تکیه بر چین و روسیه اشتباه بزرگی است

* جناب آقای باقری! لطفا بفرمایید در یک نگاه کلی سیاست‌های دولت‌های چین و روسیه در قبال پرونده هسته‌ای جمهوری اسلامی ایران را چگونه ارزیابی می‌کنید؟
** بسم‌الله‌الرحمن‌الرحیم، نقش روسیه و چین در مقابل روند پرونده هسته‌ای کشورمان در آژانس انرژی اتمی و گروه 1+5 از زوایای مختلفی قابل بررسی و تحلیل است و حتی معتقدم که باید مسئولان کشورمان با توجه به تجربیات خوبی که در این‌باره تاکنون کسب کرده‌ایم، عملکرد دو کشور چین و روسیه را آسیب‌شناسی کنند تا نقاط ضعف و قوت آن بیشتر خود را نشان دهد ولی بدون شک روس‌ها و چینی‌ها در عرصه روابط بین‌الملل و در برخورد با موضوع هسته‌ای ایران براساس منافع ملی‌شان عمل می‌کنند و در وهله اول به فکر حفظ قدرت سیاسی خود در معادلات جهانی هستند. به بیان دیگر باید اذعان داشت که کارنامه این دو کشور در قبال پرونده هسته‌ای ایران به خوبی نشان داده است فقط به فکر حفظ و تقویت منافع ملی خود از قبیل اقتدار سیاسی و اقتصادی هستند و به هیچ عنوان منافع کشوری همچون ایران برایشان اهمیتی ندارد و در راستای منفعت شخصی خود قدم برمی‌دارند.
در موضوع هسته‌ای ایران هم روند فعالیت‌های چین و روسیه به همین منوال بوده است. یعنی اگر در برهه‌ای از زمان احساس کنند که روند پرونده هسته‌ای ایران به نفع منافع بین‌المللی آنهاست و نظرشان را جلب و منافع آنها را تامین می‌کند، نظر مثبت می‌دهند و از آن حمایت می‌کنند، ولی اگر بررسی کنند و ببینند که این مسئله به ضرر آنهاست یا حداقل هیچگونه سودی برایشان ندارد قطعا نظر منفی می‌دهند و در برابر جمهوری اسلامی می‌ایستند و علیه ما رای می‌دهند. تاکنون نیز به عینه دیده‌ایم که عملکرد چین و روسیه همینطور بوده است.
* اشاره کردید که عملکرد دو کشور چین و روسیه در برابر پرونده هسته‌ای ایران متفاوت است و گفتید که از زوایای مختلفی قابل بررسی است. چند زاویه از این مسئله را توضیح دهید.
** ببینید، کشور روسیه و چین مسئله هسته‌ای ایران را یک بازی سیاسی دیپلماتیک در عرصه بین‌الملل می‌بینند، بر همین اساس در این میدان بازی هم به دنبال کسب منافع ملی خودشان هستند و می‌خواهند از قافله رقبای دیگر عقب نمانند؛ یعنی در این میان تنها چیزی که برای آنها مهم است منافع خودشان و تنها چیزی که به هیچ عنوان برایشان اهمیتی ندارد مصالح و منافع جمهوری اسلامی در عرصه جهانی است. لذا از این زاویه اگر به عملکرد چین و روسیه نگاه کنیم می‌بینیم که این دو کشور همیشه سیاست‌های دوگانه و پنهانی را در این زمینه اتخاذ کرده‌اند و نتوانسته‌اند تاکنون توجه کامل دولت و ملت ایران را به خود جلب کنند. لذا دولتمردان کشورمان نیز نباید به هیچ عنوان این دو کشور را به عنوان تکیه‌گاه هسته‌ای خود بدانند چراکه چین و روسیه تاکنون کارنامه روشن و قابل قبولی در این زمینه نداشته‌اند.
