واکاوی سیاست‌های کلان کشور در دولت آینده

* جمهوری اسلامی ایران سرمایه‌گذاری عظیمی در بخش هسته‌ای انجام داده و توقف فعالیت، خسارتهای مالی فراوانی را به دنبال دارد که طبیعی است این مساله مورد رضایت اروپا و آمریکا باشد. ما در مقابل چنین هزینه سنگینی چه امتیازی را به دست آورده‌ایم؟
** آقامحمدی: بر اساس اقدام‌هایی که شد و گزارشی که آژانس تهیه کرد، برنامه این بود که پرونده بزرگی برای ایران بسازند و آن کشاندن مساله هسته‌ای ایران به شورای امنیت بود تا ما را در شرایط حادی قرار دهند. پس می‌بینید که ما ابتدا وارد سیستمی شدیم که دشمن اقدامی را انجام داد و علیه ما در آژانس قطعنامه صادر کرد. با توجه به این فضا ما باید چه می‌کردیم؟ ما از ابتدا که تفاهم نکردیم چه بدهیم و چه بگیریم. آنها ابتدا اقدام تندی علیه ما در آژانس انجام دادند و ما هم در مقابل برای خنثی کردن آن اقدام، راه‌حلی را پیدا کردیم.
پس دشمنی و برخورد از آمریکا بود و ما هم مقابل آن ایستادیم و با پرونده‌ای که توسط آن تمام منطقه و دنیا نگران می‌شد، مقابله کردیم و اقدام به شفاف‌سازی کرده و اطمینان همه را جلب ساخته و آژانس هم گزارش داد که جز یکی‌ دو مورد جزیی، بقیه مسائل ایران برای آنها روشن و شفاف شده و ایران در چارچوب مقررات بین‌المللی کارش را کرده و هیچ اقدامی خارج از مسیر صحیح انجام نداده است. این دستاورد کمی نبود.
آنها طراحی کرده بودند تا ما را «تهدید» جلوه دهند و همه را علیه ما تحریک کنند و اقدام بین‌المللی شکل دهند و ما آن را دفع کردیم و طبیعتاً توقف غنی‌سازی یکی از هزینه‌های آن بوده که ما در یک مرحله 5/2 ماهه توقف کار و در مرحله بعدی هم حدود 6 ماه تعلیق را داشته‌ایم و البته ارزش آن را داشت که تهدید جدی علیه خود را به نوعی خنثی کنیم، چون ضرورتی نداشت در یک ابهام بین‌المللی برای ما مجازات‌های بین‌المللی مقرر دارند. اکنون همگان می‌دانند که ما وضع روشن و شفافی داریم و اگر از این پس اقدامی علیه ما صورت بگیرد، ناشی از غرض‌ورزی سیاسی است و از این رو حق طبیعی ماست که از خود به خوبی دفاع کنیم.
* بر اساس مفاد ان‌پی‌تی، داشتن فن‌آوری هسته‌ای غیر نظامی حق هر کشور عضو است. با تلاش‌هایی که کشورهای غربی در مورد ایران انجام دادند و تعلیق دائم فعالیت‌های هسته‌ای ما را خواستار شدند، چنانچه این یک رویه برای سایر کشورها به ویژه جهان سوم شود که آنها هم نباید از چنین حقی برخوردار باشند، آیا چنین مساله‌ای با روح پیمان ان‌پی‌تی در تناقض نیست و آیا لازم نیست ایران در این چارچوب رایزنی گسترده حقوقی با کشورهای جهان سوم برای جلوگیری از چنین اجحافی انجام دهد؟
** آقامحمدی: اساس کار ما در این زمینه با کشورهای عضو جنبش غیر متعهدها بوده است و بیشترین همکاری را با این کشورها داشته‌ایم. در آژانس هم کشورهای عضو جنبش به طور یکپارچه با ما بودند و خوشبختانه فضا به گونه‌ای است که نه در این حوزه، که در اجلاس نیویورک (اجلاس بازنگری پیمان ان‌پی‌تی) هم بهترین و نزدیکترین همکاریها را با غیر متعهدها داشتیم، لذا این اساس کار ماست و اینگونه نیست که ما آنها را رها کرده باشیم. ما در یک زمان مذاکرات رسمی انجام می‌دهیم تا قطعنامه آژانس را خنثی کنیم که در این زمینه با اروپائیان کار می‌کنیم. زمانی دیگری با کشورهای غیر متعهد برای نحوه تداوم این فعالیت‌ها در جهان و آینده و نیز اطلاع از پرونده خود و حضور آنها برای دفاع از این پرونده همکاری می‌کنیم.
