72 سال امید ایرانیان به زندگی

روز پنج‌شنبه هفته گذشته برنامه توسعه سازمان ملل متحد به صورت همزمان و در سراسر جهان، تازه‌ترین گزارش خود را درباره توسعه انسانی کشورهای مختلف جهان منتشر کرد که در این گزارش ایران از جهش قابل ملاحظه‌ای در توسعه انسانی مواجه شده است. البته در این گزارش اوضاع کسب و کار به‌ویژه در زمینه اشتغال چندان جالب نیست ولی در مجموع ایران جایگاه مناسبی را به دست اورده است. بر اساس گزارش توسعه انسانی سال 2010 سازمان ملل، جمهوری اسلامی ایران که سال گذشته رتبه 88 را از نظر شاخص توسعه انسانی (HDI) در بین 182 کشور دنیا کسب کرده بود، در گزارش امسال با 18 پله صعود در جایگاه 70 جهان قرار گرفته است. بر اساس این گزارش، ایران که در سالهای گذشته در ردیف کشورهای با توسعه انسانی متوسط قرار داشت، امسال برای نخستین بار در ردیف کشورهای با توسعه انسانی بالا قرار گرفت. به گزارش فارس، شاخص توسعه انسانی بر اساس معیارهایی چون امید به زندگی، کیفیت نظام آموزشی، درآمد واقعی و سرانه درآمد ملی محاسبه می‌شود و رقمی از صفر تا یک را در بر می‌گیرد که هر چه این رقم بیشتر باشد دلالت بر وضعیت بهتر از نظر توسعه انسانی دارد.
در گزارش سال 2010 ایران از نظر توسعه انسانی در رتبه‌ای بالاتر از کشورهایی چون برزیل، گرجستان، اردن، ترکیه، ترکمنستان، چین، تایلند، فیلیپین، مصر، ازبکستان، اندونزی، آفریقای جنوبی، سوریه، عمان، هند و لبنان قرار گرفته است. همچنین در این گزارش امید به زندگی برای هر ایرانی حدود 72 سال برآورد شده است که آمار مثبتی است. البته همانطور که گفته شد وضعیت اشتغال در ایران چندان مطلوب نیست و گزارش برنامه توسعه سازمان ملل متحد با آمارهای داخلی درباره میران بیکاری تا حدودی متفاوت است. مرکز آمار ایران نرخ بیکاری در ایران در بهار 89 را رقم 14.6 درصد اعلام کرد اما گزارش سازمان ملل متحد نشان می‌دهد که دربررسی تعداد استخدام نسبت به جمعیت فعال درگروه سنی 15 تا 64 سال که در سال 1991 به میزان 45.9درصد شاغل بوده‌اند در سال 2008 تنها سه درصد رشد داشته است. از کل جمعیت مشغول به کار در ایران 56.8 درصد از استخدام رسمی شده‌اند که در این میان زنان نسبت به مردان کمتر استخدام رسمی شده‌اند به‌طوری که این نسبت 72 به 100 گزارش شده است.این شاخص نشان می‌دهد که میزان ورودی به بازار کار در این سالها نسبت به اشتغال ایجاد شده هماهنگ نبوده است. همچنین42.7درصد از این استخدام‌های انجام گرفته بین سالهای 2000 تا 2008 اشتغال آسیب پذیر تعریف شده است. افرادی که دارای وضعیت شغلی با ثباتی نبودند جمعیت 42.7درصدی را تشکیل می‌دهند. این گزارش می‌افزاید 1.9 درصد از نیروی شاغل به کار در ایران با درآمدی کمتر از 1.25 دلار در روز زندگی می‌کنند.
