آزمایشهای هستهای کره جنوبی
نوشته: دانیل پینکستون
ترجمه: مرضیه فاضلنیا
آزمایشهای کره جنوبی در سال 1982 برای استخراج پلوتونیوم و آزمایشهای این کشور در سال 2000 برای غنیسازی اورانیوم نشان میدهد که این کشور در تلاش برای تولید سلاحهای هستهای نیست. اما با در نظر گرفتن برنامه تولید تسلیحات هستهای که این کشور در گذشته داشت و تلاش مداوم آن برای جلوگیری از برنامههای اتمی کره شمالی، به نظر میرسد کره جنوبی با اجرای این آزمایشها مقاصد گستردهتری را پیگیری میکند. کره جنوبی دارای تأسیسات زیربنایی گسترده انرژی اتمی است و مقامات این کشور از دیرباز تمایل خود را به دستیابی به تکنولوژی چرخه تولید سوخت هستهای ابراز کردهاند. بنا به اظهارات مقامات کره جنوبی، این آزمایشها نتیجه مجموعهای تحقیقات علمی و بخشی از طرح دستیابی به چرخه تولید سوخت هستهای محسوب میشود. اما به طور قطع این آزمایشها در تولید تسلیحات هستهای نیز کاربرد دارد و در مورد فعالیتهای گذشته این کشور که به نظر میرسید مستقیما «برای تولید سلاحهای هستهای گام برمیداشت، هنوز هم تردیدهایی وجود دارد. این گزارش حاوی اطلاعاتی در خصوص آزمایشهای هستهای کره جنوبی و تمایلات این کشور برای دستیابی به تکنولوژی تولید سوخت هستهای است. کره جنوبی با مطرح کردن این تمایلات اهداف جدیتری را پیگیری میکند، چون این کشور دارای سابقه فعالیت در برنامههای تولید تسلیحات هستهای بوده است، و هر گونه سو ءظنی باعث میشود که برنامههای منع گسترش سلاحهای هستهای که در حال حاضر متوجه کره شمالی و سایر کشورهاست، به کره جنوبی منعطف گردد.
آزمایشهای غنیسازی اورانیوم در کره جنوبی
در 17 اگوست 2004، وزیر علوم و فنآوری کره جنوبی طی گزارشی به آژانس بینالمللی انرژی اتمی اطلاع داد که این کشور آزمایشهای غنیسازی اورانیوم انجام داده است. گزارش مذکور در اجرای بخشی از تعهدات کره جنوبی مندرج در پروتکل الحاقی تهیه شده بود. این پروتکل پس از آن که در 19 فوریه 2004، در مجلس ملی این کشور تصویب شد، اجرا گردید. به دنبال درخواست مقامات کره جنوبی از محمد البرادعی، مدیر آژانس بینالمللی انرژی اتمی، مبنی بر ارائه نکردن گزارش به شورای حکام و تهدید به تضعیف وی در انتخابات سومین دوره، اطلاعات مربوط به آزمایشهای غنیسازی اورانیوم بعدها به مطبوعات انتشار یافت. همچنین مقامات کره جنوبی طی نشست دو جانبه 19 اگوست، از دولت آمریکا خواستند که این اطلاعات را محرمانه نگاه دارد. مقامات آمریکایی، کره جنوبی را به ارائه توضیحاتی شفاف و روشنگر دعوت کردند، اما کره جنوبی به تلاش خود در مخفی نگاه داشتن این اطلاعات تا اواخر ماه اگوست ادامه داد.
به دنبال قطعیشدن ارائه گزارش به شورای حکام آژانس بینالمللی انرژی اتمی، مقامات کره جنوبی خواستار شدند که تنها موضوع آزمایشهای غنیسازی اورانیوم در سال 2000 فاش شود، گرچه این کشور پیش از این نیز، یعنی در دهه 80، به انجام دادن آزمایشها برای استخراج پلوتونیوم و تولید اورانیوم اقدام کرده بود. اما البرادعی طی گزارشی که در سپتامبر به شورای حکام ارائه کرد، این شورا را از جریان تولید اورانیوم و آزمایشهای غنیسازی پلوتونیوم و اورانیوم در این کشور مطلع ساخت.
