اوکراین در نگاه برژینسکی

کتاب «صفحه بزرگ شطرنج: تفوق آمریکا و ضرورت‌های ژئواستراتژیک آن» که در سال 1997 به قلم زبیگنیو برژینسکی منتشر شد، مانند طرحی برای دیکتاتوری جهان عمل کرده که در واقع پیش‌بینی کننده مناقشه جهان در دوران پس از 11 سپتامبر نیز بوده است. کلمات برژینسکی در کنار سر خط امروز اخبار جهان درباره اوکراین معنای تازه‌ای می‌یابد:
«محورهای ژئوپلیتیک کشورهایی هستند که اهمیت آنها نه به علت قدرت و انگیزه که از موقعیت حساس و از پیامدهای شرایط بالقوه آسیب‌پذیرشان برای رفتار بازیگران ژئواستراتژیک مشتق می‌شود. غالباً، محورهای ژئوپلیتیک را جغرافیای آنها معین می‌کند. در برخی موارد این جغرافیا نقشی خاص در تعریف دسترسی به نواحی مهم یا سلب منابع از بازیگری عمده ایفا می‌کند. اوکراین، جمهوری آذربایجان، کره جنوبی، ترکیه و ایران نقش محورهای ژئوپلیتیک را بازی می‌کنند که از اهمیت بسیاری برخوردارند...
اوکراین، فضایی جدید و مهم روی صفحه شطرنج اوراسیا و یک محور ژئوپلیتیک است زیرا صرف وجود آن به عنوان کشوری مستقل به دگرگونی روسیه کمک می‌کند. بدون اوکراین، روسیه دیگر یک امپراطوری اوراسیایی نیست. روسیه بدون اوکراین هم می‌تواند برای کسب جایگاه امپراطوری بکوشد، اما در این صورت یک کشور امپراطوری عمدتاً آسیایی خواهد بود، کشوری که به احتمال زیاد به ورطه مناقشه‌های تضعیف کننده با کشورهای به پاخاسته آسیایی مرکزی کشیده خواهد شد. این کشورها را کشورهای مسلمان در جنوب حمایت خواهند کرد.
با این حال، اگر مسکو دوباره بر اوکراین مسلط شود، کشوری که دارای 52 میلیون نفر جمعیت و منابع مهم و نیز دسترسی به دریای سیاه است. روسیه به طور خودکار بار دیگر امکانات تبدیل شدن به یک کشور امپراطوری قدرتمند را پیدا خواهد کرد که از اروپا تا آسیا امتداد خواهد داشت.
اراده اوکراین برای حفظ استقلال از حمایت خارجی برخوردار بود. در جولای 1996، وزیر دفاع آمریکا اعلام کرد: نمی‌توانم اهمیت اوکراین را در مقام کشوری مستقل برای امنیت و ثبات همه اروپا بیش از پیش مورد تأکید قرار دهم. در ماه سپتامبر، صدراعظم آلمان پا را از این فراتر گذاشت و اعلام کرد: جایگاه استوار اوکراین را در اروپا کسی نمی‌تواند مورد چالش قرار دهد...
بدون اوکراین، اعاده امپراطوری بر مبنای جامعه مشترک‌المنافع کشورهای تازه استقلال یافته یا تفکر اوراسیایی گزینه عملی نبود. امپراطوری بدون اوکراین در نهایت به این معناست که روسیه آسیایی‌تر و دورتر از اروپا خواهد شد. کشورهایی که در خور استوارترین حمایت ژئوپلیتیک آمریکا هستند، جمهوری آذربایجان، ازبکستان و (خارج از این منطقه) اوکراین هستند که هر سه از نظر ژئوپلیتیک، محوری هستند.
در واقع، نقش کیف این استدلال را تقویت می‌کند که با توجه به تکامل آتی روسیه، اوکراین کشور بسیار مهمی است.
آنگاه برژینسکی مستقیماً به اهمیت اوکراین برای انرژی جهان می‌پردازد: برای اوکراین، موضوع‌های اساسی، ماهیت آتی جامعه مشترک‌المنافع کشورهای تازه استقلال یافته و دسترسی آزادتر به منابع انرژی است که اتکای اوکراین را به روسیه کمتر خواهد کرد.
بر همین اساس، اوکراین از تلاش‌های گرجستان برای تبدیل شدن به مسیر صادرات نفت جمهوری آذربایجان به غرب پشتیبانی کرده است. همچنین اوکراین برای تضعیف نفوذ روسیه در دریای سیاه با ترکیه همکاری و از تلاش‌های آن برای هدایت جریان نفت از آسیای مرکزی به پایانه‌های این کشور حمایت کرده است.