عدالت اجتماعی در عصر ظهور

محمدآصف عطائی
« عدالت » , یک تکلیف الهی و اصل محبوب مطابق با خواست و فطرت انسان و موجب تعالی بشر در حوزه های مختلف زندگی فردی و اجتماعی است و جامعه ی بشری هم از ابتدا , تا حال آرزوی روزی را داشته و دارد که در آن , ظلم , تبعیض و بی عدالتی در تمام چهره و ابعادش , نابود شود و نسیم ملایم عدالت و برابری در تمام زوایای زندگی انسان های دردمند و رنجیده , نفوذ کند و دردهای کهنه و قدیمی بشر را با داروی شفابخش عدالت و برابری , مرهم نهاده و التیام بخشد.
ولی دریغ و درد که این ایده و آرزو , تا حال محقق نگردیده و تعبیری برای این رویای شیرین پیدا نشده است اکنون این سوال مطرح است که آیا انسان های دردمند و تشنه عدالت و برابری , تا ابد در حسرت این آرزوی ناپیدا و رویای تعبیر نشده , خواهند سوخت یا روزی این خواب خوش و شیرین , تعبیر خواهد شد , و آمال و آرزوهای دیرین بشر دردمند , محقق شده و مصداق عینی و خارجی پیدا خواهد کرد
دین مبین اسلام به عنوان دین جاوید و جهانی , پرسش ها و ابهامات مطرح شده , پیرامون آینده بشر را با صراحت و روشن پاسخ داده است . قرآن کریم در آیات گوناگون و مختلفی از سنت پیروزی حق بر باطل (1 ) , خلافت و وراثت مومنان و صالحان در زمین (2 ) , جهان شمولی دین خدا(3 ) , استقرار آیین خداپسندانه و تحقق صلح و امنیت جهانی (4 ) و بالاخره غلبه راه و رسم عادلانه انبیا و پیامبران الهی ... خبر می دهد و می فرماید : « ما در کتاب زبور , پس از ذکر چنین مرقوم کردیم که در آینده صالحان و پاکان , وارثان زمین خواهند شد و روی زمین برای همیشه از عناصر و حاکمیت جور و ستم , پاکیزه , خواهد شد. به راستی که در این , پیامی است برای عبادت کنندگان » . (5 )
و در آیه دیگر می خوانیم : « خداوند به افرادی که ایمان آورده اند و عمل صالح انجام داده اند وعده می دهد که آنها را قطعا خلیفه ی روی زمین خواهد ساخت ... و دین و آیینی را که برای آن ها پسندیده , پا برجا و ریشه دار خواهد کرد , خوف و ترس آن ها را به امنیت و آرامش تبدیل خواهد نمود » . (6 )
انبوهی از احادیث و روایات که از رسول گرامی اسلام (ص ) و ائمه (ع ) نقل شده است , این حقیقت را روشن ساخته اند که سنن وعده شده الهی , مبنی بر نابودی ظلم , جور و بی عدالتی و استقرار نظام عدالت گستری که در آن دین خدا بر همه ادیان و مذاهب انحرافی پیروز شده , پاکان و صالحان , اداره امور جامعه را به دست گیرند , در زمان ظهور آخرین خلیفه ی خداوند و وصی حق در زمین , حضرت حجت (عج ) محقق خواهد شد و آن حضرت با شمشیر عدالت گستر خویش , تمامی نظام های فاسد را از بین برده و گوهر گمشده بشر یعنی عدالت اجتماعی را در پهن دشت هستی به وجود خواهد آورد.
لذا در حدیث شریفی می خوانیم : « هنگامی که قائم قیام کند , عدالت در جامعه پیاده خواهد شد و با حاکمیت عدالت و برابری , ظلم و جور نابود شده و امنیت کامل در مسیر عبور و مرور مردم « در کل جهان » به وجود خواهد آمد... حقوق غضب شده ی مردم , گرفته شده و به صاحبانشان مسترد خواهد شد ... » (7 )
عدالت اجتماعی در عصر
از ویژگیهای منحصر به فرد دوران حکومت حضرت مهدی (عج ) که در روایات و احادیث معصومین (ع ) فراوان ذکر شده و مورد تاکید و توجه قرار گرفته و از برجستگی خاص برخوردار می باشد , استقرار عدالت اجتماعی در تمام زوایای زندگی جامعه بشری است , تعبیر : « یملا الارض قسطا و عدلا کما ملئت ظلما و جورا » تعبیر آشنایی است که از طرق مختلف , در ده ها حدیث که دوران طلایی و زندگی ساز عصر ظهور را ترسیم می کنند , آمده است و در پرتو اصل محبوب و دوست داشتنی عدالت اجتماعی است که نابسامانی های سیاسی , ستم اجتماعی و ظلم اقتصادی , که زائیده ی نظام ظالمانه ی تبعیض , ستم و بی عدالتی است , سامان می یابد , و همگان , جامه ی عافیت , سلامت و کرامت بر تن خواهند کرد , و این جمله ی حضرت علی (ع ) که : « از عدالت خود , لباس عافیت بر تنتان کردم » (8 ) با اجرای احکام , قوانین و حدود الهی و حاکمیت عدالت اجتماعی در عصر ظهور , به معنای واقعی کلمه در کل جهان , تبلور عینی و تحقق خارجی پیدا خواهد کرد.