آزمایشگاه اپتیک کوانتوم در مؤسسه تحقیقات انرژی اتمی کره، سه بار در ژانویه و فوریه سال 2000 آزمایشهای غنیسازی اورانیوم انجام داده است. این آزمایشها با استفاده از برنامه جداسازی ایزوتوپ لیزری صورت گرفت و حدود دو صدم گرم اورانیوم غنی شده تولید کرد که این میزان در سه آزمایش انجام شده، 10% بوده است. بالاترین میزان غنیسازی در این آزمایشها 77% بوده است. دانشمندان کرهای با به کارگیری تجهیزاتی که برای جداسازی ایزوتوپهایی مانند گالیوم، تالیوم، ساماریوم، و ایتربیوم استفاده میشد، 235U را از نیترات اورانیوم جدا کردند. مؤسسه تحقیقات انرژی اتمی کره در نیمه دوم دهه 90 برای آزمایشهای غنیسازی اورانیوم، تجهیزات لیزری تولید کرد، اما این کشور دست کم از اوایل دهه 80 به بکارگیری تکنولوژی جداسازی ایزوتوپ لیزری تمایل داشت.
کره جنوبی در دستیابی به تکنولوژی تولید لیزر از کمک آمریکا و روسیه برخوردار بود. مؤسسه تحقیقات انرژی اتمی این کشور بالاخص، در زمینه تکنولوژی جداسازی ایزوتوپ لیزری از مؤسسه فیزیک در مسکو کمکهایی دریافت کرد. طبق اظهارات یک متخصص غنیسازی لیزری در آمریکا، روشهایی که مؤسسه فیزیک در مسکو از آنها برای غنیسازی ایتربیوم استفاده میکرد، میتوانست برای غنیسازی اورانیوم نیز به کار گرفته شود. این روش برای تولید سوخت سلاحهای هستهای (235U) مناسب نیست اما آزمایشها روی خواص 235U برای راهاندازی برنامه تولید گسترده 235U برای سلاحهای هستهای اقدامی مقدماتی است.
کره جنوبی برنامه آزمایشهای خود را در اگوست 2004 برای آژانس بینالمللی انرژی اتمی فاش کرد چون مقامات این کشور به خوبی میدانستند که طی اقدامات نظارتی و اصلاحی که به موجب پروتکل الحاقی صورت میگیرد این موضوع آشکار خواهد شد. اگرچه این آزمایشها پیش از آن که کره جنوبی پروتکل الحاقی را تصویب کند، انجام میشدند، هنوز هم نقض تعهدات این کشور در قبال پیمان منع گسترش سلاحهای اتمی که از سال 1975 اجرا شد، محسوب میشود، ضمن این که آزمایشهای مزبور اعلامیه مشترک سال 1992 برای غیر هستهای کردن شبه جزیره کره را نیز نقض میکند. علاوه بر آن، توضیحات ضد و نقیض دولت کره جنوبی که در ابتدا ارائه شد، باعث افزایش سوءظن به برنامههای هستهای سئول گردیده و کنترل و نظارت تأسیسات و ابزار هستهای این کشور را مورد تردید قرار داده است.
