عربستان بازیگر فعال یا منفعل

روح الله جمعه‌ای
عربستان سعودی در حال انجام رایزنی های گسترده و فشرده ای با جمهوری اسلامی ایران می باشد. سفر مقامات دو کشور نشان از فعال شدن دیپلماسی منطقه ای به منظور رفع مشکلات و معضلات منطقه خاورمیانه از سوی بازیگران عمده و اصلی منطقه دارد. اما نکاتی در خصوص فعالیت گسترده عربستان سعودی در ایفای نقش آن کشور مبهم می باشد که ضروری است متولیان سیاست خارجی نسبت به موارد مبهم مورد اشاره توجه لازم را داشته باشند.
1- عربستان سعودی دارای حاکمیتی به شدت بسته و غیرقابل منعطف می باشد. وزش نسیم هرگونه اصلاحات رو به دموکراسی در منطقه خاورمیانه پایه های حکومتی این شیخ نشین متمول را به شدت بی ثبات و متزلزل خواهد ساخت و از این رو زمامداران سعودی به خوبی به این امر واقف هستند که دوام و زوال حکومت آنها وابسته به شرایطی است که نمی تواند نقش اول را در بازی های سیاسی منطقه ای برای آنها رقم بزند. لذا تاکنون این کشور بازیگری منفعل و مجری سیاست های طراحی شده خارج از منطقه بوده است. در دیگر سوی این عرصه، جمهوری اسلامی ایران هرچند در اجرای سیاست های داخلی و خارجی خود متاثر از شرایط منطقه بوده است لیکن عنصر فعال و مستقل در عرصه دیپلماسی خاورمیانه به شمار می رود که نمی توان آن را در قبال توفان های اصلاح گرایانه در معرض خطر و آسیب جدی تصور نمود.
2- برجسته شدن نقش جمهوری اسلامی ایران در منطقه خاورمیانه بویژه عراق و لبنان، موجی از بیم و نگرانی را میان بیگانگان بالاخص ایالات متحده آمریکا و اسرائیل برانگیخته است. ایالات متحده و همپیمانان غربی این کشور دریافته اند که بدون در نظر گرفتن نقش، مصالح و منافع جمهوری اسلامی ایران دیگر نمی توان معادلات و ترتیبات جدیدی در منطقه طراحی و اجرا کرد. اکثریت تحلیلگران و سیاستمداران ایالات متحده پس از دو دهه دشمنی و مخاصمه با ایران به دولتمردان خود توصیه کرده اند با تغییر سیاست های تهاجمی به مذاکره و گفتگو با جمهوری اسلامی ایران برای یافتن راه های مسالمت آمیز تضمین منافع ایالات متحده در منطقه بپردازند، موضوعی که در صورت وقوع شکست سنگین ابرقدرت غرب در به زانو درآوردن کشوری در حال توسعه تلقی می شود.
3- انجام هرگونه مذاکره و گفتگو میان ایالات متحده آمریکا و جمهوری اسلامی ایران ابهت و هیمنه کشوری که داعیه ابرقدرتی و فروپاشی بلوک شرق را یدک می کشد از بین خواهد برد و چه بسا انجام مذاکرات عاجزانه ایالات متحده با جمهوری اسلامی انگیزه مقاومت در برابر نظام زور و سلطه را در جهان تقویت بخشد. لذا ایالات متحده با درک این شکست، سیاستی زیرکانه در پیش گرفته است و به جای انجام مذاکره مستقیم با جمهوری اسلامی ایران، یکی از بازیگران به شدت وابسته خود یعنی عربستان سعودی را وارد این ماجرا و معرکه نموده است تا به اصطلاح در تعامل با جمهوری اسلامی ایران با برگ عربستان بازی نماید و به بیانی واضح تر ایالات متحده با ترفندی زیرکانه برای فرار از شکست مفتضحانه خود در مذاکره با جمهوری اسلامی ایران، عربستان سعودی را مامور انجام مذاکرات نموده است تا منافع بیشتری را کسب نماید و امتیازات کمتری را هزینه کند.اما این ابهامات به راحتی با یافتن چند سوال زیر قابل کشف و تحلیل می باشد.
الف- عربستان سعودی تا چه حد اختیار ارائه تضمین های لازم برای ایجاد امنیت درون منطقه ای دارد؟
ب- عربستان سعودی تا چه میزان منافع و مصالح منطقه ای را بر منافع بیگانگان بویژه حضور کشورهای بیگانه در منطقه خاورمیانه ترجیح می دهد؟
ج- پس از رفع برخی دغدغه های به ظاهر مورد نظر عربستان سعودی و به واقع دل نگرانی های ایالات متحده و اسرائیل، عربستان سعودی تا چه میزان آمادگی ایجاد یک پیمان امنیتی و نظامی و اقتصادی منطقه ای با حضور تمامی کشورهای منطقه به جز اسرائیل را دارد.
د- عربستان سعودی چه مقدار از نگرانی و دغدغه های امنیتی، نظامی و اقتصادی جمهوری اسلامی ایران را برطرف می سازد و به حکومت برآمده از آرای مردم عراق یاری می رساند تا زمینه خروج سریع اشغالگران از عراق و منطقه خاورمیانه فراهم شود.
ه- و بالاخره اینکه این کشور که در اتخاذ سیاست های برخی کشورهای کوچک تر موثر می باشد آیا رغبت و انگیزه ای برای تقریب بین مذاهب اسلامی دارد و چگونه به رفع تندروی هایی که به نام مذهب در آن کشور رخ می دهد مقابله خواهد کرد؟
پاسخ صریح و شفاف مقامات سعودی به سوالات فوق می تواند حوزه اختیارات و اقتدار و انگیزه این حکومت را برای ایفای نقش یک بازیگر فعال روشن سازد، در غیر این صورت دستگاه دیپلماسی کشور باید به این سوال پاسخ دهد که مذاکره با بازیگر منفعل و بی اختیار چه جایگاهی در عزت و حکمت و مصلحت نظام دارد؟