هستند بیشتر مردم از نوسازان در مقابل بنیادگرایان پشتیبانی می کنند. برای مثال در ترکیه ۳۹ درصد مردم از نوسازان و تنها ۹ درصد از بنیادگرایان پشتیبانی می کنند.این تحقیق همچنین از مردم در کشورهای غیراسلامی پرسش کرد که آیا بین یک مسیحی دیندار بودن و زندگی در یک جامعه مدرن تضاد وجود دارد یا نه؟ اکثریت مردم در همه کشورها گفته اند که تضادی نمی بینند. با این حال گروه نسبتاً بزرگی از آلمانی ها (۳۷ درصد) گفته اند که تضاد وجود دارد.
 نگرانی نسبت به افراط گرایان اسلامی
اوج گیری افراط گرایی اسلامی موجب نگرانی مردم هم در کشورهای اسلامی و هم کشورهای غیراسلامی است. بیش از ۵۰ درصد مردم کشورهای آلمان، بریتانیا و هند گفته اند که بسیار نگران این مسئله اند. در آمریکا ۴۶ درصد مردم گفته اند که بسیار نگران این مسئله اند و ۳۳ درصد نیز گفته اند تا حدی نگران این مسئله اند. بیشتر مردم کشورهای اسلامی نیز نگرانی خود را از این مسئله بیان داشته اند. تنها استثنا ترکیه است که در آن تنها ۳۹ درصد نگرانی شدید خود را از اوج گیری افراط گرایی اسلامی بیان داشته اند.
 بن لادن و القاعده
اسامه بن لادن هنوز در غرب چهره ای منفور باقی مانده است و حمایت از القاعده در سال های اخیر در کشورهای اسلامی کاهش یافته است. در اردن اعتماد به بن لادن از مه ۲۰۰۵ افت شدیدی داشته است. یک سال قبل ۲۵ درصد اردنی ها گفته اند که تا حد زیادی به بن لادن اعتماد دارند در حالی که ۳۵ درصد گفته اند تا حدی به او اعتماد دارند. امروزه تقریباً هیچ اردنی ای (کمتر از یک درصد) به او اعتماد زیاد ندارد و ۲۴ درصد گفته اند که تا حدی به او اطمینان دارند. در پاکستان نیز شاهد همین افت بوده ایم. اما مطمئناً بن لادن هنوز در جهان اسلام پیروانی دارد. ۶۱ درصد مسلمانان نیجریه به او اعتماد دارند. در میان مسلمانان اروپا تنها یک نفر از هر بیست نفر گفته است تا حدی به او اعتماد دارد.