تاریخچه برنامه هستهای کره جنوبی
برنامه صلحآمیز هستهای کره جنوبی از اواخر دهه 50 آغاز شد، یعنی هنگامی که این کشور ایجاد تأسیسات زیربنایی برای تولید سلاحهای هستهای را در دستور کار قرار داد. کره جنوبی اولین راکتور تحقیقاتی خود را در نوامبر 1962 به کار انداخت و اولین راکتور هستهای این کشور در آوریل 1978 راهاندازی شد. تا اواسط دهه 70، کره جنوبی فعالانه برنامههای تولید سلاحهای هستهای را پی گرفت. پارک چونگ هی، چون دو هوان، و روه تائه وو، سه رئیس جمهوری کره جنوبی متعهد شدند که از ادامه یافتن برنامههای تسلیحاتی در این کشور جلوگیری خواهند کرد، اما گزارشها حاکی از آن است که هر سه دولت با گسترش برنامه تسلیحات هستهای، تولید سلاحهای اتمی را در برنامه کار خود قرار داده بودند. بسیاری از مردم کره جنوبی معتقدند که این کشور باید به «اجرای منطقی برنامه تسلیحات هستهای» ادامه دهد تا در مواردی که امنیت این کشور به خطر میافتد و دیگر نمیتوان به حمایتهای هستهای آمریکا متکی بود، رأساً اقدام شود.
گفته میشود که در 8 سپتامبر 1972، پارک چونگ هی، رئیسجمهوری وقت کره جنوبی گزارشی با عنوان «برنامه تولید سوخت اتمی» دریافت کرد که حاوی اطلاعاتی در مورد برنامههای تولید سلاحهای هستهای بود. گزارشها حاکی از آن است که پارک برای تولید بمب پلوتونیوم تصمیماتی اتخاذ کرد و به این ترتیب در سال 1973 کره جنوبی فنآوریهای لازم را از فرانسه و راکتور تحقیقاتی و راکتور آب سنگین را از کانادا خرید تا تولید بمب پلوتونیومی را آغاز کند. اما تحت فشارهای شدید آمریکا، این معاملهها انجام نشد و پارک در قبال تعهدات آمریکا برای برقراری امنیت کشورش، موافقت کرد تا برنامه تولید تسلیحات هستهای را در کره جنوبی متوقف کند.
به رغم تضمینی که آمریکا برای برقراری امنیت کره جنوبی داد و نیز ترور پارک در اکتبر 1979، کره جنوبی همچنان به فعالیتهای هستهای خود ادامه داد. در اوایل دهه 1980، مؤسسه تحقیقات انرژی اتمی این کشور به منظور وارد کردن ترکیبات فسفات با درصد بالای اورانیوم قراردادی با «شرکت مواد شیمیایی یانگ من» منعقد کرد. این مؤسسه برای استخراج و تبدیل، سنگهایی را انتخاب میکرد که حاوی اورانیوم بیشتری باشند. بین سالهای 1981 و 1984، مراحل تبدیل کیک زرد (8O3U) به اکسید اورانیوم (2UO) آغاز شد. در سال 1985، اکسید اورانیوم با هدف تولید میلههای سوختی برای راکتور اتمی Wolsong-1 مورد استفاده قرار گرفت.
در سال 1982، کره جنوبی با استفاده از تأسیسات اعلام نشده، اکسید اورانیوم را به فلوراید اورانیوم 4UF تبدیل کرد؛ در فاصله بین ماه مه 1982 و نوامبر 1984، 4UF برای تولید تقریبا 154 کیلوگرم اورانیوم مورد استفاده قرار گرفت. در سال 2000، دانشمندان این کشور حدود 3/5 کیلوگرم از این اورانیوم را در آزمایشهای جداسازی ایزوتوپ لیزری به کار بردند. این که آیا کره جنوبی گاز اورانیوم هگزا فلوراید (6UF) هم تولید کرده، مورد تردید است؛ 6UF در دیفوزیون گازی برای غنیسازی اورانیوم استفاده میشود، مراحل تولید هر دو ترکیب کاملا شبیه به هم است.