* به نظر شما نگاه روسیه و چین به غرب در موضوع هسته‌ای ایران چگونه است و آیا مخالفت گاه‌به‌گاه آنان با دستیابی کشورمان به چرخه صلح‌آمیز هسته‌ای را می‌توان به نوعی همسویی این دو کشور با سیاست‌های غرب تعبیر کرد؟
** به سوال خوبی اشاره کردید، روسیه و چین در موضوع هسته‌ای ایران نگاه بدبینانه‌ای به غرب دارند و درواقع این نگاه آنها ریشه در نگاه رئالیستی آنها به غرب دارد، یعنی روسیه و چین از این موضوع ترس و واهمه دارند که مبادا غرب با اعمال فشار به ایران بتواند این کشور را به نفع خود مصادره کند، از همین رو این دو کشور در این زمینه نگاه خوشبینانه‌ای به کشورهای غربی طرف مذاکره با جمهوری اسلامی ایران ندارند و در واقع می‌خواهند ایران را به سمت خود بکشانند و وامدار خود نمایند، چون نمی‌خواهند شاهد حضور کشوری باشند که تحت تسلط آمریکاست، از طرفی هم نمی‌خواهند کشورهای غربی و روابط بین‌المللی خود را با آنان به خاطر ایران خراب کنند. از همین‌رو عمدتا سعی کرده‌اند که در این مدت پرونده هسته‌ای ایران اسلامی را در یک وضعیت خوف و رجا نگه دارند، نه هیچگاه به ایران تضمین صددرصدی داده‌اند که از مواضع ما دفاع کنند و نه با سیاست‌های کشورهای غربی صددرصد همراه بوده‌اند. هرجا که احساس کرده‌اند احتمال دارد با ادامه این سیاست‌ها ایران را از دست بدهند فورا چراغ سبزی به کشورمان نشان داده‌اند و مثلا مقامات آنها در سطح رییس‌جمهور یا وزیر امور خارجه در گفت‌وگوهایی مختلف از مواضع هسته‌ای ایران دفاع کرده‌اند و دستیابی به چرخه انرژی صلح‌آمیز هسته‌ای را حق مسلم ایرانیان دانسته‌اند و هرگاه هم که احساس کرده‌اند احتمال دارد کشورهای غربی را از دست بدهند فورا علیه برنامه‌های هسته‌ای ایران وارد میدان شده‌اند و علیه ما رای داده و موضع گرفته‌اند! یعنی روسیه و چین سیاست یک بام و دو هوا را تاکنون در قبال پرونده هسته‌ای جمهوری اسلامی در پیش گرفته‌اند و همچنان که در ابتدای عرایضم اشاره کردم این دو کشور فقط به فکر منافع ملی خود هستند و به هیچ عنوان دلسوز ما نبوده و نیستند.
* جمهوری اسلامی ایران برای کشور چین و روسیه دارای چه شاخص‌ها و امتیازاتی است که نمی‌خواهند ایران را از دست بدهند و هر از چند گاه و خصوصا پس از یک موضع خصمانه علیه مسئله هسته‌ای کشورمان شاهد مواضع حمایتی از جانب آنها بوده‌ایم و به نوعی تلاش کرده‌اند دل ایران را به دست آورند و حتی در برخی مواقع لحن کلام آنان در قبال ایران بسیار مهربانانه بوده است.
** این سوال شما از چند زاویه قابل بررسی است.
جمهوری اسلامی ایران برای روسیه و چین دارای شاخصه‌های مهم سیاسی، اقتصادی و دیپلماتیک است که هر کدام از اینها می‌تواند به طور جداگانه مورد تجزیه و تحلیل قرار بگیرد.