لطافت و نسیم زندگی ساز عدالت اجتماعی در عصر ظهور , طبق حدیث شریف از امام صادق (ع )(9 ) تا اقصی نقاط جهان و زوایای ناپیدای منازل و خانه های مردم , نفوذ کرده , مامن و مسکن آنان را گرما و حرارت خاص و ویژه ای خواهد بخشید , و در پرتو حرارت و گرما و لطفات عدالت اجتماعی و بستر مناسب آن عصر و زمان است که : دین و دنیای مردم , حیات انسانی و زندگی معنوی جوامع بشری , سر و سامان گرفته و همه چیز , جان تازه ای خواهد گرفت .
محورهای عدالت در عصر ظهور
الف ـ عدالت در تقسیم بیت‌المال
فراهم آوردن رفاه و آسایش , و ایجاد شرایطی که در آن , آحاد جامعه جهانی , کفاف زندگی داشته و اضطراب و نگرانی , از این ناحیه , احساس نکند در سرلوحه برنامه های کاری حکومت حضرت مهدی (عج ) قرار دارد. حضرت با توزیع عادلانه بیت المال و درآمدها و نظارت دقیق به دستگاه های اقتصادی حکومت , زمینه لازم برای رفاه و آسایش همگانی را فراهم خواهند کرد. و در راه فقرزدایی و تامین معیشت مردم , جدیت و تلاش خاصی از سوی مامورین حکومتی , صورت خواهد گرفت , به گونه ای که ساکنان آسمانها و زمین , از شرائط به وجود آمده , راضی و خشنود خواهند شد.
ابوسعید خدری می گوید : « پیامبر(ص ) فرمود به مهدی بشارتتان می دهم او به هنگام اختلاف مردمان از میان امت من , ظهور خواهد کرد , و ساکنان آسمانها و زمین از او خشنود خواهند شد. او مال را درست درست تقسیم می کند.
مردی پرسید : درست درست چیست
فرمود : میان همه مساوی (10 )
و در حدیث دیگر می خوانیم که : « مهدی (عج ) میان مردم , در تقسیم اموال , به مساوات رفتار , می کند به طوری که دیگر نیازمند و محتاجی یافت نمی شود . » (11 )
ب ـ عدالت در انتخاب افراد شایسته
یاران حضرت مهدی (عج ) و افرادی که شایستگی و افتخار انتخاب برای خدمت گذاری در حکومت جهانی آن حضرت را نصیب خواهند شد , افراد سست عنصر و بی اراده ای که دین را به دنیا بفروشند , و برای احراز , حفظ و نگهداری پست و مقام « یتشبث بکل حشیش » به هر نیرنگی , متوسل شوند نخواهند بود بلکه کارگزاران آن حضرت , افراد شایسته و وارسته خواهند بود که جسم و جان شان و روح و روان شان را در مدرسه عشق و ایمان , پرورش و صیقل داده اند و با تمام وجود , در خدمت آن حضرت قرار گرفته و شب و روز , برای پیش برد و اجرای برنامه های اصلاحی حضرت , تلاش و فعالیت خواهند کرد , افرادی که ترس از خدا , و پایبندی به تعهد و تکلیف , با گوشت , پوست و خون آنها عجین شده است ایمان به خدا , عشق خدمت به جامعه بشری و کسب رضای امام زمانشان , روح و روان آن ها را در خود گداخته است .