البته در این پروسه فقط خود را محق نمی‌دانیم و این حق تمامی کشورهاست که حقوقشان حفظ شود و رویه‌ا‌ی را که حقوق دیگران را ضایع کند، نمی‌پذیریم. چون غیر از ملاحظه ایرانی، «ملاحظه بشری» را هم داریم و معتقدیم هر کشوری استغنایی در امور هسته‌ای نداشته باشد، وابستگی جدی خواهد داشت.
ما نباید قبول کنیم در 30 تا 40 سال آینده انرژی دنیا دست چند کشور و بقیه محتاج و گرفتار آن شوند، لذا همکاری ما با کشورهای جهان سومی گسترده است و زمینه‌های تحرکات بیشتر خود را از طریق اقدام‌های عملی مشترک داریم فراهم می‌کنیم، ولی این مساله هیچ ربطی به پرونده‌ هسته‌ای ما ندارد و آنجا که به پرونده مربوط می‌شود، با ما همراهی می‌کنند و بهترین یاران ما کشورهای غیر متعهد محسوب می‌شوند.
* در حالی که ما منتظر طرح اروپا تا آخر ماه ژولای هستیم، به تازگی اتحادیه اروپا مسئولان بلندپایه آمریکا بیانیه تندی علیه ایران صادر کردند که با پیشنهاد 3 کشور اروپایی در تناقض است. این‌گونه‌ برخوردها با چه هدفی صورت می‌گیرد؟
** آقامحمدی: تبلیغات منفی علیه در زمان انتخابات ریاست جمهوری شکل گرفت و تصور کاملاً اشتباهی را هم ایجاد کردند مبنی بر این که نوع نگاه دولتمردان آینده ایران در زمینه سیاست خارجی بسیار متفاوت است و به نوعی پیشدستی کردند و مواضع تندی را اتخاذ نمودند آن هم برای شرایطی که تصور می‌کردند به وجود خواهد آمد.
این نشانه شناخت نادرست آنها از موقعیت ایران است و اکنون که دولت جدید در حال شکل‌گیری است و در همین حال رئیس‌جمهوری جدید مواضع خود را شفاف بیان کرد، اینگونه اظهارات زمان خود را از دست داده و بیشتر اظهارات مقطعی است و از نظر ما حرفها به دور ریخته شده است، چون بر پایه غلطی بوده ما از نظر سیاست هسته‌ای هیچ تغییر خاصی نخواهیم داشت و از تعامل با جهان هم تغییری ایجاد نمی‌شود و همانگونه که آقای احمدی‌نژاد گفت، اگر کشورهای جهان، غیر از اسرائیل، تخاصم با ایران نداشته باشند و سیاست برنده ـ بازنده را کنار بگذارند و تعامل برابر داشته باشند، محدودیتی برای روابط با ما نخواهند داشت.
* آیا اظهارات اخیر آقای احمدی‌نژاد درباره مسائل سیاست خارجی، سیاست‌های تثبیت شده و نهایی است و یا ممکن است تغییر کند؟ آیا اظهارات ایشان توانسته برخی نگرانی محافل خارجی را کم کند؟
** آقامحمدی: به نظرم ایشان واضح صحبت کرد. آقای احمدی‌نژاد یک محدودیت را برای رابطه اعلام کرد و آن هم اسرائیل بود و گفت که ما از سر نیاز سراغ کشوری نمی‌رویم. بنابراین ایشان در مورد تعامل با دنیا باز برخورد کرده است. این که دنیا چگونه عمل کند، مهم است. هم شیوه‌ای که دیگران در پیش بگیرند، متقابلاً ما عمل می‌کنیم. من تصور می‌کنم این مساله کاملاً تفهیم شده باشد. رئیس‌جمهوری منتخب حتی در مورد کشورهای منطقه نه تنها از روابط که از «همبستگی اسلامی» سخن گفت؛ بنابراین سیاست‌های ایران کاملاً روشن است و نوع تعبیرهای اروپائیان زشت و نامناسب و ناشی از عدم شناخت آنها بوده است که امیدواریم که بزودی تغییر وضع دهند.
* برخی خبرها در مورد تغییر اعضای تیم مذاکرات هسته‌ای وجود دارد. آیا چنین مساله‌ای هست؟
** آقامحمدی: در سیاست خارجی ایران، شاهد هیچ نوع تغییر تندی نخواهیم بود و این روشن است. شما تغییراتی را در کابینه آقای خاتمی از آقای ولایتی به آقای خرازی دیدید که چقدر نرم و به اصطلاح راحت انجام شد و مطمئن باشید تغییرات در دولت آینده به همان نرمی و یا شاید کمتر باشد و این قطعی است. اما این که اشخاص در چه مقطعی، چه کاری انجام می‌دهند.
