رویکرد سیاست خارجی هند به ایران

رویکرد هند از یک جامعه سوسیالیستی به یک جامعه مدرن سرمایه‌داری با جذب سرمایه‌گذاری‌های مستقیم خارجی تاثیرات عمیقی بر سیاست خارجی این کشور به ویژه با ایران گذاشته است.
به گزارش خبرنگار خبرگزاری فارس در دهلی‌نو، تغییر سیاست‌های کلی و رویکرد سیاسی‌ هند از جامعه‌ای سوسیالیستی به یک جامعه مدرن سرمایه‌داری با سرمایه‌گذاری‌های مستقیم خارجی، جستجو برای دستیابی به بازارهای پر رونق در سراسر دنیا، تغییر نگاه به غرب و اتخاذ رویکرد عملگرایانه و رئالیستی به جای سیاست‌های ایدئولوژیک، در سالهای اخیر تاثیرات عمیقی بر سیاست خارجی این کشور با بازیگران مهم منطقه‌ای به ویژه جمهوری اسلامی ایران به جای گذاشته است.
سخن از روابط ایران و هند همواره یادآور تاریخچه‌ای طولانی که به هزار‌ها سال می‌رسد و نیز مملو از مشترکات فرهنگی سنتی و زبانی است. در دوره‌ای با تفکر ایدئولوژیک این گره‌ها از اهمیتی دو چندان برخوردار بوده‌اند. دهه‌ای است که هند از موسسان جنش عدم تعهد، پایه و تعریف منافع ملی خود را بر اساس رویکرد نئولیبرالیستی خود بنا نهاده که تاثیر آن کاربردی‌تر از گره‌های عمیق فرهنگی است یا نقشی بسیار پررنگ‌تر ایفا می‌کند.
از دهه 1990 هند با اتخاذ رویکرد عملگرایانه نگرش‌های سوسیالیستی و ایده‌آلیستی خود را به کناری نهاد و به سمت سیاست‌های همکاری و همگرایی با بازارهای بین‌المللی حرکت کرد. رویکرد جدید دهلی‌نو در سیاست خارجی به گرایش و روابط نزدیک این کشور با واشنگتن، لندن، پاریس، مسکو، پکن و دیگر بازیگران موثر در عرصه بین‌الملل منجر شده است.
قدرت رو به رشد هند در سالهای اخیر بسیار مورد توجه قدرت‌هاى بزرگ به ویژه آمریکا قرار گرفته و این کشورها نه تنها با تبدیل شدن هند به یک قدرت جهانى مخالف نیستند، بلکه در صدد هموار کردن راه برای این کشور در جهت پیوستن آن به جمع قدرت‌هاى بزرگ دنیا هستند.
هند دارای ظرفیت‌ها و پتانسیل‌های فراوانی از قبیل وسعت سرزمینی بسیار زیاد، دارا بودن دومین کشور پرجمعیت دنیا و مدعی نگرش و ایدئولوژى درباره سیستم مدیریت و اداره جهان است.
تاثیرات حضورو بازی در حلقه قدرت را به وضوح می توان در سیاست خارجی هند به ویژه نسبت به جمهوری اسلامی ایران مشاهده کرد. گرایش هر چه بیشتر هند به آمریکا و نزدیکی روابط ، سیاستهای این کشور در قبال تهران را با سیاست های واشنگتن، خواسته یا ناخواسته، همسو ساخته است.
ناظران سیاسی رویکرد اوباما در برابر ایران به گونه قابل ملاحظه ای به سیاست های دور دوم ریاست جمهوری جورج دبلیو بوش شبیه می دانند که همواره تاکید بر این نکته دارد که همه گزینه ها در مورد تهران روی میز گشوده اند و با این که آنان به مذاکرات هسته ای اصرار می ورزند ولی حاضر به گسترش مواد گنجانده شده در دستور جلسه نیستند که بتواند مسئله مورد نگرانی ایران را نیز در بر بگیرد.
کارشناسان بر این اعتقادند که هند به رغم اینکه ایران را به عنوان یک قدرت منطقه‌ای از منظر تهدید نمی‌نگرد و حتی خواستار ایفای نقشی میانجی میان واشنگتن و تهران و هموار کردن مسیر میان دو کشور است، در واقع رویکرد و نگرش خود را نسبت به ایران تغییر داده و اکنون جهت‌گیری سیاست خارجی هند سیال و برپایه اصل منافع محور تعیین می‌شود. هر کجا که منافع هند ایجاب کند حرکت می‌کند.
