سیدمحمد خاتمی رئیسجمهوری در سخنرانی اخیر خود آشکارا از آنچه آن را «سمپاشی و سیاهنمایی» در جامعه نامید، انتقاد کرد و اطمینان داد «تصویر سیاسی که از کشور ارائه شود، درست نیست.»
وی که در مراسم کنگره سراسری برگزیدگان پرسش مهر در تهران سخن میگفت، اظهار داشت: «در کشور متأسفانه سیاهنمایی بزرگی درباره درگیریهای جناحی، برخوردها و موج سیلآسای تبلیغاتی که نمیتوان جلوی آن را گرفت، میشود و سعی میشود چهره فوقالعاده سیاسی از جامعه تصویر شود.»
خاتمی خطاب به بانیان این سیاهنماییها در جامعه گفت: «در کنار جنبههای منفی، میتوان جنبههای مثبت را هم دید. ما باید دست به دست هم دهیم، کشور را بسازیم و در برابر توطئههای گوناگونی که در درون و بیرون وجود دارد، ایستادگی کنیم.»
محمدصادق جوادی حصار مدیرمسئول روزنامه توقیف شده توس در تحلیل سخنان خاتمی به توسعه اظهار میدارد: «خاتمی ابتدا باید مشخص کند که سخنان خود را خطاب به چه افراد و یا گروههایی بیان میکند.
در حال حاضر دو گروه به روند امور کشور معترض هستند. از یک سو محافظهکاران هستند که از بدو ورود خاتمی به ساختار حاکمیت، به تبلیغات منفی علیه وی و برنامههای وی روی میآوردند.
آنان بر این اعتقادند که در دوره ریاست جمهوری خاتمی ارزشهای دینی و انقلابی به شدت آسیب دیده است و وضعیت اقتصادی جامعه خرابتر از قبل شده است.
در حقیقت میتوان گفت که محور اصلی حملات آنان جریان اصلاحطلبی در کشور را نشانه رفته است. اما از جانبی دیگر جریان اصلاحطلب و ترقیخواه نیز انتقادهایی را به ساختار سیاسی موجود و همچنین به دولت خاتمی دارد. این جریان معتقد است که زمینه تحقق مطالبات اصلاحطلبانه در دولت خاتمی از دست رفته یا بسیار هزینه شده است.
انتقادات دسته اخیر را نمیتوان سیاهنمایی معرفی کرد. زیرا این جریان حقایقی را مطرح میکند که اکثریت ملت ایران به آن باور دارند.»
وی افزود: «آقای خاتمی در بخش از سخنان خود اشاره کرده است که عدهای فضای جامعه را بیش از حد سیاه جلوه میدهند.
در اینجا باید پرسید که اساسا چرا باید همین مقدار نیز فضای جامعه سیاه باشد؟ چه موردی بالاتر از آن است که رای و نظر مردم نادیده گرفته میشود؟
کسانی هماکنون سبب ایجاد نقاط سیاهی در جو عمومی کشور شدهاند که با اعمال و روشهای خود زمینه ناامیدی نسل جوان را فراهم آوردهاند، هم اکنون فضای کشور رنگی خاکستری دارد و مسئولان کشور نباید اجازه دهند که بر غلظت این رنگ افزوده شود.»
در این میان کارشناسان و ناظران امور سیاسی بر این اعتقادند که تیره و تار ساختن فضای کشور سبب شده است که کشور با مشکلات اقتصادی فراوانی نیز روبهرو شود. در همین رابطه سید افضل موسوی نماینده مردم زنجان در خانه ملت و عضو کمیسیون برنامه و بودجه میگوید: «بیشترین تاثیر منفی سیاهنماییها در حوزه اقتصاد است، به صورتی که اقتصاد کشور فلج شده است. اولین تاثیر سیاهنمایی، کاهش امید مردم به آینده است و وقتی ملتی به آینده، امیدوار نباشد، قطعا در حوزه اقتصاد هم سرمایهگذاری نخواهد کرد.»
