بام عراق و طشت رسوایی آمریکا

سعدالله زارعی
 هفته ای که سپری شد، هفته ای سرنوشت ساز برای عراق بود، دوشنبه 17 آبان رهبران گروهها در اربیل- مقر مسعود بارزانی- دور هم جمع شدند و درباره اصول اساسی اداره عراق توافق کردند. این توافق شامل اصولی بود که بر مبنای آن تقسیم پست ها، مسئولیت ها و صلاحیت ها صورت می گیرد. فردای آن روز -سه شنبه 18 آبان- رهبران گروههای عراقی در بغداد دور هم جمع شدند تا براساس اصول توافق شده در اربیل، رئیس مجلس، رئیس جمهور و نخست وزیر را انتخاب نمایند. در جلسه سه شنبه بغداد رهبران فهرست العراقیه شرکت نکردند اما علاوی چند نفر از افراد خود -شامل اسامه النجیفی، رافع العیساوی و صالح مطلک- را به این جمع اعزام کرد. جلسه تصمیم گیری نهایی به روز پنجشنبه موکول گردید در این روز با رأی نمایندگان مجلس ابتدا اسامه النجیفی رئیس فهرست حدباء موصل که بخشی از فهرست العراقیه را تشکیل می داد، به ریاست مجلس انتخاب گردید. پس از آن مجلس برای انتخاب جلال طالبانی تنها کاندیدای رئیس جمهوری وارد عمل شد. اما اکثر اعضای فهرست العراقیه مجلس را ترک کردند تا طالبانی با آراء کمتری انتخاب شود. طالبانی به 216 رأی احتیاج داشت اما تنها 195 کرسی را کسب کرد براساس قانون اساسی چنانچه کاندیدای ریاست جمهوری در اولین رأی گیری مجلس قادر به کسب دو سوم آراء نشود می تواند برای بار دوم کاندیدا شود در این صورت تنها به آراء 50 درصد بعلاوه یک رأی مثبت نمایندگان احتیاج می باشد از این رو طالبانی در رأی گیری دوم همان 195 رأی را بدست آورد و رئیس جمهور شد. او بلافاصله نوری المالکی تنها کاندیدای شیعیان برای نخست وزیری را مأمور تشکیل کابینه کرد مالکی یک ماه فرصت دارد تا کاندیداهای خود برای پست های وزارتی را به مجلس معرفی نماید.
در ارتباط با فرآیند سیاسی عراق و اتفاق مهمی که در هفته گذشته در این کشور روی داد نکات زیر از اهمیت ویژه ای برخوردار است:
1- آنچه در هفته گذشته در صحنه سیاسی عراق روی داد یک فرآیند کاملاً داخلی بود و این در حالی بود که از ماهها قبل از انتخابات 16 اسفند 88 آمریکایی ها، سازمان ملل و کشورهای عربی منطقه تلاش فراوانی کردند تا انتخاب دولت و رئیس جمهور عراق نه در یک فراگرد داخلی بلکه در یک فراگرد منطقه ای و بین المللی صورت گیرد. انتخاب رئیس جمهور، نخست وزیر و رئیس مجلس در یک فرآیند کاملاً داخلی نشان داد که ساختار سیاسی عراق و رشد سیاسی شخصیت های آن فراتر از آن است که دخالت خارجی بتواند آنان را از حقوقشان محروم کند. آنچه در هفته گذشته روی داد حاصل 8 ماه رایزنی گسترده در درون عراق میان طیف های مختلف عراقی بود و علیرغم آنکه این فرآیند به درازا کشید و ملال آور شد در عین حال اشغالگران و دولت های منطقه ای متحد آنان نتوانستند مدل مورد نظر خود را در عراق پیاده کرده و یا افراد مورد نظر خویش را به مردم عراق تحمیل نمایند.
2- آمریکا، سازمان ملل، عربستان و... از دو هفته پس از انتخابات عراق تلاش خود را روی نخست وزیری علاوی متمرکز کردند. در روز 7 فروردین 89 سایت فارسی بی بی سی نوشت: «کریستوفر هیل سفیر آمریکا و ژنرال ری اودیرنو فرمانده ارشد این کشور در عراق در بیانیه مشترکی از نتایج این انتخابات حمایت کرده و گفته اند از یافته های ناظران بین المللی و مستقل عراقی که شاهد تخلف جدی و گسترده ای نبودند، پشتیبانی می کنند.» این سایت نوشت: «ملکرت نماینده سازمان ملل نیز از نتایج انتخابات سراسری حمایت کرده و از تمامی گروههای عراقی خواسته تا این نتایج را بپذیرند» این سایت اضافه کرد: «آقای علاوی که خود یک شیعه است در این انتخابات از حمایت اعراب سنی نیز برخوردار شده است» اعلام رسمی حمایت آمریکا از نتایجی که دو هفته پس از برگزاری انتخابات اعلام شد و فشار بر گروههای سیاسی دیگر برای پذیرش این نتیجه در حالی صورت گرفت که صحت انتخابات عراق توسط دستگاههای ذیربط هنوز اعلام نشده بود و شیعیان نسبت به وقوع تقلب در انتخابات شکایت کرده بودند و دو هفته زمان باقی بود تا به این شکایات رسیدگی شود.