این مساله به سیاست‌های کشور و تصمیم‌گیریهای کلان بستگی دارد. این‌ گونه نیست که مقام‌های کشور هر کدام همه اختیارات را داشته باشند و باید تفاهم و تمایل شکل بگیرد. پس یک تصمیم جمعی اتفاق می‌افتد و تصمیم جمعی هم همواره پخته بوده است و شما دیده‌اید که جریان‌هایی در داخل در راس قدرت قرار گرفتند، ولی روابط ما با بیرون دامنه‌دار، مشخص و در چارچوب معین بوده و در حوزه سیاست خارجی هم سیاست‌های کلان مشخص است و ما برطبق قانون اساسی در چارچوب سیاست‌های کلان حرکت می‌کنیم. شاید روش ونحوه اجرا فرق کند که کار دیپلماتیکی است.
* از این رو پرسش قبلی را مطرح کردم که اروپائیان به ویژه از ابتدای امسال منتظر آن بودند که انتخابات ریاست ‌جمهوری انجام شود و پس از آن در مورد مذاکرات تصمیم بگیرند. آیا این نشانه ضعف مسئولان زیربط نیست که نتوانسته‌اند فضای سیاسی داخل را برای آنها به خوبی تشریح و تبیین کنند، به گونه‌ای که مذاکرات ایران و اروپا تحت‌الشعاع این انتخابات قرار نگیرد؟
** آقامحمدی: اروپاییان و غربیها در مورد ایران دچار نوعی «آلودگی اطلاعات» هستند و میزان آلودگی هم بالاست و به گونه‌ای به آنها اطلاعات می‌رسد که بعدها از مشاهده تحولات تعجب می‌کنند. این مساله بارها برای آنها تکرار شده و لازم است اکنون منابع اطلاعاتی آنها تغییر یابد. سرویس‌های اطلاعاتی آنها غالبا با مخالفان ایران مرتبط است که یا با اغراق اطلاعات می‌دهند و یا دروغ می‌گویند و اروپا هم در تجزیه و تحلیل خود اشتباه می‌کند.
اروپا تصور می‌کرد که در انتخابات ایران مردم شرکت نخواهند کرد و در آن اغتشاشاتی به وجود می‌آید و اوضاع داخلی ایران را تغییر می‌دهد. این یک برداشت اشتباه براساس اطلاعاتی غلط بود و از این رو آمریکا خط تحریم را دنبال کرد. اما بزرگترین مشارکت مردمی در دو مرحله رخ داد و نهایتا فردی به عنوان رئیس جمهوری انتخاب شد که دارای پشتوانه خوب رای مردمی است.
به هر حال اروپا در مورد مذاکرات هسته‌ای کمی تاءمل و تاخیر داشت آن هم بر اساس این اطلاعات غلط و نیز بهانه در مورد فردی که باید انتخاب شود، داشت و به دنبال انتخابات و مشخص شدن فردی چون آقای احمدی‌‌نژاد که در مصاحبه مطبوعاتی نظرات روشن خود را مطرح کرد، اکنون اروپا روی مساله تعیین اعضای دولت تمرکز کرده است که پس از تعریف دولت، روشن خواهد شد که این نگرانی و برداشت بی‌مورد و اشتباه است.
* آقای خاتمی در مدت 8 سال شرایط بسیار خوبی را برای کار با کشورهای مختلف فراهم کرده بود. ایشان معمار گفتگوی تمدنهاست و دولت وی در پی سیاست‌های تنش‌زدایی و اعتماد سازی بوده است. چرا اروپا در این 8 سال از این فرصت بسیار مطلوب استفاده نکرد و قدم‌های لازم را برنداشت؟
** آقامحمدی: این که چه کسی رئیس جمهوری ماست، به خود ما مربوط است. اروپا نگاه به شخص رئیس‌جمهوری نمی‌کند، بلکه به ایران نگاه می‌کند. ایران احمدی‌نژاد، ایران خاتمی، ایران هاشمی، ایران... همه یک ایران به حساب می‌آیند و یک سیاست کلان را دنبال می‌کنند و حرکت روبه عقب وجود ندارد. اروپا در زمان ریاست جمهوری آقای هاشمی استقبال زیادی کرد، ولی اواخر کار دولت هاشمی، فاصله را زیاد کردند. با دولت آقای خاتمی هم در آخر کار این روش را پی گرفتند و منتظر تحولات آینده هستند.