نرگس جودکی: براساس بیستمین گزارش توسعه انسانی سازمان ملل متحد، ایران با 18 پله صعود، از رتبه 88 به رتبه 70 رسیده است. این گزارش روز پنج شنبه در دفاتر سازمان ملل در جهان و همچنین در تهران با حضور کنسوئلو ویدال، نماینده مقیم برنامه عمران ملل متحد در ایران، منتشر شد. گزارش توسعه انسانی ملل‌متحد ازسال 1990 تا کنون هر ساله توسط برنامه عمران ملل متحد (UNDP) منتشر می‌شود و در آن سه شاخص اصلی اقتصاد، آموزش و بهداشت را در کشورهای مختلف مورد بررسی قرار میگیرد. در این گزارش کشورهای مختلف جهان با ارزیابی میزان دسترسی به خدمات آموزشی، بهداشتی و موفقیت در فعالیت‌های اقتصادی رتبه‌بندی می‌شوند. به گفته مسئولان برنامه عمران ملل متحد، در گزارش امسال 169 کشور مورد ارزیابی قرار گرفته‌‌اند در حالی که در گزارش سال 2009 تعداد کشورهای مورد بررسی 182 کشور بود، یعنی ایران سال گذشته در میان 182 کشور رتبه 88 را به دست آورد و اکنون در میان 169 کشور در رتبه 70 قرار گرفته است. امتیاز ایران در شاخص امسال عدد 702 /0 است در حالی که سال گذشته ایران امتیاز 782 /0 را کسب کرده بود و در رتبه 88 قرار داشت.
همچنین در گزارش امسال در فرمول‌های این شاخص‌ها تجدید نظر شده و علاوه بر این سه شاخص، «نابرابری اجتماعی»، «نابرابری جنسیتی» و «شاخص چند بعدی فقر» نیز لحاظ شده تا آمارها به واقعیت نزدیک تر شود.
در گزارش 2010 کشورهای بسیاری وجود دارند که با وجود شرایط نامطلوب درآمدی،کیفیت زندگی مردم بهبود یافته است.این درحالی است که برخی کشورهایی هم که با وجود عملکرد قوی اقتصادی عملا نتوانسته‌اند پیشرفتی در شاخص‌هایی مثل امید به زندگی،تحصیل و بالابردن استانداردهای زندگی کسب کنند.
سازمان ملل رتبه ایران را از نظر سطح رضایت‌مندی شهروندان در جهان 84، رضایت مردم ایران از شغل خود 71، سلامت فردی 82 و سطح زندگی 55 برآوردکرده است.در این گزارش که بر پایه آمار سال‌های 2006 تا 2009 تهیه شده رتبه ایران از نظر شاخص رضایت از زندگی 5.6درصد اعلام شده که این موضوع نشان می‌دهد هرچه شاخص ارقامی بیشتر باشد رضایت از زندگی بیشتر است. در شاخص تجارب منفی رتبه ایران 32 گزارش می‌شود براساس اطلاعات این گزارش، امید به زندگی در ایران به میزان 18 سال در 40 سال اخیر افزایش پیدا کرده است. کنسوئلو ویدال، نماینده مقیم برنامه عمران ملل متحد در ایران با اشاره به افزایش امید به زندگی در ایران طی 40 سال گذشته به میزان 18 سال می‌گوید: «یک عامل مهم در چنین دستاوردی کاهش تدریجی در میزان مرگ و میر نوزادان و کودکان است، که در حال حاضر در میان کشورهای جنوب آسیا به ترتیب به 56 و 73 مرگ در هر 1000 زایمان زنده تقلیل یافته است.» از سوی دیگر در ایران شاخص‌های آموزشی از رشد مناسبی برخوردار بوده‌اند اما برخی مشکلات و بحران‌ها در ایران باعث شده که شاخص اقتصادی رشد مناسبی نداشته باشد.