در وهله اول روسیه و چین به دنبال تحقق این موضوع بوده و هستند تا ایران با حمایت کشورهای غربی به یک قدرت خطرناک در برابر آنها مبدل نگردد بلکه همچنان کشورمان را تحت نفوذ خود نگه دارند که این موضوع شاخصه‌ای مهم و ارزشمند و یک امتیاز دیپلماتیک و سیاسی در عرصه بین‌الملل برای آنها محسوب می‌شود، از همین‌رو حد متوسط بودن و نه مثبت و نه منفی بودن در برابر پرونده هسته‌ای ایران و در عین حال در برخی مواقع کاملا منفی یا کاملا مثبت بودن آنان تاکنون یک رفتار ثابت این دو کشور در برابر جمهوری اسلامی ایران بوده است، یعنی نه می‌توان آنان را صددرصد حامی و یار ایران به حساب آورد و نه می‌توان آنان را صددرصد دشمنان جمهوری اسلامی تلقی کرد.
در ثانی رفتار روسها و چینی‌ها همیشه رفتاری واکنشی در برابر غرب و ایران بوده است.
* منظورتان از رفتار واکنشی روسها و چینی‌ها در برابر غرب و ایران چیست؟
** ببینید، رفتار این دو کشور همیشه به نوع تعامل غرب با چین و روسیه بستگی داشته است و از طرفی هم نوع برخورد غرب با ایران نیز در رفتار این دو کشور با ایران تاثیرگذار بوده است.
برای روشن شدن موضوع بد نیست مثالی ذکر کنم. دولت روسیه در پاسخ به دخالت‌هایی که دولت آمریکا در کشورهای گرجستان، اوکراین و مناطق اطراف روسیه دارد واکنش نشان داده و این واکنش را با اتخاذ برخی مواضع مثبت در موضوع هسته‌ای ایران نشان داده است؛ یعنی اگر در برخی مواقع می‌بینیم مثلا دولت روسیه در قبال مسایل هسته‌ای جمهوری اسلامی ایران رویکرد مثبت و متعادلی دارد به‌طور قطع باید به دنبال دلایلی غیر از دلسوزی برای ایران بگردیم. درواقع آنان دلسوز ما نیستند بلکه حتما در جایی منافعشان با این موضع مثبت یا منفی تامین می‌شود.
از طرفی هم اگر بدانند حمایت‌های آنان از ایران به جایی رسیده که منافعشان در غرب را به خطر می‌اندازد سریعا با کشورهای غربی و آمریکا همسو می‌شوند و مواضع تندی را علیه ما می‌گیرند و مثلا خواستار اعمال فشار بیشتر علیه ایران و تشدید تحریم‌ها علیه کشورمان می‌شوند، سپس اگر ببینند که این رای و نظر آنها باعث شده که ایران از آنها برنجد، این‌بار به دلداری از ایران می‌پردازند و مثلا می‌گویند که دستیابی به انرژی هسته‌ای حق شماست.
* نگاه اقتصادی روسیه و چین در جریان پرونده هسته‌ای ایران چگونه است؟
** سوای نگاه‌های سیاسی و دیپلماتیک که دو کشور روسیه و چین در قبال ایران دنبال می‌کنند، آنان در پی یک نگاه اقتصادمحور هم در این زمینه هستند.
آنها ایران را کشوری در حال توسعه و صنعتی و رو به ‌رشد می‌بینند که دارای ذخائر مهم نفت و گاز و ... است و شاهراه انتقال انرژی از شرق به غرب محسوب می‌شود و می‌تواند یک بازار بزرگ و خوبی برای روسیه و چین باشد و این کشورها کالاها و محصولات خود را می‌توانند به راحتی در ایران به فروش برسانند.