آنها از لحاظ سیاسی چنین رفتاری را دارند و شاید با دولت آقای احمدی‌نژاد هم همین کار را بکنند. علت این کار اروپا این است که آنها پیش‌بینی درستی از تحولات ایران ندارند و روند کلی در ایران برای آنها نامفهوم است و ساختار تصمیم‌گیری در ایران و چگونگی پیگیری کار را درست تبیین نکرده‌اند و آن روند را درست تشخیص نداده‌اند. بنابراین من فکر نمی‌کنم اروپا یا آمریکا در هیچ زمینه‌ای بدون خواست ملی چیزی را به ما بدهند.
* ایران به شرطی طرح جامع اروپا را پذیرفت که در تدوین آن نقش داشته باشد. آیا در این زمینه از سوی ما اقدامی صورت گرفت؟
** آقامحمدی: قرارمان را گذاشتیم که جلسات را برگزار کنیم و در اوایل ماه جاری این جلسات انجام خواهد شد که روز و محل دقیق آن هنوز توافق نشده است آنها قرار است طرح بدهند و آن را با ما هم در میان بگذارند. ما اکنون سعی می‌کنیم از اروپا بشنویم، چون حرف‌های خود را قبلاً زده‌ایم و در جاهایی که احساس می‌کنیم مسائلی دارد شکل می‌گیرد که پایه آن غلط است، در آنجا دخالت کرده و بحث می‌کنیم تا به مذاکرات بی‌نتیجه نپردازیم.
* اروپاییان در کنار مسائل هسته‌ای، موضوعاتی چون صلح خاورمیانه، حقوق بشر و تروریسم را هم به تازگی مطرح می‌کنند. آیا توفان دیگری در راه است؟
** آقامحمدی: به نظرم می‌آید که این مسائل معطوف به تغییر و تحولات در داخل ایران است که آنها سعی کرده‌اند مانند سابق پرونده‌های متعددی را مطرح کنند و اینها پالس‌هایی است که تهدید کننده ولو ضمنی و اشاره‌ای است و البته تکراری بوده و حرف نو نیست و تاثیری در وضع ما ندارد، چون همه ما می‌دانیم در این پرونده‌ها چه چیزی وجود دارد و دیدگاهها و پاسخ‌های ما هم روشن است و ابهامی وجود ندارد. آنها می‌خواهند در مورد هسته‌ای جلو نرویم و کار را خودمان آغاز نکنیم.
همه نگرانی آنها این است که ایران تعلیق را رها کند. برای طرف مقابل مذاکره با ایران بسیار مهم است و این که ادامه یابد چون تا مذاکره هست، تعلیق هم ادامه می‌یابد. این استراتژی آنهاست. سایر مسائل، اهرم‌های کمکی مساله است که دائم از آن استفاده می‌کنند. البته ما هم از مذاکره استقبال می‌کنیم، اما مذاکره زمان بر مورد نظر ما نیست. خط قرمز ما زمان برشدن مذاکرات است و برای آن محدودیت زمانی قائلیم.
* آقای دکترروحانی گفته بودند که تعلیق به یکسال نمی‌رسد. آیا در شرایطی هستیم که تصمیم به آغاز غنی‌سازی بگیریم؟
** آقامحمدی: بله ما در چنین شرایطی هستیم. ما تعلیق را پذیرفتیم، چون عملاً در طول 6 تا 7 ماه باید طرح خود را ارائه می‌کردند و هر چه هم مذاکره لازم باشد، در عرض 3- 4 ماه آینده باید انجام دهیم. در آن صورت اگر به راه‌حلی رسیدیم، تعلیق لغو می‌شود و اگر به جایی نرسیم، لزومی به ادامه دادن نیستیم و کارمان را ادامه دهیم.
* مساله ارسال سوخت هسته‌ای روسیه به نیروگاه بوشهر به کجا رسید؟
** آقامحمدی: توافقنامه‌های آن امضا و زمانبندی آنهم انجام شده است و روسها هم بارها اعلام کرده‌اند که به تعهدهای خود عمل می‌‌کنند و سازمان‌ انرژی اتمی پیگیر آن هست تا در زمان تعهد کار انجام گیرد و بر اساس قرار هم برافشای زمان نیست.
* چرا مذاکرات هسته‌ای در تهران انجام نمی‌شود؟
** آقامحمدی: قرار بود جلسه قبل در تهران انجام شود، اما چون در فرانسه تغییرات سیاسی را شاهد بودیم، آنها اعلام کردند که نمی‌توانند شرکت کنند و باید جلسه به تعویق می‌افتاد و ما چون تاخیر را نمی‌پذیرفتیم اعلام کردیم که در کشور ثالث (ژنو- سفارت ایران) این جلسه برگزار شود. از این جهت همواره سعی داریم سهل‌ترین راه که زمان را کوتاه کند، انتخاب کنیم. البته آنها منعی برای برگزاری جلسه در تهران ندارند.
* سپاسگزاریم که فرصت گفتگو را فراهم کردید.