اوکراین در دستور کار آمریکا

* آقای سستانوویچ به عنوان سئوال اول در توصیف بحران سیاسی کنونی کشور اوکراین نظرتان چیست؟
** همانطور که می‌دانید من و 34 تن از همکارانم از موسسه دمکراتیک ملی عازم اوکراین و در مناطق مختلف این کشور تقسیم شدیم. البته ما تنها گروه حاضر در این کشور نبودیم و به طور مثال سازمان امنیت و همکاری اروپا بیش از 800 ناظر به اوکراین فرستاده بود. اگر قرار باشد نتیجه این سفر را در یک جمله خلاصه کنم تنها باید به ابعاد گسترده تقلب در این انتخابات اشاره کنم. تنها در یک مورد که از نزدیک شاهد آن بودم بحث 2000 رای غیر معتبر مطرح بود که در حدود 1700 رای به ویکتور یوشچنکو، نامزد گروه مخالف تعلق داشت.
اگرچه شرایط بوجود آمده در اوکراین موجب شگفتی بسیاری شد اما ظرفیت حرکت این کشور در این مسیر بالقوه از سالها قبل وجود داشت. اوکراین در سال‌های اخیر خیزی بزرگ برای تبدیل شدن به کشوری دمکراتیک به معنای واقعی آن برداشته و این موضوعی است که در وهله اول خود اوکراین از آن بهره‌مند خواهد شد و در مراحل بعدی کشورهای دیگر از جمله روسیه.
* اساسا ژئوپولیتیک منطقه اوراسیا را از نگاه ایالات متحده چگونه می‌بینید؟
** روابط و مناسبات خوب با کشورهای منطقه اوراسیا همواره از منافع و اهداف مورد توجه ایالات متحده بوده است. موضوعاتی همچون تروریسم، منابع انرژی و تجارت مواد مخدر حتی اگر موضوع مهم دیگری نیز در کار نباشد، اهمیت ویژه‌ای به این منطقه داده است.
اما اکنون دلیل دیگری برای توجه ویژه به اوراسیا وجود دارد و آن سیاست پرسش‌برانگیز روسیه در قبال کشورهای همسایه خود است. اقدامات ولادیمیر پوتین سئوالات بسیاری را در اذهان بسیاری از آمریکائیان و اروپائیها و به ویژه حکومت‌های کشورهای همسایه در خصوص اهداف روسیه ایجاد کرده است.
* نظر شما در مورد نحوه برخورد ایالات متحده با مجموعه روابط قدرتهای اوراسیا چیست؟
** آمریکا به طور سنتی کوشیده است تا با تمام کشورهای این منطقه اعم از روسیه و همسایگان آن، همکاری کند. ایالات متحده بر این باور است که ایجاد روابط خوب و مناسب بین کشورهای این منطقه می‌تواند به ثبات و پیشرفت منجر شود. اما این سیاست با توجه به سیاست‌های روسیه با اندکی تغییر مواجه شده است.
در حال حاضر حمایت از استقلال همسایگان روسیه از مهمترین دغدغه‌های ایالات متحده در منطقه محسوب می‌شود.
* موقعیت اوکراین و اساساً نقش این کشور را در ژئوپولیتیک اوراسیا چگونه ارزیابی می‌کنید؟
** اوکراین به عنوان دومین کشور بزرگ شوروی سابق، طبیعتا به دنبال ایجاد روابطی مناسب با روسیه است. اما نکته اینجاست که رهبران اوکراین از جمله رئیس‌جمهوری کوچما مایل نیستند این رابطه مانع همکاری عمیق‌تر با دیگر کشورها به ویژه کشورهای اروپایی‌ و ایالات متحده شود. بنابراین مشکل بحرانی در سیاست خارجی اوکراین، چگونگی حفظ توأمان گزینه‌های غربی و شرقی است.
نباید فراموش کنیم وسعت و تاثیرگذاری اوکراین این کشور را به رهبری طبیعی در منطقه مبدل ساخته است و این واقعیت که کشورهای کوچک دیگر که خواهان ایجاد تعادل در تایید روسیه هستند از اتحاد با اوکراین استقبال می‌کنند.
به عقیده من رویدادها و پیشرفت‌های اخیر، اثرگذاری اوکراین را در این خصوص افزایش خواهد کرد.
* با توجه به آنچه شما به آن اشاره می‌کنید ایالات متحده چگونه می‌تواند به تایید روسیه و اوکراین و در واقع ایجاد تعادل مورد نظر برسد؟
** هم ایالات متحده و هم کشورهای اروپایی مایل به افزایش حمایت خود از روابط نزدیک‌تر اوکراین و دو نهاد بزرگ ناتو و اتحادیه اروپایی که به گسترش روابط بین کشورهای اروپایی منجر خواهد شد، هستند. البته باید پذیرفت که این مشکل و یا هدفی نیست که به راحتی بتوان به آن دست یافت اما شک ندارم در 5 سال آینده روابط اوکراین با اتحادیه اروپایی و ناتو تا حد قابل توجهی در مقایسه با میزان کنونی آن بهبود خواهد یافت.