از همه مهمتر امروزه خاورمیانه و ایران به عنوان مناطق استراتژیکی جهان محسوب می‌شوند و ایران در نقطه بسیار مهم و حساسی قرار دارد که می‌تواند به خوبی منافع چین و روسیه را در این منطقه حساس تامین کند، چرا که ایران نقش بسیار مهمی در نفت و گاز و انتقال انرژی به جهان دارد. این دو کشور نیز درواقع از اهمیت وجود ایران در این زمینه آگاهند، فلذا از یک طرف نمی‌خواهند کشور مهم و بزرگی مثل ایران را از دست بدهند و از طرف دیگر نمی‌خواهند ایران در دامان غرب قرار بگیرد و گرفتار سیاست‌های سودجویانه کشورهای غربی و خصوصا آمریکا شود؛ چون ایران برای آنها یک بازار بزرگ اقتصادی محسوب می‌شود و از دست دادن ایران برای آنها می‌تواند پیامدهای بسیار منفی اقتصادی به همراه داشته باشد.
به بیان دیگر باید گفت که چین و روسیه یک نگاه ژئوپولتیکی به پرونده هسته‌ای جمهوری اسلامی ایران دارند و چون خاورمیانه قلب جهان است و ایران هم قلب خاورمیانه محسوب می‌شود لذا از دست دادن ایران به هر شکلی برایشان بسیار گران تمام می‌شود، به همین دلیل آنان به هیچ عنوان حاضر نیستند جمهوری اسلامی را با این شاخص‌های مهم اقتصادی از دست بدهند.
* آقای باقری! آیا می‌توان گفت کشورهای غربی و خصوصا آمریکا بر مواضع روسیه و چین تاثیرگذار هستند و می‌توانند موضع این دو کشور را به نفع خود و علیه ایران تغییر دهند؟
** همچنان که عرض کردم روسیه و چین به نوعی پرونده هسته‌ای ایران را یک بازی سیاسی می‌دانند و معتقدند که اگر در این بازی به خوبی حضور نداشته باشند بازنده خواهند شد. بر همین اساس روسیه و چین دارند هم با غرب و هم با جمهوری اسلامی بازی می‌کنند.
برای باز شدن این قضیه لازم است توضیحات بیشتری بدهم. اینک دو کشور روسیه و چین با کشورهای غربی به شکل بده‌ بستانی برخورد می‌کنند و می‌خواهند منافع سیاسی، اقتصادی و امنیتی خود را دنبال کنند و می‌خواهند از این موضع نهایت استفاده را ببرند، از طرفی هم یک حوزه بازی سیاسی را هم با جمهوری اسلامی آغاز کرده‌اند و هدفشان این است تا ایران را به سمت خود بکشانند و ضمن اینکه ایران را از دست ندهند در پرونده هسته‌ای کشورمان یک قدرت با نفوذ و تاثیرگذار به حساب آیند و بتوانند کاری کنند که توجه ایران را جلب نمایند تا از این طریق ایران هم روی آنها و نقش به اصطلاح تاثیرگذارشان حساب کند. اینکه شما می‌گویید آیا غرب می‌تواند روی تصمیمات روسیه و چین تاثیرگذار باشد، باید گفت در صورتی که به نفع منافعشان باشد بله، روی حرف غربی‌ها حساب می‌کنند ولی اگر نفعشان در آن وجود نداشته باشد چه بسا تحت تاثیر رایزنی‌های کشورمان هم قرار بگیرند و براساس منافعشان به نفع ما هم اعمال‌نظر کنند.