آزمایشهای مربوط به استخراج پلوتونیوم که اوایل دهه 1980 آغاز شد نیز بخشی از برنامه هستهای کره جنوبی را تشکیل میداد. اما دانش و مهارتی که این کشور از طریق این آزمایشها به دست آورد میتوانست در تولید سلاحهای اتمی به کار رود. آزمایشهای پلوتونیوم روی 2/5 کیلوگرم اورانیوم تضعیف شده (DU) انجام شد، این مواد در ساخت پنج میله سوختی آزمایشی مورد استفاده قرار گرفت و راکتور تحقیقاتی TRIGA-III در سئول را که اکنون فعالیتهای آن متوقف شده است راهاندازی کرد. اورانیوم ضعیف شده در ماه مه 1978 از آلمان غربی وارد این کشور شد و میلههای سوختی آزمایشی در نیمه دوم سال 1981 درون راکتور نصب گردید. طی ماههای آوریل و مه 1982، این کشور با استفاده از فنآوری سلول داغ (hot cell) پلوتونیوم استخراج کرد اما با توقف فعالیتهای راکتور، استفاده از سلول داغ نیز متوقف شد و مؤسسه تحقیقات انرژی اتمی به تایجون منتقل گردید.
در سپتامبر 1983، کره جنوبی به آژانس بینالمللی انرژی اتمی اعلام کرد که در راکتور TRIGA-III از میلههای سوختی تأیید نشده استفاده شده بود اما این امر سالها پیش از آن بوده است که آژانس انرژی اتمی آثار پلوتونیوم را در این راکتور کشف و موضوع را در سال 1998 به کره جنوبی ابلاغ کند. آژانس بینالمللی انرژی اتمی یافتههای به دست آمده از نمونه محیطی را بررسی کرد و یکبار دیگر در سال 2003 وجود پلوتونیوم را به کره جنوبی اطلاع داد. در حال حاضر، کره جنوبی برای پاسخگویی در خصوص فعالیتهای گذشته خود با آژانس همکاری میکند.
پایبندی به اصول منع گسترش سلاحهای اتمی در برنامههای هستهای کره جنوبی
در سپتامبر 2004، دولت کره جنوبی ابتدا ادعا کرد که آزمایشهای غنیسازی اورانیوم به طور مجزا و در قرنطینه انجام میشده است، این آزمایشها در آزمایشگاههای علمی به دست تعدادی از دانشمندان صورت میگرفت. ماینیچی شیمبون، چاپ ژاپن، با چاپ گفتگوی رئیسجمهوری کیم یونگ سام جنجال بسیاری ایجاد کرد. یونگ در این گفتگو اعلام کرده بود که این آزمایشها با هدف «تولید تسلیحات هستهای» انجام میشود. این روزنامه در ادامه افزوده بود که رئیسجمهوری کره جنوبی نمیتوانسته است از روند این آزمایشها بیخبر باشد و دانشمندان این کشور نیز به دلخواه خود این آزمایشها را انجام نمیدهند. در پی بروز این جنجالها، کیم اعلام کرد که مطالب «ماینیچی شیمبون» گمراه کننده بوده و او در این گفتگو صرفا از آزمایشهای مذکور در دوران تصدی خود اظهار بیاطلاعی کرده است.
هنوز هم در خصوص کنترل و نظارت بر فعالیتهای هستهای کره جنوبی گزارشهای ضد و نقیضی وجود دارد. به گفته «چانگ ین سون»، رئیس مؤسسه تحقیقات انرژی اتمی کره، آزمایشهای پلوتونیوم که در اوایل دهه 1980 انجام شد بخشی از تلاشهای این کشور برای تولید داخلی سوخت هستهای محسوب میشود. با وجود آن که وی انجام آزمایشهای غنیسازی اورانیوم در سال 2000 را پذیرفته است اما به نظر میرسد که هیچ گزارشی در این خصوص به وزارت علوم و فنآوری یا رئیسجمهوری این کشور نداده باشد. در پی کشف اخیر شبکه قاچاق (تسلیحات) هستهای که عبدالقدیر خان، دانشمند هستهای پاکستان آن را هدایت میکرد، این قصور احتمالی در نظارت و پاسخگویی، نگرانیهایی را به وجود آورده است.