درآمد روزانه نیروی کار در ایران
براساس این گزارش، دربررسی تعداد استخدام به جمعیت فعال درگروه سنی 15 تا 64 سال که در سال 1991 به میزان 45.9درصد شاغل بوده‌اند در سال 2008 تنها سه درصد رشد کرده است. از کل جمعیت مشغول به کار در ایران 56.8 درصد از استخدام رسمی شده‌اند که در این میان زنان نسبت به مردان کمتر استخدام رسمی شده‌اند به‌طوری که این نسبت 72 به 100 گزارش شده است.این شاخص نشان می‌دهد که میزان ورودی به بازار کار در این سال‌ها نسبت با اشتغال ایجاد شده هماهنگ نبوده است. همچنین42.7 درصد از این استخدام‌های انجام گرفته بین سال‌های 2000 تا 2008 اشتغال آسیب پذیر تعریف شده است. افرادی که دارای وضعیت شغلی با ثباتی نبودند جمعیت 42.7درصدی را تشکیل می‌دهند.
این گزارش می‌افزاید:« 1.9 درصد از نیروی شاغل به کار در ایران با درآمدی کمتر از 1.25 دلار در روز زندگی می‌کنند.» نرخ بیکاری اعلام شده در این گزارش در سال‌های 2000 تا 2008 در پایین ترین سطح حداقل 8.3 درصد وحداکثر 33.2درصد گزارش شده است.
در شاخص دسترسی به فن‌آوری اطلاعات و ارتباطات میزان دسترسی به خطوط تلفن‌همراه و ثابت در ایران بین سال‌های (2000-2008) 532 درصد رشد کرده و جمعیت تحت پوشش تلفن همراه در ایران 95 درصد رسیده است. میزان دسترسی به اینترنت در سال 2008 به میزان 32 درصد از کل جمعیت کشور گزارش شده و پنهای باند در این سال 0.4 درصد اعلام شده است.
در گزارش توسعه انسانی،ضریب جینی مورد محاسبه که اصطلاحا شاخص برابری نامیده می‌شود،ضریب جینی ایران 38.3 درصد گزارش شده است. نروژ با ضریب جینی 25.8، ایسلند 34، هلند 30.9 و سوئد با ضریب جینی 25 کمترین نابرابری درآمدی را در توزیع عادلانه ثروت در سال 2010 داشته اند.ضریب جینی درترکیه 41.2 درصد گزارش شده است. این گزارش تاکید می‌کند برخی از کشورها در حال برداشتن گام‌های بلندی برای توسعه انسانی بوده اند.گزارش توسعه انسانی سازمان ملل متحد درخصوص شاخص توسعه انسانی (HDI )که شاخصی ترکیبی از پوشش ثروت،سلامت و آموزش و پرورش است،نشان می‌دهد که کشورهای آسیایی از جمله چین و هند با رشد سریع در تولید ناخالص داخلی خود پیشرفت‌های چشمگیری داشته اند.به‌طوری که چین با 23 درصد وهند با 30 درصد رشد نسبت به سال قبل رشد سریعتری را نسبت به گزارش قبلی سازمان ملل داشته اند. وضعیت ایران در میان 169 کشور مورد بررسی سازمان ملل متحد ایران به لحاظ شاخص توسعه انسانی در رتبه 70 و بعد از کشورهای مثل بوسنی و هرزگوین،قزاقستان،آذربایجان و عربستان قرار گرفته است. هرچند که در این گزارش ترکیه در رتبه 83 قرار گرفته اما برخی کشورهای توسعه یافته رشد سریعتری را نسبت به ایران به ثبت رسانده اند.