* حال با توجه به سخنان حضرتعالی که می‌فرمایید روسیه و چین تماما تحت تاثیر منافعشان هستند و اظهارات منفی یا مثبت آنها بستگی به منفعت آنها دارد، آیا می‌توان روی حمایت چنین کشورهایی حساب باز کرد و به آنها تکیه نمود، و اصولا موضع دولتمردان جمهوری اسلامی در قبال روسیه و چین چگونه باید باشد؟
** الان جدال هسته‌ای ایران در میان طرف‌های مذاکره‌کننده با ایران به یک جنگ قدرت تبدیل شده است و اصولی هم که بر تصمیمات آنان حاکم است نه‌تنها اسلامی و انسانی و به قول خودشان مبتنی بر رعایت حقوق بشر نیست بلکه روابط کاملا بدبینانه و غیرانسانی است. حال در چنین فضایی ما نباید روابط خوش‌بینانه با آنها ایجاد کنیم؛ چرا که تکیه و تاکید بر هر کشوری از جمله روسیه و چین اشتباه بزرگی است، چون این کشورها به هیچ عنوان صداقتی از خود نشان نداده‌اند و همیشه از پشت خنجر زده‌اند. لذا در این میان عاقلانه‌ترین راه تکیه بر خود و داشته‌های خودی است؛ یعنی همچنان که استقلال خودمان را به خوبی و با اقتدار مثال‌زدنی در عرصه بین‌المللی و جهانی حفظ کرده‌ایم همواره باید این رویکرد و روحیه را تقویت کرده و این راه را با جدیت ادامه دهیم و به هیچ عنوان مصلحت نیست خود را به دامان چین یا روسیه بیندازیم یا روی آنان حساب جداگانه باز کنیم.
الان فضایی کاملا مسموم و بدبینانه بر روابط بین‌الملل کشورها حاکم است، از همین‌رو مسئولان کشورمان نیز نباید نگاه خوش‌بینانه‌ای به هیچ کشوری داشته باشند.
امروز جمهوری اسلامی از تجربیات گرانسنگی از تعاملات بین‌المللی با این کشورها برخوردار است و بارها از همین روسیه و چین نامردی‌های فراوانی دیده است و تناقض‌گویی و دوپهلو صحبت کردن آنان را بارها به عینه تجربه کرده و اینک صلاح نیست از این دو کشور به عنوان یار همراه خود نام برد و دولتمردان باید همان نگاهی که به آمریکا، انگلیس یا فرانسه دارند را نیز در قبال روسیه و چین داشته باشند.
* آقای باقری به عنوان آخرین سؤال، به نظر شما تاکنون دیپلماسی سیاسی جمهوری اسلامی ایران در موضوع هسته‌ای چگونه بوده است؟
** دیپلماسی دولت جمهوری اسلامی ایران خصوصا در دولت نهم یک دیپلماسی عزتمدار، فعال و مقتدر بوده است و مواضع خصمانه کشورهای موسم به 1+5 هم تاکنون نتوانسته خدشه‌ای در عزم و اراده مسئولان داشته باشد و پیشرفت‌های محسوسی هم در این زمینه داشته‌ایم، از همین‌رو انتظار می‌رود مسئولان همین روند افتخارآمیز را ادامه دهند و در فضای بدبینی و خصومت‌های کشورهای غربی هیچگاه از در دوستی وارد نشوند. از طرفی هم می‌بینیم مردم نیز قاطعانه از مواضع حق‌طلبانه جمهوری اسلامی در زمینه‌های مختلف حمایت می‌کنند. راهپیمایی 22 بهمن مصداق بارزی است از خواست و اراده ملی ایرانیان، و درواقع حضور گسترده ملت ایران نشان داد که این مردم عاشقانه از مواضع جمهوری اسلامی به خوبی حمایت می‌کنند و در برابر هرگونه تهدید خارجی یا فتنه داخلی ایستاده‌اند. این حضور 50 میلیونی ملت ایران در روز 22 بهمن می‌تواند بزرگترین پشتوانه و قوت قلب محکم و استواری برای مسئولان در برابر کشورهای متخاصم با ایران باشد.
امروز جمهوری اسلامی به یک قدرت بلامنازع در منطقه و جهان مبدل گردیده است که بدون شک ادامه سیاست‌های عزتمدارانه در روند دستیابی به چرخه صلح‌آمیز هسته‌ای می‌تواند آینده‌ای روشن و امیدوارکننده را برای جمهوری اسلامی ایران رقم بزند.
* آقای باقری، با تشکر از اینکه وقت خود را در اختیار ما قرار دادید.
** من هم از شما تشکر می‌کنم.