به همین دلیل وقتی بحث فعالیت‌های هسته‌ایی ایران مطرح می‌شود موضع رسمی هند این است که پیوستن به مقررات بین‌المللی داوطلبانه است و اکنون که ایران داوطلبانه به مقررات بین‌المللی پیوسته، اجرای این مقررات الزام‌آور است. به همین روش هند رای علیه ایران را توجیه می‌کند.
نمونه دیگر این نوع تغییر سیاست را می‌توان در سخنان "پرینیت کور " وزیر مشاور در امور خارجه هند ملاحظه کرد که در10 آذرماه سال جاری(1 دسامبر 2010) در پاسخ به سوال نماینده‌ای در مجلس هند در مورد تغییر سیاست در امور خارجه هند بعد از سخنرانی اوباما گفت: اظهارات اوباما درباره ایران تاثیری در روابط و سیاست خارجی هند با این کشور نداشته و ندارد.
اوباما طی سخنرانی خود در تاریخ 8 نوامبر در پارلمان هند با اشاره به ایران از دولت هند خواست با درخواست آمریکا در زمینه اعمال تحریم‌ها علیه برنامه اتمی ایران موافقت کند و همچنین در سفرش قول داد که حمایت‌های لازم را از درخواست هند برای عضویت دائم در شورای امنیت به عمل خواهد آورد. این در حالی است که هفته گذشته بانک مرکزی هند بدون ارائه دلیلی اعلام کرد از این پس برای خرید نفت خام از ایران تسهیلات بانکی ارائه نخواهد کرد و ضمانت ارزی و اعتبارات لازم برای این کار را تامین نمی کند.
بر این اساس پرداخت‌های مربوط به واردات نفت و گاز از ایران باید در یک سامانه بانکی خارج از اتحادیه پایاپای آسیا انجام شود. اتحادیه پایاپای آسیا، معاملات پایاپا بین بانک‌های مرکزی هند، بنگلادش، مالدیو، میانمار، ایران، پاکستان، بوتان، نپال و سریلانکا را در بر می گیرد.
هند از نخستین کشورهایی بود که پس از اعمال تحریم‌های مستقل آمریکا علیه ایران، از آن کشور انتقاد کرد و از نگرانی‌های خود از اعمال تحریم‌ها در بخش انرژی ایران سخن به میان آورد.
وزیر خارجه این کشور پس از امضا متن تحریم‌های مستقل توسط باراک اوباما گفت: ما نگران این هستیم که طبیعت فرامرزی تحریم‌هایی که برخی کشورها علیه ایران اعمال کرده‌اند و برخی کمپانی‌های خاص هم به رعایت آنها روی آورده‌اند، بر اقتصاد شرکت‌های هندی تاثیرگذار باشد. تحریم بخش انرژی ایران می‌تواند بر اهداف ما برای خرید انرژی از ایران و تامین نیازهای شهروندانمان تاثیرگذار باشد.
بر اساس نظر کارشناسان است این اقدام گامی است بزرگ از سوی مقام‌های هند در جهت افزایش همکاری با مقام‌های آمریکا و اتحادیه اروپا در زمینه تحریم‌ها علیه ایران. با این تصمیم بانک مرکزی هند خرید نفت و گاز از ایران باید با یک واسطه بانکی اروپایی که بتواند اعتبارات ارزی این معاملات را تضمین کند، صورت بگیرد و همین امر به بازار فروش نفت ایران در هند لطمه خواهد زد.
ایران دومین تامین کننده بزرگ نفت خام هند است و در سال 2009 هند با خرید 22 میلیون تن نفت خام به ارزش تقریبی 10 بیلیون دلار تبدیل به سومین بازار نفت خام ایران شده بود. اکنون هند روزانه نزدیک به 426 هزار بشکه نفت از ایران وارد می کند.
تاثیرپذیری از تنش‌های ایران و آمریکا صرفا محدود به لطمه پذیری منافع تهران نخواهد نشد و بدون شک این مسئله دامنه منافع دهلی نو را نیز در بر خواهد گرفت که مسائل خط لوله گاز و امنیت انرژی، روابط راهبردی و دفاعی، گفت وگو با دنیای اسلام، جاده‌های منتهی به آسیای مرکزی و افغانستان، و افراط گرایی و تروریسم مذهبی نمی‌تواند از این امر مستثنی باشد.