جالب این است که آمریکایی ها و... برای حاکم کردن سکولارها بر سرنوشت مردم عراق چند ماه تلاش کردند و زمانی که به نتیجه نرسیدند تلاش خود را روی کنار زدن مالکی و طالبانی- از دو پست نخست وزیری و ریاست جمهوری- متمرکز کردند. اواسط شهریورماه گذشته کریستو فر هیل سفیر وقت آمریکا در عراق در جمع سفرای کشورهای خارجی در بغداد گفت: «قطعاً نه طالبانی دوباره رئیس جمهور می شود و نه مالکی نخست وزیر می شود و نه علاوی» اما طرح آمریکایی ها برای بهم زدن نخست وزیری مالکی هم عقیم ماند آنان برای آنکه قافیه را نبازند اینک اعلام می کنند که «این نخست وزیر غیر از آن نخست وزیر است!» سایت آمریکایی رادیو فردا- وابسته به سیا- روز پنجشنبه و پس از مشخص شدن شکست کامل آمریکا مدعی شد: «قانوناً باید ایاد علاوی نخست وزیر می شد. هشت ماه مالکی بر سر راه دولت توسط علاوی سنگ انداخت... سرانجام آمریکا و متحدانش، از جمله کشورهای عربی به این نتیجه دست یافتند که از تلاش خود نتیجه ای نمی گیرند». این سایت دولتی آمریکا اضافه کرد: «با توافق انجام شده، دیگر نخست وزیر شکل گذشته را نخواهد داشت چرا که اینک ائتلاف العراقیه شریک واقعی آقای مالکی و بقیه خواهد بود» در عین حال شکست آمریکا از مردم عراق و اسلام گراهایی که به ایران دلبستگی دارند آنقدر عیان است که این سایت ناچار شد بنویسد: «بودن آقای مالکی در رأس دولت ولی مقید کردنش به مراتب بهتر از آن است که نگذارند او دولت تشکیل دهد و بعد با تمام خرابکاری های جمهوری اسلامی روبرو شوند.» این در حالی است که از قدرت نخست وزیر چیزی کاسته نشده و شیعیان به هیچ وجه زیر بار کاهش اقتدار و اختیار او نرفته اند و در این خصوص چیزی هم به تصویب نرسیده است.
3- توافقات انجام شده و محوریت شیعیان در فرآیند سیاسی عراق که حدود 65 درصد از جمعیت را شامل شده- و محور بودنشان کاملاً طبیعی است- و نیز حفظ موقعیت کردها در ساختار سیاسی عراق به خوبی ثابت کرد که با همگرایی شیعیان با هم و همگرایی طبیعی و تاریخی آنان با جامعه کردی و توده های اهل سنت از یک سو از این پس امکان دخالت جدی آمریکا و کشورهایی نظیر عربستان منتفی است و از سوی دیگر سکولاریزه کردن سیستم سیاسی عراق با وجود قوانین موجود عراق و هوشیاری مردم و رهبران آن امکان پذیر نیست. مقامات آمریکا و عربستان طی ماههای گذشته تلاش زیادی کردند تا به نام «عبور دادن عراق از طایفه گرایی» و « تحکیم پایه های ملیت عراقی» مقدمات مذهب زدایی از قوانین و سیستم حکومتی را فراهم نمایند. آنان همزمان با حتمی خواندن نخست وزیری علاوی، پیشاپیش دولت او را دولتی سکولار می خواندند عبارت مشترک رسانه هایی نظیر فرانس پرس، فاینشنال تایمز و... دقیقاً این بود: « در انتخابات پارلمانی ماه مارس ائتلاف لائیک و چند فرقه ای العراقیه به رهبری ایاد علاوی که مورد حمایت سنی ها بود، به پیروزی رسید.» در تبلیغات آنان وجه اصلی ائتلاف علاوی لائیک بودن آن بود. با این وصف می توان گفت عراق اینک مراحل اولیه حرکت به سمت یک نظام حکومتی با هویت مستقل و در عین حال اسلام گرا را طی کرده و این بزرگترین ضربه بر پیکر اشغالگران و متحدان منطقه ای آنان است.
