انتخابات شوراهای اسلامی

گروه سیاسی، مهندس علیرضا موسایی: در اصل هفتم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران طبق فرمایشات قرآن کریم که آمده “و امرهم شوری بینهم” و “وشاورهم فی الامر” یکی از ارکان تصمیم گیری و اداره امور کشور، شوراها در سطوح مختلف برشمرده شده است. همچنین اصل یکصدم قانون اساسی نیز هدف از تشکیل شوراها را برای پیشبرد سریع برنامه های اجتماعی، اقتصادی، عمرانی، بهداشتی، فرهنگی، آموزشی و سایر امور رفاهی از طریق همکاری مردم با توجه به مقتضیات محلی دانسته اند که اعضای آن را مردم همان محل انتخاب می نمایند.
بدیهی است این امر در صورت اجرای صحیح و اصولی یکی از مهمترین ارکان دخالت مردم در تعیین سرنوشت خود در جامعه می باشد. در ایران اسلامی از همان بدو تاسیس حکومت اولین پله های دموکراسی بر اساس آرای مردم نهاده شد و ابتدا اصل نظام و سپس نمایندگان مردم در سطوح مختلف سیاسی جامعه تعیین و مشغول به خدمت گردیدند. طبعا با گسترش جمعیت و فضای شهرها تعاملات رودر رو و مستقیم مردم با نمایندگان خود مانند مجلس شورای اسلامی کم رنگ تر گردید ولی در ادامه با ایجاد فضایی نو، عرصه جدیدی ایجاد و دریچه ای تازه بر روی مردم گشوده شد و آن عینیت بخشیدن به یکی از اصل های قانون اساسی یعنی تشکیل شوراهای اسلامی در سطح شهرها و روستاها بود که با بسته شدن نطفه آن در اسفند 1377 این کودکان تازه پای مسیر رشد و بالندگی خود را طی نمودند. هر چند اولین تجربه در این عرصه، شاهد تجربه چندان موفقی نبود اما با رویکردی اصولی به ضعف ها و نقاط قوت آن قطعا در ادامه مسیر رو به رشدی را شاهد بودیم.
شاید برخی از این ناهنجاری ها را در تجربه اول شوراها بتوان به عوامل زیر نسبت داد:
1- اختلاف نظرهای غیرمتعارف و تعاملات غیردموکراتیک اعضا با یکدیگر.
2- خودمحوری ها و عدم انعطاف پذیری در برابر آرای مخالف با عقیده و نظر فردی.
3- ایجاد فراکسیون و جمع های کوچک آن هم در دل یک شورای کوچک.
4- و مهمترین عامل یعنی عدم توجه به منافع عمومی مردم که به نمایندگان خود در شوراها اعتماد نمودند و بی توجهی به اولویت های کاری خود در جامعه.
و نتایج این امر چیزی نبود جز آنکه مردمی که بعضا در معاملات سیاسی ممکن است به فراموشی سپرده شوند با هوشیاری و دقت کامل در عملکرد مسئولین خود سعی نمودند جو حاکم بر شوراها را تغییر دهند. همین دقت نظرها سبب شد تا ما در دور دوم شوراها کمترین میزان تنش ها را شاهد باشیم و احساس کنیم نمایندگان مردم در شوراها این بار برای خدمت پا به عرصه گذارده اند.