احادیث و روایاتی که ویژگی یاران پاک باخته حضرت مهدی (عج ) را بیان می کنند , فراوان است ازجمله حضرت علی (ع ) می فرماید : « به هوش باشید که مهدی زیباترین انسانها , در سیما و کامل ترین آنها در اخلاق و ارزش های معنوی و انسانی است هنگامی که قیام کند یاران اصلی او که شمارشان 313 نفر و به شمار یاران پیامبر(ص ) , در جنگ بدر است , همگی به سان شیرانی , از قرارگاه خویش خارج گشته و برگرد آن گرامی , حلقه می زنند آنان به راستی بسان پاره آهنی هستند اگر بر متلاشی نمودن کوه ها تصمیم بگیرند آنها را نابود می سازند آنان خدا را آن گونه که شایسته است به یکتایی و یگانگی می پرستند , شبانگاهان ندای دل نواز نیایش و گریه های آنان از خوف خدا , بسان مادران جوان مرده , طنین افکن است , شب زنده دارند و روزه گیران , از نظر معنوی و اخلاقی همه بسان هم هستند گویی یک پدر و مادر آنان را پرورانده اند و دلهایشان , لبریز از مهر و خیرخواهی ... است به هوش باشید که نام بلند آنان را می دانم و از شهرهای شان نیز آگاهم . » (12 )
از سوی دیگر , اعمال و رفتار کارگزاران حکومت جهانی در عصر ظهور , به شدت مراقبت خواهد شد , ماموران مخفی حکومت مرکزی , قبل از آنکه مردم را زیر نظر گیرند , به اعمال و رفتار کارگزاران حکومت می نگرند زیرا اگر مجموعه مدیران یک جامعه , صالح , عادل و متعهد باشند منبع و خاستگاه اصلی تزریق شایستگی به رگها و شریانهای کل جامعه , پدید خواهد گشت . (13 )
امام علی (ع ) می فرماید : « مهدی (عج ) قاضیان زشت کار را کنار می گذارد و دست سازش کاران (رشوه بگیران ) را از سرتان کوتاه می کند و حکمرانان ستم پیشه را عزل می نماید و زمین را از افراد پست و خائنین پاک می سازد » . (14 )
و در جای دیگر می فرماید : « عمال و کارگزاران حکومت های جور را , بر آن همه کار بد که کرده اند مواخذه می کند » (15 ) و در حدیث دیگری می خوانیم : « مهدی بخشنده است . او درباره عمال و کارگزاران و ماموران دولت خویش , بسیار سختگیر است و با ناتوانان و مستمندان بسیار دل رحم و مهربان است » . (16 )
با سختگیری و اعمال روش دور از نرمش وچشم پوشی درباره کارگزاران حکومت و مجریان امور , امام موفق می شود روش های عادلانه خویش را در جامعه , جامه عمل بپوشاند و نمونه کامل و آرمانی حکومت و نظام دادگستر را به همگان بنمایاند , و اصلی ترین مشکلی را که همه حکومت های بشری در طول تاریخ گرفتار آن بوده اند از میان بردارد , در دوران آن امام منجی , نخست از کارگزاران و دست اندرکاران و همه مجریان امر , خواسته می شود که به موازین عدالت , پایبند باشند و بدان عمل کنند و بدین سان این اقدام عملی مهم ; از متصدیان امور به دیگران سرایت می کند ... » (17 )
ج ـ عدالت در اجرای قانون
در طول تاریخ بشر , افراد زیادی بوده اند که در سخنرانیها , کتابها , مقالات و سروده های خود , مطالب جالب , شیرین و مهیج درباره عدالت , برابری و مساوات گفته اند , نوشته اند و سروده اند ولی همین سخنوران توانا و نویسندگان چیره دست , شعرا و ادبای نامدار و متکلمان , فیلسوفان نامی , هنگامی که خود بر مسند قدرت تکیه زده و به پست و مقامی رسیده اند و در میدان عمل و محک تجربه قرار گرفته اند , برخلاف گفتار و نوشتار خویش , عمل کرده اند و با سیه روی , در معرکه امتحان و آزمایش , مواجه شده اند.