4- آمریکایی ها و سعودی ها برای آنکه شکست فاحش و تعیین کننده خود از جریان اسلام گرایی را مخفی کنند روی ریاست علاوی بر پست «شورای ملی سیاست عالی عراق» مانور می کنند. یک مقام آمریکایی پس از حل و فصل مسائل سیاسی میان گروههای عراقی گفت: «آمریکا همچنان معتقد است که حق اظهارنظر درباره وضعیت سیاسی عراق را دارد، به عنوان مثال این واشنگتن بود که برای خروج عراقی ها از بحران سیاسی پیشنهاد تشکیل شورای ملی سیاست عالی عراق را مطرح کرد.» واقعیت این است که تنها توافق انجام شده ریاست علاوی بر چنین شورایی است و حال آنکه درباره صلاحیت ها و حدود اختیارات این شورا هیچ توافقی صورت نگرفته و هیچکس هیچ تعهدی به علاوی نداده است. براساس برخی از گمانه زنی ها این شورای عالی با حضور نزدیک به 15 نفر از مقامات ارشد عراق شامل شوراهای ریاست جمهوری، مجلس، دولت، فرمانده ارتش و... تشکیل می شود و ریاست جلسات آن با نخست وزیر می باشد. آمریکایی ها از سر ناچاری روی این پست مانور کرده و مدعی شده اند که با ریاست علاوی بر این شورا، از اختیارات نخست وزیر کاسته شده است. جالب تر این است که آمریکایی ها در تبلیغات رسانه ای خود مدعی شدند:«شیعیان و کردها نتوانستند نجیفی را از ریاست پارلمان حذف کنند» و افزوده اند: «ایران در این موضوع ناچار به نرمش شد» این در حالی است که از ابتدا حرف کردها و شیعیان این بود که یکی از اعضای فهرست العراقیه بعنوان رئیس مجلس انتخاب شود.
اینکه آمریکایی ها در این روزها از یک طرف مدعی اند بالاخره این آمریکا بود که با پیشنهاد شورای ملی سیاست های عالی گره بن بست سیاسی عراق را گشود و از سوی دیگر به طور تلویحی می گویند ایران در مورد ریاست نجیفی نرمش نشان داد به این معنی که انتخاب ریاست جمهوری و نخست وزیری مطابق با میل ایران انجام شد، نشان دهنده سنگینی ضربه ای است که آمریکا از توافق روزهای دوشنبه تا پنجشنبه عراق خورده است. آمریکایی ها برای آنکه زخم عمیق خود را التیام بخشند مدعی شدند که از این پس مالکی فرمانده کل قوا نیست و قدرت پارلمان بیش از گذشته است. دو روز پیش سایت رادیو فردا نوشت: «گرچه شاید تهران از نخست وزیر شدن دوباره نوری المالکی خوشحال باشد ولی این مالکی همانی نیست که انتظارش را داشت- چرا که- مالکی دیگر نمی تواند بعنوان فرمانده کل قوا هر کاری را که دلش می خواهد انجام دهد، اختیارات رئیس جمهور بیشتر خواهد شد و پارلمان نیز قدرت خواهد گرفت.» آمریکایی ها خود را به «ندانستن» می زنند آنان می دانند که اکثریت قاطع مجلس در اختیار شیعیان و کردهاست آنگونه که غیبت فراکسیون العراقیه در انتخاب رئیس جمهور نتوانست مانع از انتخاب مجدد طالبانی شود و اکثریت کرسی های وزارتی را نیز این دو در دست دارند در رأس دو پست ریاست جمهوری و نخست وزیری هم دو مؤتلف ایران قرار دارد. در مورد انتقال پست فرماندهی کل قوا از مالکی به علاوی نیز هر دو گروه کردها و شیعیان مخالفت قطعی دارند و با مخالفت آنان چنین انتقالی محال است.
5- با تشکیل دولت زمان آن فرا خواهد رسید تا دولت نوری مالکی اسناد قطعی خود را درباره نقش مستقیم آمریکا و عربستان در اقدامات خشونت بار 8 ماه گذشته که به کشته و زخمی شدن هزاران شهروند مظلوم عراقی منجر شد به دادگاه ارائه کرده و خواستار پاسخ آنان شود. اسناد فراوان بیانگر آن است که به موازات ناکامی آمریکا و عربستان در حاکم کردن علاوی بر سرنوشت مردم عراق، آنان نیروهای تروریست القاعده و بعثی را به سمت مجامع عمدتاً شیعی هدایت کرده و برای آنان دالان امن درست می کردند. چند سند بیانگر آن است که آمریکایی ها در ترور حداقل 20 تن از شخصیت های شیعه در این 8 ماه نقش داشته و ترور بیش از 40 نفر دیگر را نیز دنبال کرده اند که به نتیجه نرسیده است این ها بخشی از مطالبات اولویت داری است که دولت مالکی باید بی درنگ آنان را دنبال کند.