آسیب‌شناسی رسانه در حکومت دینی

علیرضا فرقانی
اولین گام در آسیب شناسی، شناسایی سیستمی است که قصد بررسی و مهار آسیبهای آن را داریم.‏در گام دوم، بایستی تمامی نیازهای آن سیستم تبیین شود زیرا تهدید از دروازه نیاز وارد سیستم می شود. مانند انسان که نیاز به آب برای ادامه حیات دارد و سم از طریق آب، امکان ورود به سیستم بدن انسان و احتمال آسیب رساندن را پیدا می کند.‏نکته : از این جهت است که بعضا، دشمن برای عملی کردن تهدیدهای خود، اقدام به ذائقه سازی برای ایجاد نیازهای کاذب می کند تا از آن طریق به اهداف خود برسد.‏در گام سوم، شناسایی آسیب است. آسیب در واقع فرصتی است که دشمن، تهدید خود را بر آن بستر عملی می کند.‏گام چهارم، لیست کردن تهدیدهایی است که ممکن است از فرصت نیازها استفاده کرده و برای آسیب رساندن وارد سیستم شوند.گام پنجم، پیش بینی بحرانی است که در صورت ورود تهدید، سیستم دچار آن خواهد شد.در گام ششم، باید راه مقابله طراحی شود. در این گام، می بایست تا حد ممکن برای مرتفع کردن نیازها و سد کردن راه ورود تهدید، فکری شود. البته در قدم بعدی در این گام، باید راهی برای مقابله با تهدید در صورت ورود تهدید به سیستم در نظر گرفته شود.
آسیب‌شناسی رسانه در حکومت دینی‏
رسانه، تکنولوژی ای است مباح، یعنی هم امکان به کارگیری آن در مسیر رشد و تکامل انسان وجود دارد و هم امکان بکارگیری آن در مسیر غی و گمراهی بشر. اگر رسانه دینی را یک سیستم در نظر بگیریم، طبق مراحل مذکور، بایستی در ابتدا نیازهای رسانه فارغ از کارکرد آن در حکومت دینی و غیر دینی روشن شود. در زیر به چند نمونه از این نیازها تا شش گام می پردازیم.‏
نیاز به افزایش میزان مخاطب
اولین و مهمترین نیاز برای هر رسانه، داشتن مخاطب زیاد به نسبت دیگر رسانه هاست. آسیبی که متاثر از این نیاز متوجه رسانه می شود، دیده شدن توسط مخاطبین در بین تمام رسانه های موجود دیگر است. معیارهای مختلفی را می توان برای سنجش میزان مخاطب پیدا کرد. در این بین، سایتی به نام ‏alexa‏ از این فرصت استفاده کرده و به عنوان تهدید، سایتها و خبرگزاری ها را مجبور به پرداختن به مباحث و ادبیاتی کرده است تا با معیارهای ‏alexa‏ مانند کلیک خوردن و... به رتبه های بالای پربیننده ترین سایت ها ارتقا یابند.‏به گفته امام خمینی(ره) که فرمود: "عالم محضر خداست" اگر گرداندگان سایت ها، خداوند را به عنوان بیننده ای "بصیر" در نظر بگیرند دیگر مانند بعضی سایت ها، بزرگترین افتخار خود را رتبه ششم بودن در ‏alexa ‎‏ را بر سردر غرفه خود در نمایشگاه مطبوعات، نصب نمی کنند.‏این نیاز برای یک رسانه در حکومت دینی، ابتدا به ساکن نیازی است کاذب و باطل. لذا بایستی اصحاب رسانه، مقبولیت را در وهله دوم قرار دهند و همواره رضای خدا را در پرداختن یا نپرداختن به موضوعات در نظر بگیرند.‏
نیاز به درآمد
شرط بقای یک رسانه در دنیای امروز، داشتن وسع مالی برای صرف حداقل هزینه هاست. اگر از درآمدهایی مانند باج گیری،چهره سازی،جو سازی و... بگذریم، تبلیغات سالم، تنها ممر درآمد یک رسانه سالم محسوب می شود.تهدیدی که از این فرصت برای نفوذ استفاده می کند، تجمل گرایی و مصرف گرایی در افراط در تبلیغات هر نوع کالایی است برای تامین منابع مالی. البته دشمن در این مسیر از مسائلی مانند ذائقه سازی برای عملی کردن دیگر تهدیدهای خود غافل نخواهد بود.‏