رعایت نشدن استانداردهای محیط‌زیستی در بیشتر کشورها
فرزین درباره رعایت استانداردهای محیط‌زیستی در کشورهای مورد بررسی می‌گوید: « گزارش امسال توضیح داد که بررسی شاخص پایداری محیط زیست نشان می‌دهد که در کل استانداردهای محیط‌زیست در عمده کشورها رعایت نشده و به‌طور کلی این شاخص در وضع مناسبی نیست.» او همچنین درباره رابطه رشد اقتصادی و اجتماعی می‌گوید:«رابطه رشد اقتصادی و رشد اجتماعی در کشورها هنوز مشخص نیست و هنوز رابطه معناداری بین این دو را متوجه نشده‌ایم. هنوز معلوم نیست که آیا کشورها در صورت رشد اقتصادی و درآمد بیشتر به بهبود شاخص‌های آموزشی و بهداشتی می‌پردازند یا آیا کشورهایی که بهداشت و آموزش را ارتقا داده‌اند، به رشد اقتصادی می‌رسند یا خیر؟»
به گفته او، در گزارش امسال، معیار تعیین فقر تنها درآمد فردی نیست، بلکه فقر چندوجهی فرهنگی، اقتصادی و اجتماعی در نظر گرفته شده است. بنا به این تعریف جدید در گزارش امسال بیش از یک میلیارد و 700 میلیون نفر از مردم 104 کشور در حال توسعه از نظر مادی و غیرمادی زیر خط فقر هستند که با آمارهای گذشته تفاوت جدی دارد. در آمارهای امسال، در بخش اقتصاد، درآمد سرانه مورد نظر نبوده است، بلکه درآمد ملی محاسبه شده است. به این ترتیب، درآمدهایی که از خارج به کشورها وارد شده نیز محاسبه شده که به واقعی تر شدن آمارها کمک کرده است. در حوزه جهانی، گزارش توسعه انسانی 2010 نشان می‌دهد که کشورهای نروژ، استرالیا و زلاند‌نو پیشاپیش دیگر کشورها در زمینه شاخص توسعه انسانی حرکت کرده اند. هفت کشور دیگر در فهرست 10 کشور نخست دارای بالاترین شاخص توسعه انسانی عبارتند از: ایالات متحده آمریکا، ایرلند، لیختن اشتاین، هلند، کانادا، سوئد و آلمان. این در‌حالی است که نیجریه، جمهوری دمکراتیک کنگو و زیمبابوه درکنار مالی، بورکینافاسو، لیبریا، چاد، گینه بیساوائو، موزامبیک و بروندی از پایین ترین مرتبه توسعه شاخص توسعه‌انسانی برخوردار بوده اند.
محمدعلی فرزین، مدیر گروه طرح‌های عمرانی گروه کاهش فقر و توسعه اقتصادی برنامه عمران ملل متحد در تهران دلیل بالاتر رفتن رتبه ایران با وجود امتیاز کمتر به نسبت سال گذشته را تغییر شاخص‌ها می‌داند: «در گزارش امسال، شاخص‌ها تغییر کرده و فرمول محاسبه نیز تغییر اساسی داشته است. از طرف دیگر لحاظ کردن سه شاخص جدید در این رده بندی باعث شده تا امتیازهای تمامی کشورها تغییر کند که البته این رتبه‌بندی به واقعیت نزدیک‌تر است. »
در جدول رتبه بندی شاخص توسعه انسانی، کشورهای فدراسیون روسیه، قزاقستان، آذربایجان، بوسنی و هرزگوین و اوکراین به ترتیب در رتبه‌های 65 تا 69 و قبل از ایران قرار دارند و در رتبه‌های 71 تا 75 نیز به ترتیب نام کشورهای مقدونیه، موریس، برزیل، گرجستان و ونزوئلا به چشم می‌خورد. جالب آن است که کشور کویت در رتبه 47 این فهرست قرار دارد. کنسوئلو ویدال، نماینده مقیم برنامه عمران ملل متحد در ایران نیز درباره این گزارش می‌گوید: «بسیاری از کشورها توانسته‌اند دستاوردهای بزرگی در زمینه‌های بهداشت و آموزش کسب کنند، در حالی که در شمار کشورهای برخوردار از عملکرد بالای اقتصادی دسته بندی نمی‌شده اند.» او معتقد است بیستمین سالگرد گزارش توسعه انسانی فرصت مغتنمی است برای مرور دستاوردها و چالش‌های فراروی توسعه انسانی؛ هم در سطح کشوری و هم در سطح جهانی. تجزیه و تحلیل پیامدهای گزارش توسعه انسانی در دو دهه اخیر توانسته بر تصمیم‌سازی‌ها و در پیش گرفتن خط مشی‌ها از سوی دولت‌ها تاثیرات مثبت بگذارد.