حضرت علی (ع ) در یک جمله کوتاه این واقعیت تلخ را این گونه بیان می فرماید : « حق و عدل , وسیع ترین میدانها را به هنگام گفتن دارد , تنگ ترین و مشکل ترین میدان را در مقام عمل و اجرای قانون و دادن حق به صاحبان آن » . (18 ) اما در عصر ظهور حضرت مهدی این گونه نخواهد بود , زیرا اولا : او معصوم است و منزه از هر خطا و اشتباهی و ثانیا : با توجه به علم امامتی که خداوند به او داده است , چهره واقعی افراد جانی , ستمکار و قانون شکن را می داند و می شناسد , لذا آن امام همام , برای استقرار نظام ارزشمند الهی و اصلاح جامعه و محیط امن و آرام , افراد جانی و بزهکار را شناسایی و تادیب خواهد کرد. حتی افراد و اشخاص که در خفا و پنهانی , مرتکب جرم و جنایت شده و به حقوق دیگران تجاوز کنند , حضرت مهدی (عج ) آنان را شناسایی و به کیفر اعمال ننگینشان خواهد رساند و همین امر باعث می شود که افراد جانی و بزهکار , دست و پایشان را جمع کرده حتی در خفا و پنهانی هم , جرات و جسارت گناه , معصیت , تخلف و حرمت شکنی را نداشته باشند.
امام صادق (ع ) می فرماید : « گاه اتفاق می افتد که فردی در کنار مهدی (عج ) ایستاده و سخن می گوید , که آن حضرت دستور می دهد گردنش را به خاطر جنایت مخفیانه اش بزنند و آنگاه است که در شرق و غرب عالم جنایتکاری نمی ماند مگر از آن پیشوای عدالت گستر و آگاه , حساب می برد . (19 ) در حدیث دیگر از امام صادق (ع ) نقل شده است که « دنیا به پایان نخواهد رسید تا بزرگ مردی از خاندان ما قیام نماید , او به سبک داوود , حکومت و داوری خواهد کرد و از دلایل و گواهان نخواهد پرسید , حق هر کس را به او اعطا خواهد کرد . » (20 )
باز از امام صادق (ع ) نقل شده است که : « هنگامی که قائم آل محمد(عج ) قیام نماید , میان مردم به سبک داوود حکومت و داوری خواهد کرد و نیازی به دلیل و برهان ندارد خداوند به او الهام کرده و او با علم و آگاهی خویش , داوری و حکومت می کند و هر گروهی را از آنچه نهان می دارند با خبر می سازد . » (21 )
حتی درباره قضات و نمایندگان که حضرت مهدی (عج ) به نقاط مختلف جهان گسیل می دارد , این گونه می خوانیم که « هنگامی که قائم (عج ) قیام کند به هر منطقه و شهری , فرستاده ای آگاه و پرواپیشه , گسیل می دارد و به او می گوید برنامه کاری تو در کف دست توست , از این رو , هرگاه کاری برایت پیش آمد که راه حل آن را نفهمیدی و داوری در آن را نشناختی , به کف دست خود نظاره کن و آنچه در آن یافتی عمل نما . » (22 )
با توجه به احادیث فوق , می توان گفت هر مجرم و گناهکاری که در خور کیفر باشد , امام مهدی (عج ) براساس علم امامت خود , عمل کرده و حرمت شکنان قوانین الهی و اجتماعی را به جزای اعمال ننگینشان خواهند رساند , و منتظر گواهی گواهان و اقامه دلایل و مدارک از سوی مدعی نخواهد ماند و به سوگندهای دروغین , از سوی طرفین دعوا , توجه نخواهد کرد , و آنچه حق و عدالت است , آن را ملاک قرار داده و براساس آن , حکم و داوری نموده و با اجرای دقیق احکام الهی , آزادی و امنیت به معنای واقعی کلمه را به جامعه جهانی عرضه خواهد کرد. امنیتی که در آن جان , مال , ناموس , حیثیت و آبروی افراد حفظ خواهد شد و انسانها , دیگر از ناحیه تضییع حقوقشان , دلهره , اضطراب و نگرانی نخواهند داشت .
از خدا می خواهیم هر چه سریعتر , موانع ظهور آن امید محرومان و مستضعفان را مرتفع ساخته و لباس فرج , بر اندام و قامت مبارکش بپوشاند و با ظهور آن فرزانه فضیلت , سمبل فضیلت و کرامت , اسوه ی تقوا و عدالت و منتقم آل علی و محمد(ص ) به تمامی نامردی ها و نامردمی ها پایان داده , ظلم و بی عدالتی را از کل جهان ریشه کن سازد و با اجرای احکام و قوانین ارزشمند الهی و انسانی به دست نازنین آن یگانه دوران , امنیت و آزادی و عدالت اجتماعی را به ارمغان آورده و با داوری شفابخش دین , زخمهای کهنه و دردهای دیرین انسانهای مظلوم و مستضعفان التیام بخشد.
به امید آن روز