در اول اگوست 2004، سگیو ایلبو، روزنامه چاپ کره جنوبی، گزارشی را همراه با تصاویری از مطالعات مؤسسه تحقیقات انرژی اتمی کره برای راهاندازی یک نیروگاه آزمایشی منتشر کرد. سندی که در سال 1974 دکتر کیم چول منتشر کرد از برنامههایی حکایت میکرد که یک شرکت فرانسوی به نام SaintGobain Techniques Nouvelles تهیه کرده بود. به گفته کیم، دانشمندی که پیش از این مسئول برنامههای کره جنوبی برای ساختن تأسیسات استخراج پلوتونیوم بود، پس از آن که برنامه تولید تسلیحات هستهای با فشارهای آمریکا کاملا «متوقف شد، همه کارکنان پراکنده شدند و اسناد مربوط نیز از بین رفت و یا گم شد.
در خصوص اقدامات انضباطی که علیه دانشمندان یا مجریان آزمایشهای جداسازی اورانیوم و استخراج پلوتونیوم، صورت گرفت، هیچگونه گزارشی در دست نیست. «چانگ ین سون»، رئیس مرکز تحقیقات انرژی اتمی کره، انجام دادن آزمایشهای جداسازی اورانیوم را تأیید کرد اما شایع شده است که وی برای دوره بعد نیز انتصاب خواهد شد. اما دولت کره جنوبی در 25 اکتبر، تغییراتی بنیادی انجام داد، به طوری که مرکز تکنولوژی کنترل هستهای (TCNC) را از نظارت مؤسسه تحقیقات انرژی اتمی خارج ساخت و سرپرستی آن را به مؤسسه ایمنی هستهای (KINS) واگذار کرد. به موجب اعلامیه مشترک سال 1992 برای غیر هستهای کردن شبه جزیره کره، مرکز تکنولوژی کنترل هستهای اساسا برای صورت گرفتن بازرسیهای دو جانبه تأسیس شد. در حال حاضر، این مرکز مسئول کنترل مواد و ابزار هستهای است، نقش رابط نظارتی آژانس بینالمللی انرژی اتمی را ایفا میکند و مسئول کنترل صادرات و نمایندگان کره در گروه تهیهکنندگان سوخت اتمی (NSG) است، ضمن این که مسئولیت امنیت هستهای و حفاظت و پشتیبانی را نیز برعهده دارد.
در اواخر نوامبر، شورای حکام آژانس بینالمللی انرژی اتمی در نشستی، موضوع گزارش آزمایشهای کره جنوبی به شورای امنیت سازمان ملل را بررسی کرد. دیپلماتهای کره جنوبی برای جلوگیری از این امر اعمال نفوذ زیادی کردند. دولت کره جنوبی نیز در ماه سپتامبر برای تأکید بر «سیاست چهارمنظوره غیرهستهای» این کشور یک جنگ تبلیغاتی را آغاز کرد. اما کره شمالی میتواند از این آزمایشها به عنوان بهانهای برای اجتناب از شرکت در مذاکرات شش جانبه برای حل بحران هستهای کره شمالی بهرهبرداری کند. در اوایل ماه سپتامبر، هان سونگ ریول، معاون سفیر کره شمالی در آمریکا اظهار داشت که آزمایشهای کره جنوبی میتواند مسابقه تسلیحات اتمی در آسیای شمال شرقی راه بیاندازد و افزود که آمریکا با معیارهای دوگانه با مسائل مربوط به دو کره برخورد میکند.