نیاز به افزایش گروه مخاطب
بنا به دلایل مختلفی چون افزایش مخاطب و سپس کسب درآمد از تبلیغات بیشتر و جذب طیف های مختلف، رسانه نیاز پیدا می کند که وجود خود را در صحنه با گسترش گروه مخاطب حفظ کند. این نیاز موجب می شود تا دبیران رسانه، به جای پرداختن به رسالت اصلی خود که روز اول باید برای خود تعریف می کردند، به موضوعات متنوع و حاشیه ای رو می آورند. موضوعاتی که آن رسانه را به سمت "زرد" شدن سوق می دهد و به مباحث غیر ضروری می پردازد.‏
نیاز به حفظ مخاطب سفید
مخاطبین هم رای با خط مشی گردانندگان رسانه را اصطلاحا مخاطبین سفید می خوانند. یکی از راه های حفظ این گروه، پرداختن و حمله به گروه مخالف است. تهدیدی که از این نیاز وارد می شود تا رسانه را به سمت اباحی گری بکشاند، اقدام به فحاشی و تهمت به گروه مخالف می باشد تا دبیران رسانه، به هر قیمتی رضایت مخاطب همراه خود را از دست ندهند. این نوع مدیریت رسانه که اخیرا در کشور رواج پیدا کرده، تنها یک دلیل دارد و آن ضعف ارائه سند بر مدعاست. همان طور که خداوند در قرآن می فرماید: " قل هاتو برهانکم ان کنتم صادقین " که اگر راست می گویید دلایل خود را بر این موضوع بیاورید. پس باید توجه داشته باشیم که فحاشی نشانه ضعف است و تنها راه جلوگیری از انحطاط در این ورطه، نگفتن مطلب بدون سند.‏
نیاز به جلب اعتماد مخاطب خاکستری
یکی از وظایف سردبیر در هر رسانه ای، انتخاب موضوع و انتخاب روش پرداختن به موضوع است به نحوی که با جذب حداکثری از قشر خاکستری، گوی رقابت را از دیگر رسانه ها برباید. این انگیزه باعث می شود تا اگر راه درست این کار که همان ارائه مطلب بر اساس فطرت است به ایشان متذکر نشود، دست به دروغ پردازی و خودسانسوری و در نهایت عدول از ارزشها بزند. مطالبات فطری مانند عدالت ورزی می تواند در حکومت دینی بر قشر خاکستری پاک طینت تاثیر گذاشته و به هدف جذب حداکثری نائل آیند. اما متاسفانه گروهی به خیال میانبر، روشی را انتخاب می کنند که حتی در صورت موفقیت در جذب مخاطب نیز نمی تواند ارزشی برای این کار بر اساس منویات دینی در نظر گرفت و از بین رفتن ارزشها در آن جامعه حتمی خواهد شد.‏
نیاز به متخصص
پرداختن تخصصی به مسائل یکی از راه های گریز از عوام زدگی است. یک رسانه برای جذب عوام و خواص بایستی بتواند موضوعات را به طور تخصصی برای سطوح مختلف ارائه دهد. این نیاز، رسانه را به این تصمیم می رساند که از متخصصین استفاده کند. حال اگر مدیران یک رسانه در جامعه دینی، به جای استخدام متعهدین متخصص یا آموزش متعهدین در موضوع مربوطه اقدام به به کارگیری متخصص صرف بدون در نظر گرفتن میزان تعهد وی بکنند، قطعا فن سالاری به عنوان تهدید بر آن رسانه چتر می اندازد و کارکرد(هدف از خلقت) آن رسانه را تحت الشعاع قرار خواهد داد.‏
تنها ارگانی که می تواند ضمانت اجرای به انحطاط نرفتن رسانه و مطبوعات برای تاثیرگذاری منفی بر مردم باشد، معاونت مطبوعات در وزارت ارشاد است. اداره کل مطبوعات داخلی، بایستی لیستی از انحرافات را تهیه و خود ناظر و ضامن اجرای آن باشد. در غیر این صورت این ره که هم اکنون در حال گذر از آن هستیم، به ترکستان منتهی می شود و ترکستان منظور، لیبرالیسم است.‏