* آیا تحولات سیاسی در اوکراین می‌تواند دیگر کشورهای منطقه را تحت تأثیر قرار دهد؟
** تبعات آنچه را که در اوکراین اتفاق افتاده است نه می‌توان آن‌قدر مهم تلقی کرد و نه آن‌قدر کم‌اهمیت که به سرعت فراموش شود. این موضوع به ویژه در زمان رقابت‌های انتخاباتی و دوره پس از آن نمود خواهد داشت. هر حکومتی که به نوعی قصد گریز از انتخابات را داشته باشد از خود خواهد پرسید، آیا می‌توان به راحتی از این روند رهایی یافت؟
* واکنش داخلی به این موضوع چیست؟ واکنش‌های خارجی چه می‌تواند باشد؟
** شاید یک ماه قبل زمانی که پوتین و حامیانش هنگامی که به انتخابات 2008 روسیه فکر می‌کردند چنین سئوالاتی را از خود نمی‌پرسیدند. اما به شما قول می‌دهم اکنون این سئوالات به کرات به ذهن آنها خطور خواهد کرد و این چیزی نیست که تنها در روسیه اتفاق افتاده باشد.
در تمام کشورهایی که اعتراضاتی به تقلب در روند انتخابات در آنها وارد باشد ـ نمونه اخیر ارمنستان ـ انقلاب اوکراین می‌تواند الگویی مناسب باشد.
* همانطور که اشاره کردید، یانوکوویچ از حمایت پوتین برخوردار بود، درست است؟
** بله، کاملا: پوتین در جریان مبارزات انتخاباتی 2 بار از اوکراین دیدن کرد.
از طرفی روسیه بسیاری از مشاوران و کارشناسان امور انتخابات را برای کمک و تبلیغ برای یانوکوویچ به این کشور فرستاده بود و در واقع مجموعه‌ای از شناخته‌شده‌ترین کارشناسان روسی در زمان انتخابات در اوکراین و البته به نفع نخست‌وزیر به چشم می‌خورد.
* چرا حاکمیت روسیه تا این اندازه به این انتخابات اهمیت می‌دهد؟
** به چند دلیل. نخست آنکه آنها یوشچنکو را به عنوان رهبری می‌بینند که اوکراین را به سوی کشوری هوادار غرب، هدایت خواهد کرد. کوچما و یانوکوویچ از طرح پوتین موسوم به «فضای واحد اقتصادی» حمایت می‌کردند در حالی که این طرح با انتقاد مقامات اوکراین و یوشچنکو روبه‌رو بود.
یوشچنکو اعلام کرده است به دنبال گسترش روابط تجاری با روسیه خواهد بود اما اجازه نخواهد داد که روسیه مانع عضویت این کشور در سازمان تجارت جهانی و ارتباط با اتحاد اروپایی شود.
و در پایان اهدافی گسترده‌تر برای پوتین وجود دارد از جمله این که روسیه دارای اعمال نفوذی قوی در کشورهای شوروی سابق است و درصدد حفظ جایگاه خود به عنوان قدرتی برتر (مقتدر) در منطقه است. اما معتقدم در این مورد به خصوص آنها درکی نادرست از سیاست اوکراین در ذهن دارند. در روسیه کنار گذاشتن نیروهای مخالف بسیار آسان است زیرا جنبش‌های مردمی بزرگ وجود ندارد.
اما در اوکراین شما شاهد قیام‌هایی مردمی به شکلی که به هیچ‌وجه نظیر آن در روسیه وجود ندارد، هستید.
در نتیجه می‌توان گفت: تمام متخصصان و کارشناسان روسی حاضر در اوکراین نتوانستند کار خود را به خوبی انجام دهند، زیرا با چالش‌هایی گسترده و وسیع مردم جامعه اوکراین مواجه شدند.
* چندی پیش یانوکوویچ، ایالات متحده را به دخالت در انتخابات و حمایت از رقیب انتخاباتی خود متهم کرد. نظر شما در این‌باره چیست؟
** فراموش کردم به وی گوشزد کنم هنگامی که سیاستمداران خارجی همچون رئیس‌جمهوری کشورهای همسایه (روسیه) به اوکراین می‌آیند نیز می‌توان اعتراض کرد! هیچ‌کس نمی‌تواند به طور دقیق دخالت روسیه در سیاست‌های اوکراین را با نقش هیچ کشور دیگری (در اوکراین) مقایسه کند.
اما حتی اگر این حمایت برابر باشد که باز هم تکرار می‌کنم این‌طور نیست باید بین تلاش برای برگزاری انتخاباتی عادلانه و جلوگیری از برگزاری آن تفاوت قائل شد.