یکی از نکاتی که جای بحث و صحبت فراوان دارد و از عملکردهای مثبت شوراهای اسلامی شهر تهران به حساب می آید و می توان آن را برای سایر شهرهای بزرگ نیز یک ضرورت دانست بنیانگذاری انجمن معتمدین محلات یا همان شورایاری ها ا ست که با نگاهی دقیق تر به آن به ویژگی ها، معایب و محاسن آن پی خواهیم برد. وقتی اولین زمزمه ها در خصوص تشکیل شورایاری ها شروع شد شاید خیلی ها گمان نمی کردند چه تحول بزرگ و چه نهاد مردمی عظیمی در حال متولد شدن است. یکی از دلایل و ضرورت های تشکیل نهادهای داوطلبانه مردمی و محله ای ایجاد بستری برای شکل گیری ارتباط و تعامل سازنده و فراگیر بین ساکنین محدوده های محلی با یکدیگر از یک سو و با تشکل ها و نهادهای مردمی از سوی دیگر است که اگر این ارتباط به شکل موثر و مطلوب مسیر خود را طی کند شاخه جدیدی نیز به آن اضافه خواهد شد که همان ارتباط بین نهادها و دستگاههای دولتی مسئول محله ای یا فرامحله ای است. بدین ترتیب شبکه گسترده ای از روابط اجتماعی و فرهنگی و فضای مشارکت فعال و درگیرانه و در نهایت تشکیل و افزایش سرمایه اجتماعی شکل می گیرد.
هرچند که از اسفند 84 تا به حال زمان زیادی نمی گذرد ولی ثمره این کار تا حد قابل ملاحظه ای خود را نشان داده است. اگر بخواهیم چند محاسن این عملکرد را بشناسیم می توانیم به نکات زیر اشاره کنیم.
1- حضور فعال و ناظر بر اوضاع در محله به وسیله شورایاران.
2- آشنایی با ریز مشکلات واقعی در محله و بررسی راهکارهای مختلف جهت رفع آن و ارائه به مسئولین ذی ربط.
3- پیگیری و مداومت در به ثمر رساندن طرح های مختلف تصویب شده بر اساس نیاز در شورایاری محله.
4- پل ارتباطی و گوش شنوای بین مردم و مسئولین.
5- نظارت دقیق بر عملکرد سازمان ها و نهادهای مختلف در خصوص مسائل محله ای.
هرچند که در ابتدا شورایاری ها فعالیت خود را به شکل بسیار محدود آغاز نمودند اما با پیشرفت کار در شورای اسلامی شهر تهران، سایر نهادها و سازمان ها نیز به این نتیجه رسیدند که باید حوزه اختیارات شورایاران را افزود. گرچه در ابتدا برخی سازمانها به انجمن معتمدین محلات به صورت یک مزاحم در انجام وظایف خود نگاه می کردند، ولی گذشت زمان توانست این مشکل را تا حد قابل ملاحظه ای کاهش داده و تعاملات مثبت طرفین را افزایش دهد. حال مسئولین هم به خوبی می دانند و حس می کنند که در زیر ذره بین شورایاری ها قرار گرفته اند وهمانند سابق با یک گزارش آماری نمی توانند از زیر بار مسئولیت شانه خالی نمایند زیرا به محض اولین صحبت که در آن صداقت نقش کم رنگی داشته باشد معتمدین مردم در محلات در مقابل آن موضع خواهند گرفت و حقوق حقه خود را مطالبه خواهند کرد. حال اگر آموزش کافی و لازم در خصوص برنامه ریزی های مختلف در سطوح خرد یا کلان و فرامحله ای به شورایاران داده شود و از آنها به عنوان تیم های تخصصی محلات استفاده گردد گمان می رود نتیجه مطلوب تری عاید گردد، زیرا افرادی که شبانه روز ساکن در یک محله می باشند قطعا نیازهای واقعی را بهتر و زیباتر درک نموده و با داشتن نیروی همفکری مردم محله، راهکارهای مناسب تری می توانند عرضه نمایند. بدین ترتیب می توان گفت مردم خود را نزدیک تر به مسئولین و شریک در طرح ها و برنامه هایی که به اجرا در می آید می دانند و در نتیجه برای تحقق آن نیز تلاش مضاعفی را خواهند کرد که این امر از ارزشی ترین اموری است که می توان با هزینه ای ناچیز به آن دست یافت. امیدواریم در ادامه نیز عزیزانی که در سطوح مختلف چه شوراهای اسلامی شهرها و روستاها خود را در عرصه خدمتگزاری وارد می نمایند هیچ گاه وظیفه اصلی خود که همان خدمت به مردم و کار در جهت رضای خداوند می باشد را از یاد نبرده و همیشه مد نظر داشته باشند.