موسوی، بر تلاش دولت برای جلب سرمایهگذاری داخلی و خارجی اشاره کرد و افزود: «یک عده با سیاهنماییهای خود موجبات بیمیلی به سرمایهگذاری در کشور را فراهم کردهاند و کار را به جایی رساندهاند که سرمایهگذاران داخلی به این نتیجه رسیدهاند که سرمایههای خود را در دبی و امارات سرمایهگذاری کنند و این بزرگترین زیانی است که ما به خاطر سیاهنمایی متحمل شدهایم.»
وی افزود: «سرمایهگذاران خارجی نیز وقتی این فضا را میبینند به خود میگویند: وقتی مردم ایران خود حاضخر به سرمایهگذاری در این کشور نیستند، ما چرا سرمایههای خود را به خطر بیندازیم؟»
جوادی حصار در این زمینه خاطرنشان میکند: «کشور ما زمانی میتواند به یک توسعه متوازن دست پیدا کند که در تمامی ابعاد سیاسی، اقتصادی، فرهنگی و... به رشد لازم برسد. اگر آزادیهای سیاسی در یک جامعه تامین نشود، فقدان مشارکت عمومی و نبود امنیت سرمایهگذاری در آن جامعه پدیدار میشود هنگامی که امنیت سرمایهگذاری وجود نداشته باشد، بیکاری، فقر و فرار سرمایه از داخل به خارج را شاهد خواهیم بود. البته این فرار سرمایه هم مادی و هم معنوی است. هماکنون بنابر آمار رسمی ایران جزو کشورهای پیشتاز از نظر فرار مغزها و نیروی انسانی است.»
یکی دیگر از پیامدهای منفی سیاهنمایی کاهش اقبال مردم به مشارکت در سرنوشت کشور است. این امر در دراز مدت سبب کاهش ضریب امنیت ملی مشروعیت نظام سیاسی خواهد شد.
سیدحسین هاشمی نماینده مردم میانه در خانه ملت در این باره تصریح میکند: «اگر عقلانیت جمعی در کشور نباشد و سیاهنمایی شود، مردم حرکتهایی میکنند که به نفع هیچ یک از جناحهای سیاسی کشور نیست. اگر این عقلانیت جمعی نباشد مردم دلسرد میشوند و همانطور اگر که در انتخابات شوراهای اسلامی در سال گذشته در کلان شهرها حضور کمی پیدا کردند، در دیگر صحنهها نیز این گونه عمل خواهند کرد.»
وی افزود: «حضور نیافتن مردم در انتخابات به هیچ وجه برای نظام خوشحال کننده نیست پشتوانه نظام، مردم هستند. هر چه حضور مردم در انتخابات بیشتر شود نشانگر قدرت و قوام بیشتر نظام است پس باید تلاش کرد تا این حضور پررنگتر و بیشتر شود.»
در همین راستا جوادی حصار تاکید میکند: «طبیعتا هنگامی که فضای تیره و تاری در جامعه ایجاد شود، مشارکت مدنی نیز کاهش خواهد یافت البته اصولا محافظهکاران هیچگاه در پی مشارکت اکثریت مردم در امور سیاسی کشور نیستند.
آنان از ابتدا نیز به حکومت اسلامی به جای جمهوری اسلامی معتقد بودند. البته باید گفت: در صورتی که محافظهکاران موفق شوند مدیریت کشور را یک دست کنند شاید در کوتاه مدت موفقیتهایی حاصل شود اما به طور قطع و یقین در درازمدت ما شاهد به حداکثر رسیدن شکاف ملت و حاکمیت خواهیم بود.»
پرسشی که به ذهن میرسد آناست که اساسا مرز میان انتقاد و سیاهنمایی کجاست؟ آیا عدهای میتوانند به بهانه سیاهنمایی جلوی هرگونه انتقادی را سد کندد؟
جوادی حصار میگوید: «قطعا نمیتوان به کسانی که در حوزه اصلاحطلبی به انتقاد از شرایط موجود سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و... میپردازند اتهام سیاهنمایی زد. زیرا آنان به دلیل دغدغههایی که برای حفظ و اصلاح نظام سیاسی موجود دارند، انتقادهایی را مطرح میکنند: البته در این میان بخشی از اپوزیسیون خارج کشور هستند که قصد دارند با برخی تبلیغات به تخریب کامل چهره نظام سیاسی موجود بپردازند. به نظر میرسد که تعبیر سیاسینمایی در مورد آنان درستتر باشد.