نتیجه
تجزیه کره و آثار جنگ دو کره و جنگهای داخلی، امنیت منطقه آسیای شمال شرقی را هرچه بیشتر به مخاطره افکنده است. برای کره جنوبی، تکیه بر قدرت هستهای، مشوق اقتصادی موجهی است تا بتواند تواناییهای لازم را برای دستیابی به تکنولوژی چرخه تولید سوخت هستهای در داخل کشور ایجاد کند، وابستگی خود را به واردات سوخت اتمی کاهش دهد و مشکل کمبود سوخت را در این کشور حل کند. بسیاری از مردم کره جنوبی از این که ژاپن مجاز به غنیسازی اورانیوم و بازیافت سوخت مصرف شده است، خشمگین به نظر میرسند. کرهایها معتقدند که با معیار دوگانه با آن برخود میگردد و با در نظر گرفتن سابقه نظامی ژاپن انتظار میرود که به جای سئول، توکیو مشمول این محدودیتها شود. اما برنامه تسلیحات هستهای کره جنوبی در گذشته و پایدار نبودن امنیت در این شبه جزیره باعث میشود که آمریکا از پشتیبانی تمامعیار طرح چرخه تولید سوخت در کره جنوبی خودداری کند.
آزمایشهای استخراج پلوتونیوم و غنیسازی اورانیوم در کره جنوبی، برنامه منسجمی برای تولید سلاحهای هستهای نبوده است اما اطلاعاتی که آنها در این آزمایشها به دست آوردهاند میتواند در ساخت بمب اتمی یا چرخه تولید سوخت اتمی مورد استفاده قرار گیرد و همین امر ممکن است بعدها تحت شرایط خاصی به بخشی از برنامه واقعی ساخت بمب اتمی تبدیل گردد. دولت کره جنوبی، این آزمایشها را برای ساخت بمب اتمی ناچیز و بیاهمیت دانسته است. به طور خلاصه، کرهایها در اینباره با بیقیدی عمل کردند و به همین علت در مخمصه افتادهاند. اما این آزمایشها کمکی به کاهش سو ءظنها درباره برنامههای هستهای پیونگ یانگ یا طرحهای اتمی منطقه نمیکند ضمن این که اوضاع را برای دیپلماتهایی که برای غیرهستهای کردن شبه جزیره کره تلاش میکنند، دشوارتر میسازد. آزمایشهای مذکور و چگونگی حل مسائل مربوط به آنها برای نظام منع گسترش سلاحهای اتمی که برنامههای هستهای ایران و سایر کشورها را بررسی میکند، معنای خاصی دارد. به رغم مشکلاتی که در امر نظارت وجود دارد، وجه مثبت قضیه این است که تاکنون مسیر تکنولوژی هستهای کره جنوبی به سمت اهداف نظامی یا مصارفی از این قبیل منحرف نشده است. دولت کره جنوبی با آژانس بینالمللی انرژی اتمی همکاری میکند ضمن این که برای جلوگیری از بروز مشکلاتی از این دست در آینده، اصلاحاتی اعمال کرده است. اما این آزمایشها، مشکلات بالقوهای هستند که اگر سیاست پایان بخشیدن به برنامههای هستهای کره شمالی با شکست مواجه شود، با آنها روبرو خواهیم بود. موانع سیاسی و حقوقی متعددی وجود دارد که اقدامات هستهای توکیو و سئول را محدود میسازد، اما این موانع هیچ یک واقعا قانونی نیستند. به نظر میرسد که کره جنوبی بتواند قابلیتهای محدود و نامشخص کره شمالی را بپذیرد، اما اگر سئول بداند که توکیو برای برابری با برنامههای هستهای پیونگ یانگ، فعالیتها برای تولید تسلیحات هستهای خود را توسعه میدهد، هیچیک از رؤسای جمهوری کره جنوبی این شیوه فعالیت اتمی را تحمل نخواهند کرد.
نظرات بینندگان
پربیننده ترین
ارسال خبرنامه
برای عضویت در خبرنامه سایت ایمیل خود را وارد نمایید.
